I FZ 9/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Małgorzata Niezgódka - Medek, , , po rozpoznaniu w dniu 19 marca 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia W. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 17 listopada 2011 r., sygn. akt I SA/Łd 707/11 odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi W. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w L. z dnia 11 marca 2011 r., nr [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności wspólnika spółki za zaległości tej spółki w podatku od towarów i usług za grudzień 2004 r. oraz poszczególne miesiące 2005 r., 2006 r. i 2007 r. postanawia oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 17 listopada 2011 r., sygn. akt I SA/Łd 707/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi odmówił W. K. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od koszów sądowych. Sąd pierwszej instancji przedstawiając stan faktyczny podał, że skarżący w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 500 zł wystąpił z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W złożonym na urzędowym formularzu (PPF) oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach W. K. podał, że samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, źródłem jego utrzymania są dochody ze stosunku pracy w wysokości 1.380 zł miesięcznie. Nie posiada żadnego majątku. Uzasadniając powyższy wniosek skarżący wskazał, że obecnie znajduje się w bardzo trudnej sytuacji finansowej. Posiada udziały w Spółce R. sp. z o.o., ale zostały one zajęte w postępowaniu egzekucyjnym. Wynagrodzenie ledwo wystarcza mu na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Nie osiąga już nawet dochodów z działalności gospodarczej. Jego wcześniejsze dochody nie pozwoliły mu na poczynienie oszczędności, które mógłby przeznaczyć na pokrycie wpisu od skargi. Z uwagi na fakt, że zawarte w powyższym wniosku oświadczenia okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącego, zarządzeniem z dnia 8 lipca 2011 roku wezwano skarżącego do nadesłania zaświadczenia z właściwego urzędu skarbowego o wysokości dochodów za ostatni rok podatkowy (2010) w sposób umożliwiający określenie wysokości uzyskiwanych przychodów i kosztów ich uzyskania bądź przesłania odpisu zeznania podatkowego za 2010 rok, nadesłania deklaracji w podatku od towarów i usług VAT-7 za ostatnie 4 okresy rozliczeniowe bądź zaświadczenia z urzędu skarbowego potwierdzającego fakt ich nieskładania oraz wyciągów z posiadanych kont i lokat bankowych (osobistych i firmowych) za ostatnie 4 miesiące oraz wskazania tytułu prawnego do nieruchomości stanowiącej adres zamieszkania skarżącego, a ponadto udokumentowania wysokości miesięcznych stałych obciążeń jego gospodarstwa domowego - w terminie 7 dni, pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący w drodze pisma z dnia 2 sierpnia 2011 roku przesłał odpis aktu notarialnego Rep. A nr [...] z dnia 29 maja 2007 roku, odpis zeznania podatkowego za 2010 rok, pismo ze Wspólnoty Mieszkaniowej o wysokości miesięcznych opłat mieszkaniowych, faktury za energię elektryczną oraz gaz, wystawione na I. K.. Wskazał przy tym, że ponosi wydatki związane z zakupem środków czystości i higieny, których szacunkowa wartość miesięczna to około 60 zł, na wyżywienie wydatkuje ok. 400 zł miesięcznie. Nie posiada żadnych rachunków bankowych ani deklaracji VAT-7, gdyż nie prowadzi działalności gospodarczej i w związku z tym nie składał deklaracji w podatku od towarów i usług. W związku z faktem, że zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy oświadczenia skarżącego w zestawieniu z nadesłanymi dokumentami źródłowymi załączonymi do pisma z dnia 2 sierpnia 2011 r. budziły wątpliwości, na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej zwana "P.p.s.a.") ponownie wezwano skarżącego do złożenia dodatkowych dokumentów i informacji dotyczących jego sytuacji majątkowej i rodzinnej, w tym: wyjaśnienia kwestii partycypowania I. K. i M. K. w kosztach utrzymania lokalu, w którym zamieszkuje skarżący w L., przy ul. [...], jednoznacznego wskazania, czy prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną I. i córką M. (a jeśli tak – zobowiązano do wskazania dochodu i składników majątku do nich należącego, zgodnie z wymogami formularza PPF, a ponadto do nadesłania wyciągów z posiadanych przez te osoby rachunków i lokat bankowych za ostatnie 3 miesiące) - w terminie 5 dni, pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący w drodze pisma z dnia 13 września 2011 roku wyjaśnił, że gospodarstwo domowe prowadzi sam. Już od paru lat nie mieszka z żoną i córką. Nie partycypują one zatem w kosztach utrzymania lokalu. W dokumentach w postaci nadesłanych rachunków za gaz i prąd widnieje jednak nazwisko żony, a to ze względu na fakt, że podpisywał ona umowę z PGE na ich dostawę do lokalu, w którym obecnie zamieszkuje. Natomiast córka jest właścicielką mieszkania i dlatego na rachunku za czynsz widnieje jej nazwisko. Podkreślił, że w lokalu przy ul. [...] mieszka sam i samodzielnie ponosi wszelkie koszty związane z jego utrzymaniem. Dodał, że jego wynagrodzenie zostało w części zajęte przez organ egzekucyjny. Kwota zajęcia wynosi 222 zł. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie Sąd pierwszej instancji podniósł, że skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie. W ocenie Sądu udokumentowanie przez skarżącego ponoszonych przez niego wydatków nasuwa istotne wątpliwości w kwestii ich rzeczywistego ponoszenia w pełnej wysokości. Sąd zwrócił uwagę na nadesłany blankiet opłat za gaz opatrzony dopiskiem "zapłacono 05.07". Zdaniem Sądu nadesłanie całości blankietu z ręcznie dokonanym ww. dopiskiem bez pieczęci placówki bankowej bądź pocztowej na tymże blankiecie w żaden sposób nie dokumentuje faktu rzeczywistego poniesienia tego rodzaju wydatków przez skarżącego, co więcej czyni zasadnym wniosek, że opłaty tej dokonano w drodze przelewu z konta bankowego, którego skarżący, jak sam oświadczył, nie posiada. Ponadto Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazał, że analogiczne wątpliwości dotyczą także pozostałych nadesłanych dokumentów mających potwierdzać wydatki skarżącego, w żadnej mierze nie dowodzą one, iż wydatki te skarżący poniósł samodzielnie bez udziału innych członków rodziny. Tym bardziej, że we wcześniej rozpoznawanych sprawach, w których skarżący wnosił o przyznanie prawa pomocy, wskazywał, że w związku z niskimi zarobkami ponosi jedynie połowę wydatków eksploatacyjnych związanych z mieszkaniem (np. w sprawie o sygn. akt I SA/Łd 674/09). Nie bez znaczenia jest także w ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi okoliczność, że sytuacja ta niewątpliwie jest wynikiem wcześniej podjętych przez skarżącego świadomych działań zmierzających do wyzbycia się majątku celem jego ochrony przed ewentualną egzekucją, czego przykładem jest choćby zawarta w 2007 roku umowa darowizny mieszkania na rzecz córki na kwotę 100.000 zł. Podobne działania dotyczą także ochrony majątku spółki cywilnej – R. s.c., której jednym ze wspólników był skarżący. W szczególności w tym względzie znana jest Sądowi z urzędu okoliczność, że latach 2007-2008 wspólnicy spółki cywilnej R., będący późniejszymi udziałowcami R. sp. z o.o., wyprowadzili do niej majątek spółki cywilnej, co skutecznie uniemożliwiło egzekucję z tego majątku. Okoliczności te z całą pewnością nie przemawiają za uwzględnieniem wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy. Sam zaś fakt wyzbycia się znacznej części majątku świadczyć może jedynie o niefrasobliwości wnioskodawcy o własne interesy, która w żaden sposób nie uzasadnia przerzucenia kosztów zainicjowanego przez skarżącego postępowania na ogół podatników. Na powyższe postanowienie W. K. złożył zażalenie, w którym zarzucił naruszenie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. poprzez odmowę przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sytuacji, w której wykazał, że nie jest wstanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W uzasadnieniu skarżący wskazał na swoją trudną sytuację życiową, którą w jego opinii udowodnił. Ponadto podał, że z dołączonych do wniosku oświadczeń i dokumentów wynika, iż od roku nie uzyskuje żadnych dochodów z działalności gospodarczej oraz prowadzi gospodarstwo domowe, zatem oczywiste jest ponoszenie przez niego wydatków związanych z utrzymaniem tegoż gospodarstwa. Skarżący nie zgodził się z argumentacją Sądu, jakoby załączone przez niego dowody opłat miały budzić wątpliwości, co do faktu ich uiszczenia przez skarżącego. Podsumowując skarżący podniósł, że Sąd dokonał błędnej oceny jego sytuacji finansowej i możliwości uiszczenia przeze niego kosztów postępowania. Mając na uwadze powyższe wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zawiera uzasadnionych podstaw. W pierwszej kolejności przypomnieć należy, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści tego przepisu wynikają dwa wnioski mające wpływ na rozstrzygnięcie niniejszej sprawy. Po pierwsze, Sąd w przypadku wykazania przez stronę niemożności pokrycia kosztów postępowania jest zobligowany do przyznania stronie prawa pomocy. Przesądza o tym zwrot "przyznanie prawa pomocy następuje". Po drugie jednak, oczekiwany przez stronę efekt nastąpi, o ile "wykaże" ona, że wymagana przez przepis niemożność pokrycia kosztów postępowania w rzeczywistości istnieje. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zaskarżone postanowienie odpowiada prawu, gdyż Sąd pierwszej instancji prawidłowo ocenił sytuację finansową skarżącego. Skarżący, jak wynika ze złożonego przez niego wniosku, załączonych dokumentów oraz oświadczeń, utrzymuje się z wynagrodzenia ze stosunku pracy w wysokości około 1.380 zł. Posiada udziały w Spółce R. sp. z o.o., ale zostały one zajęte w postępowaniu egzekucyjnym. Skarżący zamieszkuje w lokalu należącym do jego córki. Przy czym lokal ten, jak wynika z załączonego aktu notarialnego z dnia 29 maja 2007 roku, wraz z żoną I. K. w drodze darowizny przekazał córce M.. Miesięczne koszty utrzymania, wydatki eksploatacyjne oraz wydatki związane z wyżywieniem wedle oświadczenia skarżącego stanowią kwotę rzędu 912 zł. Ponadto Sąd pierwszej instancji prawidłowo skonstatował, że udokumentowania ciążących na skarżącym wydatków nasuwa istotne wątpliwości w kwestii ich rzeczywistego ponoszenia przez niego w pełnej wysokości. Nie ma także racji żalący twierdząc, że dowód uiszczenia opłaty za gaz został sporządzony w sposób zwyczajowo przyjęty. Nie można bowiem uznać, że faktura PGNiG, na której znajduje się blankiet wpłaty bez jakiejkolwiek adnotacji (data i podpis przyjmującego wpłatę) oraz pieczęci placówki, w której wpłata ta została dokonana, stanowi dowód dokonania tej czynności w rzeczywistości. Oczywiście fakt, że wpłata nie została dokonana gotówką, czego potwierdzeniem byłyby właściwe, wskazane wyżej adnotacje na blankiecie wpłat, nie wyklucza faktu jej dokonania w innej formie (np. przelewu bankowego). Jednakże skarżący nie przedstawił żadnego dokumentu, który świadczyłby o tym, że takiej opłaty faktycznie dokonał. Nie można również stracić z pola widzenia faktu, że wątpliwości Sądu zarówno rozstrzygającego w pierwszej instancji, jak i Sądu kasacyjnego spowodowane są faktem, iż skarżący nie wywiązał się z obowiązku wyczerpującego przedstawienia swojej sytuacji finansowej, który to obowiązek nakłada na niego norma zawarta w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Z akt niniejszej sprawy wynika bowiem, że zarządzeniem z dnia 8 lipca 2011 r. referendarz sądowy wezwał skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez m.in. nadesłanie deklaracji w podatku od towarów i usług VAT-7 za ostatnie 4 okresy rozliczeniowe bądź zaświadczenia z urzędu skarbowego potwierdzającego fakt ich nieskładania. Jednakże skarżący w odpowiedzi na wezwanie referendarza poprzestał jedynie na gołosłownych oświadczeniach dotyczących nieprowadzenia przez niego działalności gospodarczej i nieskładania deklaracji w podatku od towarów i usług nie popierając ich żadnymi dokumentami. W związku z tym za niewyjaśnioną należało uznać kwestię prowadzenia przez skarżącego działalności gospodarczej i osiągania z tej działalności jakiegokolwiek dochodu. Dodatkowe wątpliwości w tej kwestii budzi niejednoznaczność stwierdzenia zawartego przez skarżącego w uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy: " Nie osiągam już nawet dochodów z działalności gospodarczej i nie widzę szans na poprawę w tym zakresie". Ze stwierdzenia tego nie można jednoznacznie wywieść, czy skarżący prowadzi działalność gospodarczą, jednakże nie jest ona dochodowa, czy też skarżący nie uzyskuje dochodu z działalności gospodarczej, ponieważ jej już nie prowadzi. Mając na uwadze wskazane wyżej okoliczności należy przyjąć, że strona nie wykazała w sposób nie budzący wątpliwości jaka jest jej sytuacja majątkowa i tym samym uniemożliwiła przeprowadzenie analizy jej zdolności płatniczych. W takiej sytuacji niezłożenie wyczerpującego oświadczenia o stanie majątkowym miało decydujący wpływ na dokonane przez Sąd oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy. Oceny tej nie podważono w zażaleniu. Nie przedstawiono bowiem dodatkowych wyjaśnień - obok tych, które brane były pod uwagę przez Sąd pierwszej instancji - mogących mieć wpływ na ustalenie rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącego. Niedostarczenie żądanych przez Sąd danych, przedstawienie ich w sposób niekompletny, mało czytelny powoduje, że oświadczenie wnioskodawcy pozostaje niepełne oraz niewystarczające do wydania pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia. Tym samym, w takiej sytuacji Sąd uprawniony jest do sformułowania oceny, że wniosek o przyznanie prawa pomocy jest nieuzasadniony, a co za tym idzie - instytucja ta nie zostanie wobec skarżącego zastosowana. W tym stanie sprawy należało stanowisko Sądu pierwszej instancji uznać za prawidłowe i na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a.