I FZ 8/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Jan Zając po rozpoznaniu w dniu 28 stycznia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia R. D. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 6 grudnia 2010 r., o sygn. akt I SA/Bd 503/10 w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi R. D. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia 29 marca 2010 r., Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2006 r. postanawia: oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem z 6 grudnia 2010 r., sygn. akt I SA/Bd 503/10 Wojewódzki Sąd Administracyjny odmówił R. D. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Sąd pierwszej instancji podał, że przedmiotowy wniosek został złożony przez skarżącego w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 1500 zł. Jak wynikało z poczynionych przez Sąd pierwszej instancji ustaleń wnioskodawca utrzymuje się z działalności gospodarstwa rolnego przynoszącego miesięczne dochody w wysokości 9.000 zł brutto. Żona z tytułu umowy o pracę zarabia 2.000 zł brutto. Małżonkowie posiadają na utrzymaniu dwoje dzieci w wieku szkolnym. Gospodarstwo domowe prowadzą wspólnie z teściową skarżącego, której dochód z tytułu renty wynosi 600 zł. W następstwie egzekucji administracyjnej wnioskujący uiścił kwotę w wysokości 100.000 zł. Oświadczył, że posiada ponadto zobowiązania w stosunku do banków i instytucji finansowych. Aktualnie spłaca kredyt na kwotę 100.000 zł. Nadto płaci ratę leasingową, która wynosi 10.700 zł. Skarżący pozostaje we współwłasności majątkowej wraz z żoną, z teściową zaś na zasadzie umowy dożywocia. Jako majątek ujawnił dom, nieruchomość rolną o powierzchni 4,5ha oraz warte 100.000 zł samochody i maszyny rolnicze. Biorąc pod uwagę powyższe ustalenia Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, że trudno uznać skarżącego za osobę pozbawioną dostatecznych środków materialnych dla zaspokojenia koniecznych potrzeb, wymagającą pomocy państwa polegającej na zwolnieniu od kosztów sądowych. Sąd zwrócił uwagę, że zobowiązania cywilnoprawne strony nie mogą być powodem pokrycia z budżetu Skarbu Państwa kosztów zainicjowanego przez nią postępowania, gdyż w przeciwnym razie dochodziłoby do sytuacji, w której ciężar zaspokajania potrzeb niezasługujących na miano niezbędnych dla utrzymania danej osoby zostałby przerzucony na współobywateli. W ocenie Sądu zatem spłata kredytu oraz rat leasingowych nie mogą korzystać z uprzywilejowania w stosunku do obowiązku uiszczania wpisu sądowego przez osobę wnoszącą skargę do Sądu. Reasumując Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że mając na uwadze miesięczne dochody rodziny kształtujące się na poziomie 11.000 zł brutto, dochód teściowej – 600 zł brutto, która pozostaje z wnioskującym we wspólnym gospodarstwie domowym oraz posiadany majątek, poniesienie przez skarżącego kosztów sądowych, które na obecnym etapie postępowania ograniczają się do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w wysokości 1.500 zł, nie przekracza możliwości finansowych strony. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący, reprezentowany w sprawie przez adwokata podniósł, że Sąd oparł swe rozstrzygnięcie na prostym rachunku matematycznym, przy braku jakiejkolwiek analizy zasadności ponoszenia przez niego wydatków. Skarżący powtórzył prezentowaną wcześniej argumentację, iż jego dochody z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej oraz dochody jego żony w całości przeznaczane są na spłatę urządzeń i środków stanowiących podstawę jej prowadzenia oraz na zapewnienie koniecznego utrzymania rodziny. Skarżący podniósł, że rezygnacja z tych kosztów zakłóciłaby płynność finansową prowadzonej przez niego działalności. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie jest zasadne. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego ocena sytuacji rodzinnej i majątkowej skarżącego dokonana przez Sąd pierwszej instancji zasługuje na aprobatę, natomiast w zażaleniu nie podniesiono żadnych nowych okoliczności, które podważałyby zaskarżone rozstrzygnięcie.. Jak wynika z poczynionych przez Sąd pierwszej instancji ustaleń skarżący posiada stałe źródło dochodów z tytułu prowadzonej działalności rolniczej, żona otrzymuje miesięczne wynagrodzenie za pracę, a ponadto skarżący dysponuje majątkiem o znacznej wartości. W tych okolicznościach nie sposób przyjąć, by konieczność uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 1500 zł stanowiła dla skarżącego barierę w dostępie do sądu. Nie bez znaczenia pozostaje również fakt, że wnioskodawca reguluje na bieżąco zobowiązania cywilnoprawne wynikające z umów kredytu oraz leasingu. Z argumentacji skarżącego wynika przy tym, że przedkłada on cywilnoprawne (prywatne) zobowiązania nad te, wynikające z przewidzianej prawem konieczności poniesienia kosztów w zainicjowanym przez siebie postępowaniu sądowoadministracyjnym. Takiego stanowiska nie można podzielić, gdyż jak trafnie zauważył Sąd pierwszej instancji, opłaty sądowe stanowią rodzaj daniny publicznoprawnej i w związku z tym inne wydatki skarżącego nie mogą być w stosunku tych opłat traktowane priorytetowo (por. post. NSA z dnia 23 stycznia 2006 r., sygn. akt II FZ 23/06, niepubl.). Słusznie zwrócił uwagę Sąd na istotę instytucji prawa pomocy, której celem jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, które ze względu na nadzwyczajne okoliczności, tj. nadzwyczaj trudną sytuację majątkową i rodzinną, nie są w stanie ponieść kosztów związanych z dochodzeniem swych praw przed sądem. Innymi słowy, jeżeli poniesienie kosztów związanych z postępowaniem sądowoadministracyjnym pociągnęłoby za sobą uszczerbek w utrzymaniu skarżącego i jego rodziny, skarżący ma prawo domagać się stosownej pomocy od Skarbu Państwa, a po wykazaniu, że powyższe okoliczności rzeczywiście zachodzą, pomoc taka będzie mu przyznana. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego stan majątkowy skarżącego nie uzasadniał przyznania mu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny stosownie do art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji postanowienia.