I FZ 79/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia WSA (del.): Hieronim Sęk po rozpoznaniu w dniu 22 czerwca 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia R. N. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 21 lutego 2011 r., sygn. akt III SA/Gl 2684/10 w przedmiocie oddalenia wniosku o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi R. N. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 30 września 2010 r. nr ... w przedmiocie podatku od towarów i usług za wrzesień 2006 r. postanawia: oddalić zażalenie Zaskarżonym postanowieniem z dnia 21 lutego 2011 r., sygn. akt III SA/Gl 2684/10 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił wniosek R. N. (dalej: Skarżący) o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie od kosztów sądowych. Sąd pierwszej instancji, na podstawie nadesłanego formularza PPF podał, że Skarżący: - pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z M. S.(28 lat) oraz z dziećmi: Z. N. (11 lat), A. N. (8 lat) i O. S. (9 lat); - posiada ¼ domu o powierzchni 190 m2 oraz ¼ nieruchomości rolnej o powierzchni 2,7 ha, jak również samochód osobowy i samochody dostawcze;- wydatkuje na utrzymanie gospodarstwa domowego kwotę 10.000 zł (w tym 5.000 zł tytułem obciążeń kredytowych i 5.000 zł tytułem utrzymania rodziny (wraz z alimentami); - posiada zobowiązania kredytowe z poprzednio prowadzonej działalności na kwotę 1.300 zł miesięcznie oraz kredyt w rachunku bieżącym w kwocie 110.000 zł. Sąd wskazał ponadto, że Skarżący nie odpowiedział na wezwanie referendarza sądowego do uzupełnienia danych zawartych we wniosku, obrazujących jego aktualny i rzeczywisty stan majątkowy, jak również nie uczynił tego wnosząc sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego. W kontekście powyższych ustaleń, Sąd pierwszej instancji stwierdził, że Skarżący złożył jedynie wniosek o prawo pomocy i nie udowodnił w żaden sposób, aby znajdował się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy. Formułując powyższą ocenę WSA w Gliwicach wskazał, że: - obowiązkiem strony jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy (nie wystarczą do tego jedynie same oświadczenia strony, ponieważ fakty, na które się powołuje powinny być poparte stosowną dokumentacją i odpowiednimi materiałami źródłowymi); - brak jest prawnych podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w sprawie sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jeżeli on sam nie wykaże istnienia tych przesłanek; - przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w sytuacji wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej strony, zawierającej przede wszystkim dokładne dane dotyczące wysokości otrzymywanych dochodów i to niezależnie od ich źródła, które w zestawieniu z ponoszonymi wydatkami na konieczne utrzymanie umożliwiają dokonanie oceny, czy stać ją na poniesienie kosztów postępowania bez uszczerbku dla utrzymania siebie i rodziny. W zażaleniu Skarżący zarzucił zaskarżonemu postanowieniu naruszenie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej: P.p.s.a.) przez dokonanie błędnej oceny stanu faktycznego i przyjęcie, że Skarżący jest w stanie pokryć koszty postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zwrócił uwagę, że odmowa przyznania prawa pomocy, skutkować będzie faktycznym pozbawieniem go możliwości dochodzenia swoich praw na drodze sądowej. Podkreślił, że jego dochody i majątek nie pozwalają na wniesienie wpisu w kilku wytoczonych sprawach bez zaciągnięcia kolejnych zobowiązań. Z tego względu, obiektywna ocena okoliczności podanych we wniosku o przyznanie prawa pomocy czyniły go zasadnym. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie wskazać należy, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie dostępu do sądu osobom (zarówno fizycznym jak i prawnym oraz innym jednostkom organizacyjnym), których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. Stosownie do przepisu art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), zaś w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Z powyższego wynika zatem, że podstawą przyznania prawa pomocy osobie fizycznej jest zawarte we wniosku oświadczenie o jej sytuacji majątkowej i rodzinnej. Jeśli jednak oświadczenie to okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego wnioskodawcy lub budzi wątpliwości, sąd rozpoznający wniosek może przeprowadzić postępowanie wyjaśniające, polegające na wezwaniu tegoż wnioskodawcy do złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedstawienia dokumentów źródłowych dotyczących jego stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 P.p.s.a.). W kontekście powyższego, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że