I FZ 56/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Krystyna Chustecka po rozpoznaniu w dniu 7 kwietnia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia Agencji Handlowo – Usługowej "T." s.c. w G. T. R. J. T. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 17 stycznia 2011 r., sygn. akt III SA/Gl 1374/09 odmawiające przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi Agencji Handlowo – Usługowej "T." s.c. w G. T. R., J. T. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 8 października 2009 r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług postanawia: oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 17 stycznia 2011 r., sygn. akt III SA/Gl 1374/09 Wojewódzki Sądu Administracyjnego w Gliwicach odmówił przyznania prawa pomocy Agencji Handlowo – Usługowej "T." s.c. w G. T. R., J. T. w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 8 października 2009 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług. Sąd I instancji wskazał, że o uwzględnieniu wniosku o prawo pomocy nie może przesądzać sam fakt, iż strona uzyskała zwolnienie od kosztów sądowych w innych postępowaniach toczących się przed sądami powszechnymi. Po pierwsze bowiem sąd administracyjny orzekając w danej sprawie nie jest związany orzeczeniami innych sądów (także powszechnych) wydanymi w zakresie innych spraw. Z kolei po drugie, jeżeli w innych postępowaniach, toczących się przed innymi sądami zwalniano stronę od kosztów sądowych, to należy mieć na uwadze fakt, że postępowania prowadzone w tej kwestii przez sądy powszechne toczą się w oparciu o przesłanki uregulowane w odrębnych przepisach, które nie mają zastosowania w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Sąd wskazał, że strona w ogóle nie nadesłała dokumentów, o które była wzywana. Ograniczyła się jedynie do wyrażenia swoich wątpliwości co do zasadności procedury w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy. Tymczasem przyznanie prawa pomocy jest możliwe w sytuacji wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej strony, zawierającej przede wszystkim dokładne dane dotyczące środków, którymi strona dysponuje. Zażalenie od powyższego postanowienia złożyła Spółka. Podkreślono, że Spółka nie posiada żadnego majątku, co zostało wielokrotnie wskazane przed Sądem. Zdaniem autora zażalenia organ skarbowy łamie "przyrodzone każdemu prawa człowieka w sposób nieprawdopodobny", a zaskarżone postanowienie prowadzi do pozbawienia Spółki prawa do sądu i stanowi "próbę petryfikacji stanu naruszenia elementarnych praw człowieka". Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) w skrócie: P.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Podzielić należy pogląd, że użycie w przytoczonym przepisie określenia: "gdy wykaże" oznacza, że to na stronie spoczywa ciężar udowodnienia, że jest w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Strona powinna, zatem podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd, co do zasadności przyznania prawa pomocy. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy bowiem od tego, co zostanie przez stronę wykazane. Należy mieć również na uwadze, że strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 P.p.s.a.). Sporządzony w ten sposób wniosek ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji materialnej wnoszącego. W razie pojawiania się wątpliwości, co do przedstawionych w formularzu danych sąd ma instrumenty prawne służące ich wyjaśnieniu. Na mocy art. 255 P.p.s.a. sąd może wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 § 2 P.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości (por. postanowienie NSA z dnia 30 lipca 2009 r., I FZ 180/09, LEX nr 552208). Z możliwości uregulowanej w art. 255 P.p.s.a. skorzystał Referendarz Sądowy WSA w Gliwicach. Uznał on bowiem, że zawarte na wypełnionym formularzu PPPr dane nie są wystarczające do podjęcia rozstrzygnięcia w przedmiocie prawa pomocy. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego skoro do wyłącznej oceny sądu należy uznanie, czy strona ubiegająca się o takie zwolnienie wykazała, że spełnia stosowne przesłanki, to uchylenie się przez stronę od przedstawienia wskazanej w wezwaniu sądowym dokumentacji, powoduje, że powinna się ona liczyć się z tym, że sąd nie będzie miał wystarczających podstaw do przyznania jej prawa pomocy. Trzeba w tym miejscu podkreślić, że zgodnie z art. 243 P.p.s.a. sąd administracyjny orzeka o przyznaniu prawa pomocy jedynie na wniosek strony, zatem to w jej interesie jest przedstawienie i uwiarygodnienie okoliczności uzasadniających ten wniosek. To strona ma zatem przekonać sąd o tym, że jej sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. W gestii sądu administracyjnego pozostaje zaś ocena przedstawionych okoliczności. Należy wskazać, że również na etapie zażalenia strona nie wskazała na żadne okoliczności lub dokumenty, które uzasadniałyby pozytywne dla strony rozpoznanie wniosku o zwolnienie z kosztów sądowych. Trafnie zatem, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjął Sąd I instancji, że Spółka nie wykazała w sposób niebudzący wątpliwości, jaka jest jej sytuacja majątkowa i tym samym uniemożliwiła przeprowadzenie analizy jej zdolności płatniczych. W takiej sytuacji niezłożenie wyczerpującego oświadczenia o stanie majątkowym miało decydujący wpływ na ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji