I FZ 87/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Hieronim Sęk po rozpoznaniu w dniu 26 czerwca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia M. N. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 28 marca 2024 r., sygn. akt I SA/Sz 311/23 o odmowie przywrócenia terminu do uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej od wyroku tego Sądu z dnia 6 grudnia 2023 r., sygn. akt I SA/Sz 311/23 w sprawie ze skargi M. N. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie z dnia 5 kwietnia 2023 r. nr 3201-IEW.7010.3.2023.5 w przedmiocie zaliczenia nadpłaty na poczet zaległości podatkowej w podatku od towarów i usług za styczeń, luty i marzec 2015 r. oraz odsetek za zwłokę postanawia: oddalić zażalenie. 1. M. N. (dalej: Strona lub Skarżący) pismem z dnia 5 kwietnia 2024 r. wniósł zażalenie na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 28 marca 2024 r., sygn. akt I SA/Sz 311/23. Postanowieniem tym, wydanym na podstawie art. 86 § 1 w związku z art. 87 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634, z późn. zm.; dalej: P.p.s.a.), Sąd pierwszej instancji odmówił przywrócenia terminu do uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej Skarżącego wniesionej od wyroku tego Sądu z dnia 6 grudnia 2023 r., sygn. akt I SA/Sz 311/23. Przywołany wyrok zapadł w sprawie ze skargi Skarżącego na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie z dnia 5 kwietnia 2023 r. w przedmiocie zaliczenia nadpłaty na poczet zaległości podatkowej w podatku od towarów i usług za styczeń, luty i marzec 2015 r. oraz odsetek za zwłokę. 2. Z uwagi na nieopłacenie skargi kasacyjnej Przewodniczącego Wydziału zarządzeniem z dnia 14 lutego 2024 r. wezwał Stronę do uiszczenia wpisu od tej skargi w kwocie 100 zł w terminie 7 dni pod rygorem jej odrzucenia. Wezwanie zostało wysłane na adres (...) pełnomocnika Strony będącego adwokatem, podany na wstępie skargi kasacyjnej, a uprzednio i na dokumencie pełnomocnictwa złożonym przy skardze, oraz doręczone pod tym adresem w dniu 19 lutego 2024 r. (vide odpowiednio k. 44, 7 i 50 akt sądowych). Wyznaczony termin do uiszczenia wpisu upłynął zatem z dniem 26 lutego 2024 r. Strona nie dokonała wymaganej czynności w tym terminie. 3. Wpis od skargi kasacyjnej zapłacono w dniu 13 marca 2024 r. Jednocześnie, wnioskiem z tego dnia pełnomocnik Skarżącego zwrócił się o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej. W uzasadnieniu wniosku pełnomocnik: - wyjaśnił, że jego kancelaria ma nowy adres (...), który został podany w stopce redakcyjnej skargi kasacyjnej oraz na kopercie; - przywołał kilka innych spraw, w których informował Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie o zmianie adresu kancelarii; - dodał, że mimo zmiany adresu kancelarii, zadbał o to, aby inny podmiot działający pod jego dotychczasowym adresem przekazywał mu informacje o korespondencji i tego samego dnia, tj. 19 lutego 2024 r., dostarczono mu kilka innych przesyłek sądowych wysłanych na stary adres; - podniósł, że osoba, która odebrała korespondencję w tej sprawie, nie miała do tego upoważnienia; - stwierdził, że z tych względów Strona nie ponosi winy w uchybieniu terminu. 4. Sąd pierwszej instancji odmawiając przywrócenia terminu, uznał, że: - nie wystąpiły okoliczności świadczące o braku winy Strony w uchybieniu terminu; - miernik staranności wobec jej pełnomocnika (adwokata) jest podwyższony; - wszelka korespondencja w sprawie była wysyłana na adres podany przez pełnomocnika w treści dotychczasowych pism; - w aktach sprawy nie było stosownego zawiadomienia o zmianie adresu, wymaganego przez art. 70 § 1 P.p.s.a.; - zadaniem pełnomocnika było zapewnienie efektywnego obiegu poczty. 5. W zażaleniu na postanowienie odmowne Strona (nadal reprezentowana przez pełnomocnika) zaskarżyła je w całości, wnosząc o jego zmianę i przywrócenie terminu oraz zasądzenie kosztów postępowania. Jednocześnie domagała się przeprowadzenia dowodów z załączonych do zażalenia: 1) fotografii drzwi wejściowych pod "starym" adresem kancelarii; 2) informacji z KRS dotyczących innego podmiotu, który ma tam teraz swoją siedzibę; 3) e-maili z września i października 2023 r., w których pełnomocnik informował pracownika sądu o zmianie adresu kancelarii przy okazji pytań o stan sprawy; 4) potwierdzenia złożenia reklamacji u nadawcy, tj. Poczty Polskiej. Pełnomocnik wskazał, że pracownik sądu, który odpowiadał na jego e-maile, nie poinformował go, aby takie przekazanie informacji o zmianie siedziby kancelarii było nieprawidłowe. Ponadto "stary" adres kancelarii nie był w dniu doręczenia miejscem pracy pełnomocnika i co do tego listonosz nie mógł mieć wątpliwości. Zdaniem autora zażalenia pismo z wezwaniem o wpis należało awizować. 6. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. 6.1. Zażalenie podlegało oddaleniu, bowiem zaskarżone postanowienie odpowiadało prawu. 6.2. W świetle art. 85 P.p.s.a. czynność w postępowaniu sądowym podjęta przez stronę po upływie terminu jest bezskuteczna. Zgodnie jednak z art. 86 § 1 zdanie pierwsze P.p.s.a. jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Jak stanowi art. 87 § 2 P.p.s.a. we wniosku tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Brak winy w uchybieniu terminu - jako przesłanka jego przywrócenia - winien być oceniany z uwzględnieniem wszystkich okoliczności konkretnej sprawy, w sposób uwzględniający obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o własne interesy. Miernik ten ulega podwyższeniu w stosunku do zawodowych pełnomocników procesowych, a takim jest adwokat. Skoro działania zawodowego pełnomocnika zarówno samodzielne, jak i dokonane za pośrednictwem osób trzecich, obciążają stronę reprezentowaną, to winien on wykazać się szczególną starannością w prowadzeniu jej sprawy. Przywrócenie terminu ma charakter wyjątkowy i nie jest możliwe, gdy strona lub jej pełnomocnik dopuścili się choćby lekkiego niedbalstwa. Może natomiast mieć ono miejsce wtedy, gdy uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona lub jej pełnomocnik nie mogli przewidzieć ani usunąć nawet przy użyciu największego, ale jednocześnie możliwego w danych warunkach wysiłku, i równocześnie gdy uprawdopodobniony zostanie brak winy u tych osób. 6.3. W rozpoznanej sprawie nie mieliśmy do czynienia z takim przypadkiem. Podaną we wniosku kluczową przyczyną zaistniałego stanu nieopłacenia skargi kasacyjnej w wyznaczonym terminie miała być zmiana adresu kancelarii pełnomocnika Strony. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie wystąpiła zatem sytuacja, której nie można było przewidzieć, czy taka, której nie można było przezwyciężyć. Pełnomocnik podał przy tym, że miał świadomość ewentualnych problemów z doręczeniami pism procesowych po zmianie adresu kancelarii, a to pozwalało uznać, że tego rodzaju okoliczność była przewidywalna, zwłaszcza dla niego. Ponadto pełnomocnik przedsięwziął określone działania, które zmierzały do zapobieżenia tym problemom, a działania te okazały się - w innych sprawach, ale i uprzednio w tej - w praktyce skuteczne. Nie nastąpiło więc nagłe wydarzenie niemożliwe do przezwyciężenia, kreujące niezawiniony stan niewiedzy pełnomocnika o wezwaniu fiskalnym mający wynikać z przywoływanej przez niego zmiany adresu. Nie można się przy tym zgodzić, aby o trybie i adresie doręczenia decydowały wątpliwości lub ich brak u doręczyciela - listonosza. Tam, gdzie zawinił czynnik ludzki, a do tego w istocie sprowadzało się podanie Sądowi innego adresu pełnomocnika wykorzystanego do doręczania korespondencji niż zmieniony adres kancelarii, nie mamy zresztą do czynienia z siłą wyższą, czy szczególnie ciężkim przypadkiem losowym. 6.4. Argumentacja zażalenia nie podważyła stanowiska Sądu pierwszej instancji ani co do tego, że w sprawie doszło do skutecznego doręczenia wezwania do uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej w dniu 19 lutego 2024 r., ani co do oceny nieuprawdopodobnienia braku winy w uchybieniu terminu. Wręcz przeciwnie, konfrontując dwa argumenty zażalenia, tj.: 1) [rzekomy] brak upoważnienia do odbioru korespondencji przez osobę, która pod "starym" adresem kancelarii odebrała przesyłkę oraz 2) fakt, że pełnomocnik podjął kroki w celu usprawnienia obiegu korespondencji po zmianie adresu kancelarii i przyznał, że tego samego dnia otrzymał tym sposobem inne pisma procesowe pod "starym" adresem, należało przyjąć, że pełnomocnik akceptował możliwość takiego właśnie otrzymywania pism i w konsekwencji przyjmowania ich jako właściwie/skutecznie doręczonych. Co najmniej godził się na taki stan rzeczy, skoro w niniejszej sprawie nie interweniował u nadawcy, tzn. Sądu pierwszej instancji, w odniesieniu do wcześniejszych przesyłek przez ten Sąd do niego wysyłanych na tożsamy jak podany w skardze kasacyjnej adres. Pełnomocnik ponosi zresztą odpowiedzialność również za działanie osób trzecich, z których pomocy korzysta, niezależnie od tego, czy chodzi o pracownika jego kancelarii, kuriera, recepcjonistę, aplikanta czy inną osobę, która pomaga mu na jego prośbę jedynie grzecznościowo. Twierdzenie zatem, że osoba odbierająca przesyłkę pod "starym" adresem nie była do tego upoważniona, nie mogło zostać uwzględnione i tym samym mieć wpływu na ocenę skuteczności doręczenia wezwania fiskalnego. Pełnomocnik Skarżącego liczył się wszak z taką możliwością i z niej faktycznie korzystał. Z kolei Sąd, co rozwinięto w dalszej części niniejszego uzasadnienia, nie miał żadnych podstaw, aby na "stary" adres przesyłek listowych nie kierować, zwłaszcza, że pełnomocnik nie poinformował wprost i wyraźnie Sądu, że w tej konkretnej sprawie zmienił on adres na który należy wysyłać korespondencję sądową względem tego podanego najpierw w skardze z dnia 5 maja 2023 r., a później powtórzonego również w skardze kasacyjnej z dnia 12 lutego 2024 r. 6.5. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego słusznie Sąd pierwszej instancji przyjął, że w sprawie prowadzonej pod sygn. akt I SA/Sz 311/23 nie doszło do skutecznego zawiadomienia Sądu o zmianie adresu pełnomocnika Skarżącego, wykorzystywanego do doręczeń, przed wezwaniem go do uiszczenie wpisu od skargi kasacyjnej. Z wydruków e-maili dołączonych do zażalenia wynika, że zmiana adresu kancelarii na "nowy" nastąpiła w dniu 17 października 2022 r. Tymczasem skarga, jako pismo inicjujące postępowanie przed Sądem pierwszej instancji w sprawie pod podaną wcześniej sygnaturą, została sporządzona pół roku później (bo w dniu 5 maja 2023 r.) z podaniem adresu kancelarii innego niż widniejący w e-mailach. Adres ten sam co w skardze został podany także w treści dołączonego do skargi pełnomocnictwa, a następnie w skardze kasacyjnej z dnia 12 lutego 2024 r. Argumentację zażalenia odnoszącą się do [rzekomego] zawiadomienia o zmianie adresu poprzez wiadomości e-mailowe należało więc uznać za oczywiście chybioną. I nie chodzi tu o formę zawiadomienia. Przepisy nie wymagają bowiem konkretnej formy, ani nawet oddzielnego pisma. Zgodnie z art. 70 § 1 P.p.s.a. strony i ich przedstawiciele mają obowiązek zawiadamiać sąd o każdej zmianie miejsca zamieszkania, adresu do