zaskarżone postanowienie, mimo wadliwego uzasadnienia, odpowiada prawu. Z uzasadnienia tego wynika, że głównym motywem oddalenia wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy było to, iż skarżący nie przedstawił żadnej dokumentacji, która obrazowałaby jego trudną sytuację majątkową i rodzinną. W tym miejscu przyznać należy, że z akt sprawy rzeczywiście wynika, iż do formularza PPF Skarżący nie załączył dokumentów, które potwierdzałyby informacje zawarte w tym formularzu i w ogóle nie odpowiedział na wezwanie Sądu wystosowane w trybie art. 255 P.p.s.a. Trzeba też przyznać, że brak takiej dokumentacji oczywiście nie pozostaje bez wpływu na ocenę sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Ocena ta jest znacznie utrudniona, gdyż sądowi rozpoznającemu wniosek pozostają do dyspozycji jedynie oświadczenia tegoż wnioskodawcy, nie zawsze dokładne i ze sobą spójne. Jednakże brak dokumentów źródłowych sam w sobie nie może stanowić podstawy do odmowy przyznania stronie prawa pomocy. Zawsze bowiem, rozstrzygając w zakresie prawa pomocy, sąd administracyjny powinien czynić to w oparciu o ustawowe przesłanki z art. 246 P.p.s.a. Tymczasem z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia nie wynika, aby Sąd pierwszej instancji dokonał analizy wniosku skarżącego w kontekście przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. W uzasadnieniu tym Sąd nie odniósł się w ogóle do zawartych w formularzu PPF oświadczeń dotyczących kondycji finansowej Skarżącego, stwierdzając jedynie, że w żaden sposób nie udowodnił on, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie mu prawa pomocy w żądanym zakresie. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego takiego uzasadnienia nie można uznać za prawidłowe. Jednocześnie jednak, jak wskazano wyżej, Naczelny Sąd Administracyjny doszedł do przekonania, że zaskarżone postanowienie, mimo wadliwego uzasadnienia, odpowiada prawu, gdyż faktycznie wnioskodawca nie wykazał, że z uwagi na sytuację majątkową i rodzinną wymaga, w zakresie prowadzonego sporu sądowego, wsparcia finansowego ze strony Skarbu Państwa. Należy zwrócić uwagę, że z formularza PPF wynika, iż miesięcznie Skarżący ponosi koszty kredytu w kwocie 5.000 zł, dodatkowo wskazał na kwotę 1.300 zł jako zobowiązanie kredytowe z uprzednio prowadzonej działalności gospodarczej. Ponadto, miesięczne koszty utrzymania rodziny – według oświadczenia w formularzu – wynoszą 5.000 zł, w tym alimenty. Łącznie daje to kwotę ponad 10.000 zł, nie licząc kredytu w rachunku bieżącym, przy miesięcznych dochodach Skarżącego i M. S. (z którą wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe) w łącznej wysokości 8.400 zł brutto. Z formularza wynika zatem, że miesięczne obciążenia finansowe Skarżącego znacznie przekraczają jego dochód, co – w ocenie Sądu – budzi poważne wątpliwości, zwłaszcza że Skarżący w żaden sposób nie udokumentował, iż faktycznie spłaca raty kredytowe w podanej przez niego wysokości, nie wykazał, że ciąży na nim obowiązek alimentacyjny, wobec kogo ten obowiązek został na Skarżącego nałożony i w jakiej wysokości, nie udokumentował także wysokości otrzymywanych przez niego i M. S. dochodów. Nie wskazano też na jakiej podstawie i w jaki sposób Skarżący i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym korzystają z nieruchomości opisanych w formularzu. Doprecyzowanie tej i innych informacji miało na celu wezwanie wystosowane do Skarżącego w trybie art. 255 P.p.s.a. Skutkiem zaniechania skarżącego w tym zakresie jest to, że w oparciu o tak niepełne i miejscami sprzeczne ze sobą dane zawarte w formularzu PPF, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że Skarżący nie wykazał w sposób wiarygodny, iż rzeczywiście znajduje się w sytuacji majątkowej i rodzinnej uzasadniającej przyznanie mu prawa pomocy. Oceny tej nie zmienia fakt, że niniejsza sprawa jest jedną z siedmiu zawisłych przed WSA w Gliwicach, w których Skarżący zobowiązany jest do uiszczenia wpisu sądowego. Odnośnie do wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonego postanowienia zauważyć należy, że nieprawomocne postanowienie o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie kosztów sądowych nie skutkuje dla wnioskodawcy obowiązkiem uiszczenia tych kosztów - wezwanie do uiszczenia kosztów sądowych może być bowiem wystosowane do strony skarżącej dopiero w konsekwencji wydania prawomocnego postanowienia w tym przedmiocie. Stąd też nie jest możliwe wstrzymanie wykonania zaskarżonego postanowienia zgodnie z zawartym w zażaleniu wnioskiem. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 in fine w związku z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.