I FZ 75/17

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Hieronim Sęk, po rozpoznaniu w dniu 5 maja 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia W. spółki cywilnej W. B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 17 lutego 2017 r., sygn. akt I SA/Sz 884/16, o odmowie przywrócenia terminu do uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej w sprawie ze skargi W. spółki cywilnej W. B. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w S. z dnia 30 czerwca 2016 r., znak: [...], w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od stycznia do grudnia 2012 r. postanawia: oddalić zażalenie. 1. Postanowienie Sądu pierwszej instancji Postanowieniem z dnia 17 lutego 2017 r., sygn. akt I SA/Sz 884/16, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie odmówił spółce cywilnej W. – W. B. (dalej: Spółka lub Skarżąca) przywrócenia terminu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi kasacyjnej. 2. Stan sprawy przedstawiony przez Sąd pierwszej instancji 2.1. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wyrokiem z dnia 3 listopada 2016 r., sygn. akt I SA/Sz 884/16, oddalił skargę Spółki na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w S. z dnia 30 czerwca 2016 r., w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od stycznia do grudnia 2012 r. 2.2. W dniu 4 stycznia 2017 r. Skarżąca wniosła skargę kasacyjną od powyższego wyroku. 2.3. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału I Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 9 stycznia 2017 r. wezwano Skarżącą do uiszczenia wpisu sądowego od złożonej skargi kasacyjnej w kwocie 2.174 zł - w terminie 7 dni - pod rygorem odrzucenia jej skargi. Odpis zarządzenia doręczono Spółce w dniu 11 stycznia 2017 r. 2.4. Wnioskiem nadanym w dniu 8 lutego 2017 r. Skarżąca wystąpiła do Sądu pierwszej instancji o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej. Wyjaśniła, że: - opłatę od skargi kasacyjnej wniosła na rachunek bankowy Sądu Rejonowego w T., zamiast Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie; - w dniu 13 stycznia 2017 r. złożyła drogą elektroniczną w Banku X. polecenie dokonania przelewu na kwotę 2.174 zł, podając jako adresata przelewu: Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie i jego adres oraz wskazując w tytule przelewu: "Sygnatura akt I SA/Sz 884/16", jednak automatycznie wyświetlił się numer rachunku Sądu Rejonowego w T., tj. sądu powszechnego, przed którym Skarżąca uprzednio toczyła spory pracownicze; - z uwagi na podobieństwo numerów rachunków (zbieżność pierwszych 7 cyfr oraz ostatnich 10 cyfr numerów rachunków bankowych obu sądów), numer podpowiedziany przez system został przez pracownika dokonującego przelewu omyłkowo zaakceptowany jako prawidłowy; - niezwłocznie po wykryciu pomyłki dokonała ponownej wpłaty należnej kwoty na konto właściwego sądu. Na poparcie wyrażonego we wniosku stanowiska co do braku winy w uchybieniu terminowi przywołała postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 19 marca 2003 r. o sygn. akt I CZ 18/03. 3. Uzasadnienie postanowienia Sądu pierwszej instancji W motywach rozstrzygnięcia o odmowie przywrócenia terminu do uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej, Sąd wskazał, że: - rzeczony wniosek został złożony w terminie siedmiu dni liczonego od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu; - okoliczności podniesione przez Spółkę jednak nie dowodziły braku jej winy w uchybieniu terminu; - Skarżąca przyznała, że omyłkę we wprowadzaniu numeru rachunku bankowego popełnił jej pracownik, któremu powierzono dokonanie przelewu tytułem wpisu sądowego; - wprowadzenie błędnego numeru rachunku bankowego, nawet w sytuacji zasugerowania tego numeru przez komputerowy system bankowy, nie mogło być uznane za przyczynę usprawiedliwiającą uchybienie terminu, gdyż okoliczność ta nie miała charakteru przeszkody niedającej się przezwyciężyć; - gdyby Skarżąca dołożyła należytej staranności w dbaniu o swoje interesy w tym zakresie, to w okresie otwartym do uiszczenia wpisu sądowego mogłaby skontrolować czynność dokonaną przez pracownika, co niewątpliwie umożliwiłoby jej naprawienie zaistniałej sytuacji. 4. Zażalenie W zażaleniu na postanowienie Skarżąca wniosła o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Zarzuciła naruszenie art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718, z późn. zm.; dalej: P.p.s.a.) przez błędne uznanie, że w okolicznościach sprawy można było przypisać jej winę. W uzasadnieniu zażalenia stwierdziła, że: - w praktyce najczęściej stosowanym sposobem sprawdzania poprawności numeru rachunku bankowego jest porównanie zgodności początkowych i końcowych cyfr numeru rachunku wzorowanego i numeru weryfikowanego; - numery rachunków bankowych są na tyle odmienne, że taki sposób sprawdzenia wystarcza; - w tej sytuacji pomyłka pracownika Spółki nie może być odczytywana jako niedbalstwo; - w orzeczeniu z dnia 19 marca 2003 r., sygn. akt I CZ 18/03, Sąd Najwyższy uznał, że "Pomyłka polegająca na pominięciu lub przestawieniu niektórych cyfr w wielocyfrowym numerze konta bankowego i wynikające z tego uiszczenie wpisu na inne konto nie może być poczytana za winę w rozumieniu art. 168 § 1 k.p.c. Tego rodzaju uchybienie zdarzyć się może nawet przy zachowaniu należytej staranności i nie sposób traktować go jako niedbalstwo."; - Sąd pierwszej instancji w zaskarżonym postanowieniu nie odniósł się do argumentacji wniosku opartej na wskazanym orzeczeniu, czym naruszył art. 141 § 4 w związku z art. 166 P.p.s.a.; - Sąd ten w sposób niewłaściwy przedstawił kwestie braku winy jako wystąpienie przeszkody niedającej się przezwyciężyć, w sytuacji, gdy Spółka była przekonana, że uiszcza wpis od skargi kasacyjnej na właściwy rachunek sądowy. 5. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 5.1. Zażalenie nie zasługiwało na uwzględnienie. 5.2. Z treści art. 85 P.p.s.a. wynika, że czynności w postępowaniu sądowym podjęte przez stronę po upływie terminu są bezskuteczne. Aby uniknąć negatywnych następstw uchybienia terminowi strona może skorzystać z przewidzianej w art. 86 P.p.s.a. instytucji przywrócenia terminu. W myśl § 1 tego przepisu jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Ponadto - w myśl art. 87 P.p.s.a. - pismo z takim wnioskiem należy wnieść w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu, a w nim uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Równocześnie z takim wnioskiem należy dokonać czynności sądowej, której niedokonano w terminie. 5.3. W niniejszej sprawie przedmiotem sporu była kwestia istnienia lub braku winy Spółki w uchybieniu terminu do uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej. Według Skarżącej tkwiła ona w usprawiedliwionym przekonaniu, że uiściła wymaganą opłatę na właściwe konto Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, gdyż tej dokonał pracownik drogą bankowości elektronicznej. Pracownik - jak się okazało po zwrocie na konto Spółki uiszczonej kwoty - wykonał przelew na rachunek bankowy innego sądu - Sądu Rejonowego w T. Uczynił do jednak wskutek omyłki, do której przyczynić się miał system bankowy, sugerujący wypełniającemu dyspozycję przelewu, rachunek bankowy podobny do rachunku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, różniący się częścią środkową numerów tych rachunków. Sąd pierwszej instancji ocenił, że Skarżąca - w tak ujętych okolicznościach - nie uprawdopodobniła braku swojej winy w uchybieniu terminu do uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej. 5.4. Naczelny Sąd Administracyjny w przedstawionym sporze opowiada się za stanowiskiem Sądu pierwszej instancji. Powołana przez Skarżącą okoliczność mylnego zaakceptowania przez jej pracownika numeru rachunku bankowego zasugerowanego przez system bankowy, nie może być uznana za świadczącą o jej należytej staranności. Niewłaściwe zweryfikowanie zaproponowanego przez system bankowy numeru konta bankowego zasadniczo świadczy bowiem samo w sobie o niedbalstwie dokonującego tej czynności. Oczywiście, na pomyłkę tego rodzaju mogą też mieć wpływ okoliczności ją usprawiedliwiające z punktu widzenia przywrócenia terminu. Przykładowo można wskazać tu na chorobę, której nagłe objawy wyłączyły prawidłowe odczytanie numeru rachunku bankowego. W realiach niniejszej sprawy okoliczności takie jednak nie wystąpiły. Trudno zatem mówić, aby w sprawie przyczyną popełnionego błędu były inne okoliczności niż te wynikające z jego istoty, tj. formy zawinienia mającego postać nazywaną niedbalstwem. 5.5. Skarżąca stwierdziła, że omyłka miała miejsce, gdyż w praktyce najczęściej stosowanym sposobem sprawdzania poprawności rachunku bankowego jest porównanie początkowych i końcowych cyfr właściwego numeru rachunku bankowego z tym zasugerowanym przez system bankowy. Spostrzeżenie to, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, potwierdza brak należytej staranności u osoby w ten sposób postępującej. W praktyce taki sposób złożenia dyspozycji przelewu, bez weryfikacji wszystkich cyfr numeru rachunku bankowego, rodzi ryzyko pomyłki, skutkującej wykonaniem przelewu na niewłaściwe konto. System bankowy proponuje składającemu dyspozycję przelewu numer rachunku bankowego, co nie może oznaczać dla tej osoby, że numer owego rachunku jest właśnie tym, na który powinna ona wykonać przelew. W takich okolicznościach rolą osoby dokonującej przelew, jest uważne sprawdzenie, czy "podpowiadany" numer rachunku bankowego zgadza się z tym właściwym, który normalnie wprowadza się ręcznie do systemu. Według Naczelnego Sądu Administracyjnego, okoliczność sugerowania numeru konta, z uwagi na możliwość zajścia pomyłki, tym bardziej powinna wzbudzić czujność u wprowadzającego dane do przelewu. Osoba należycie dbająca o własne interesy, akceptując numer rachunku bankowego "podpowiedziany" przez system bankowy (na zasadzie uproszczenia ręcznie dokonywanej czynności wprowadzenia numeru rachunku), powinna więc się upewnić, że na taki właśnie chce przekazać środki pieniężne. Weryfikacja powinna nastąpić przez sprawdzenie wszystkich 26 cyfr numeru, a nie tylko, jak w sprawie, jego pierwszych 7 i ostatnich 10. Przedstawiony przez Stronę sposób weryfikacji w samym swoim założeniu jest nadmiernie uproszczony i lekkomyślny, pomijający również to, że numery rachunków bankowych danych instytucji są różne oraz mogą ulec zmianie. Biorąc zatem pod uwagę i tę okoliczność, osoba realizująca przelew chcąc wyeliminować ryzyko pomyłki, powinna dokładnie sprawdzić numer rachunku bankowego zasugerowany przez system bankowy. 5.6. W realiach tej sprawy, Skarżąca wezwana do uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej dysponowała pełnym 26 cyfrowym numerem rachunku bankowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie. Wezwanie zawierające ten numer było jednoznaczne i czytelne. Powinna więc zasilić rachunek wskazany w tym wezwaniu, a nie inny (różniący się od właściwego 9 cyframi). Decydując się na skorzystanie z podpowiedzi systemu bankowego co do numeru rachunku adresata, tym bardziej winna sprawdzić, czy rachunek ten odpowiada widniejącemu na wezwaniu Sądu, a nie bezrefleksyjnie korzystać z potencjalnego ułatwienia istniejącego w tego rodzaju systemie bankowym. 5.7. Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu znany jest pogląd Sądu Najwyższego wyrażony w powołanym wyżej orzeczeniu. W okolicznościach niniejszej sprawy Naczelny Sąd Administracyjny uznał jednak, że nie mógł on znaleźć zastosowania. Skarżąca zaakceptowała bowiem numer rachunku bankowego zaproponowany przez system bankowy, nie dokonując weryfikacji jego wszystkich cyfr. Gdyby zachowała należytą staranność, mogłaby dostrzec, że różni się on od wymaganego aż o 9 cyfr. Z kolei nieodniesienie się przez Sąd pierwszej instancji do przywołanego orzeczenia nie stanowiło naruszenia art. 141 P.p.s.a. w związku z art. 166 P.p.s.a. mającego istotny wpływ na wynik sprawy. Pomimo bowiem tego uchybienia stanowisko Sądu pierwszej instancji odpowiadało prawu. W tym też zakresie słuszne były uwagi odnoszące się do zawinienia Skarżącej. To ona jako strona postępowania sądowego, wyznaczając pracownika do wykonania przelewu obarczona była ryzykiem niewłaściwych działań tej osoby, tak jakby je sama przeprowadziła. W konsekwencji niefrasobliwość pracownika Spółki traktowana musiała być jako obciążająca Skarżącą i sama w sobie nie oznaczała braku jej winy w niezachowaniu terminu. Podsumowując, słuszna była ocena Sądu pierwszej instancji co do nieuprawdopodobnienia przez Skarżącą braku winy w uchybieniu terminu do uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej. 5.8. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i § 2 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.