doręczeń, w tym adresu elektronicznego, lub siedziby. Z orzecznictwa sądowego wynika, że zmiana adresu w danej sprawie musi być jednak oświadczeniem, którego intencja ma być dla sądu administracyjnego czytelna i jednoznaczna. Skoro zmiana adresu kancelarii nastąpiła w 2022 r., a pisma procesowe Strony z lat 2023-2024 zawierały na pierwszej stronie inne niż te zmienione w 2022 r. dane adresowe pełnomocnika, a jednocześnie na te później podawane dane skutecznie była kierowana cała korespondencja sądowa w sprawie o sygn. akt I SA/Sz 311/23, to nie wystąpiły jakiekolwiek powody, aby - bez wyraźnego oświadczenia o zmianie adresu do korespondencji względem widniejącego w skardze kasacyjnej - Sąd kierował swoje wystąpienia pod inny adres [rzekomo] "nowy" już od dnia 17 października 2022 r. wobec [rzekomo] "starego" podawanego w pismach procesowych z lat późniejszych, tj. w szczególności kolejno skargi z 2023 r. i skargi kasacyjnej z 2024 r. W konsekwencji przyjąć należało, że do pierwszego skutecznego zawiadomienia Sądu o zmianie adresu pełnomocnika wykorzystywanego do doręczeń doszło w niniejszej sprawie de facto dopiero w piśmie z dnia 13 marca 2024 r., które zawierało wniosek o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej, z dodatkowym wskazaniem aktualnego adresu jego kancelarii w miejsce adresu ze skargi kasacyjnej na który wysłano wezwanie fiskalne. Wspomnieć jednak wypadało, że w dokumencie przelewu kwoty wpisu od skargi kasacyjnej z tego samego dnia (tj. 13 marca 2024 r.) nadal widnieje adres kancelarii podawany we wcześniejszej korespondencji, w tym w skardze kasacyjnej (vide k. 56 akt sądowych). Wszystko to świadczy zatem o dużej niefrasobliwości pełnomocnika w odniesieniu do posługiwania się i wskazywania właściwego jego adresu w zależności od kategorii podejmowanych czynności. 6.6. Odnosząc się do pozostałej argumentacji zażalenia, stwierdzić wypadało, że nie miało znaczenia dla oceny zawinienia pełnomocnika ani zdjęcie drzwi pod nieokreślonym zresztą adresem z naklejką innego podmiotu, ani informacja z KRS odpowiadająca odpisowi aktualnemu dotycząca tego podmiotu. Nie jest bowiem istotne, kto obecnie korzysta z tego adresu. Nie ma też wpływu na tę ocenę reklamacja doręczenia przesyłki. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego fakt, że w skardze kasacyjnej przy wskazaniu osoby pełnomocnika podano adres, zaś w stopce redakcyjnej tej skargi znalazł się dodatkowo inny jeszcze adres bez wyjaśnienia czego/kogo on dotyczy i jaka jest jego rola, uprawniał Sąd pierwszej instancji do kierowania korespondencji na adres wprost przypisany imiennie wskazanemu pełnomocnikowi. Nierzadko spotykaną praktyką jest bowiem to, że w stopce redakcyjnej pisma procesowego wymieniane są różne/dodatkowe adresy danej kancelarii, np. adres jej głównej siedziby, czy poszczególnych biur. Pisma do strony wysyła się albo na adres wyraźnie zaznaczony jako adres do korespondencji, albo ten podany na wstępie wniosku, skargi, zażalenia czy skargi kasacyjnej, zwłaszcza, gdy widnieje on obok imiennych danych pełnomocnika. Adresu podanego w takim miejscu nie można było zatem uznać za przypadkowe lub omyłkowe. Okoliczności tej sprawy nie świadczą więc o braku winy Strony w uchybieniu terminu. W zażaleniu nie podważono skutecznie ustaleń Sądu pierwszej instancji, ich oceny i zastosowania podstawy prawnej zaskarżonego postanowienia. Do treści wskazanych tam przepisów - art. 86 § 1 i art. 87 § 2 P.p.s.a. - zażalenie w ogóle się nie odnosiło. 7. Nie znajdując tym samym podstaw do uwzględnienia zażalenia, Naczelny Sąd Administracyjny stosownie do art. 184 w związku z art. 197 § 1 i § 2 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.