I GPP 11/18

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Janusz Zajda (spr.) sędzia NSA Ludmiła Jajkiewicz sędzia NSA Dariusz Dudra po rozpoznaniu w dniu 9 maja 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi P. M. na przewlekłość postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Łodzi w sprawie o sygn. akt III SA/Łd 133/17 w sprawie ze skargi P. M. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Łodzi z dnia [...] listopada 2016 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego postanawia: oddalić skargę na przewlekłość postępowania Pismem z 1 lutego 2018 r. P. M. wniósł o stwierdzenie przewlekłości postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Łodzi w sprawie sygn. akt III SA/Łd 133/17. Skarżący oparł wniesioną skargę na podstawie z art. 2 ust. 1 i 2 ustawy z 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (Dz.U. z 2018 r. poz. 75). W uzasadnieniu skargi wskazał, że postępowanie przed WSA w Łodzi zostało przeprowadzone z naruszeniem prawa do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki. W ocenie skarżącego trwało ono dłużej niż było to konieczne dla wyjaśnienia okoliczności faktycznych i prawnych podniesionych w złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skardze. Z akt sprawy III SA/Łd 133/17 wynika następujący przebieg postępowania administracyjnego i sądowoadministracyjnego: Wnioskiem z [...] sierpnia 2010 r. skarżący złożył wniosek o umorzenie zaległości z tytułu nieuregulowanych składek ZUS za okres 02/98-12/98, wobec których wydano tytułu wykonawcze o nr [...]. Postanowieniem z [...] października 2010 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w Ł. nie wyraził zgody na umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie ww. tytułów wykonawczych. Stało się ono ostateczne na skutek postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z [...] kwietnia 2011 r., stwierdzającego niedopuszczalność zażalenia na to postanowienie. Następnie zawiadomieniem z [...] września 2014 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego Ł. w oparciu ww. tytuły wykonawcze zajął rachunek bankowy skarżącego, na co skarżący pismem z 1 października 2014 r. wniósł skargę na czynności organu egzekucyjnego oraz o umorzenie postępowania egzekucyjnego. Postanowieniem z [...] listopada 2015 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego Ł. odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie ww. tytułów wykonawczych. W dniu [...] października 2016 r. Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. utrzymał w mocy postanowienie NUS Ł. z [...] października 2015 r. Na powyższe postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z [...] października 2016 r. P. M. złożył skargę z 28 grudnia 2016 r. do WSA w Łodzi, co doprecyzował pismem z 23 lutego 2017 r. na wezwanie tego Sądu z 8 lutego 2017 r. Pismo powyższe uzupełnił następnie pismami z 24 lutego 2016 r. oraz 28 lutego 2016 r. W dniu 6 marca 2017 r. skarżący wystąpił z wnioskiem o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. Postanowieniem z 25 kwietnia 2017 r. Starszy Referendarz Sądowy WSA w Łodzi przyznał skarżącemu prawo pomocy we wnioskowanym zakresie. Na rozprawie w dniu 21 czerwca 2017 r. pełnomocnik skarżącego poparł wniosek zawarty w piśmie z 23 lutego 2017 r. o wyłączenie sędziego wyznaczonego do rozpoznania sprawy. W piśmie z dnia 23 czerwca 2017 r. skarżący zawarł przesłanki do wyłączenie wnioskowanego sędziego. Pismem z 4 lipca 2017 r. pełnomocnik skarżącego podtrzymał wniosek z 23 lutego 2017 r. i przekazał pismo skarżącego z 28 czerwca 2017 r. zwierające uzasadnienie wniosku. W odpowiedzi na wezwanie Sądu, skarżący pismem z 13 lipca 2017 r. ponownie wskazał powody, dla których żądał wyłączenia wskazanego sędziego oraz nakazał Sądowi kierowanie korespondencji bezpośrednio do niego twierdząc, że nie posiada adwokata. Postanowieniem z 28 lipca 2017 r. WSA w Łodzi oddalił wniosek o wyłączenie sędziego WSA w Łodzi – E. A.. Następnie postanowieniem z 8 sierpnia 2017 r. oddalił wniosek o wyłączenie sędziego WSA w Łodzi – M. Ł. Nowo wyznaczony dla skarżącego pełnomocnik złożył zażalenie na postanowienie z 8 sierpnia 2017 r., które zostało oddalone postanowieniem z 17 października 2017 r. Dnia 1 lutego 2018 r. skarżący złożył do Sądu pismo zatytułowane skargi. Następnie na rozprawie w dniu 1 lutego 2018 r. pełnomocnik skarżącego złożyła pismo, w którym skarżący domagał się wyłączenia od orzekania w sprawie sędziów NSA J. N. i T. R., sędziów WSA M. K., E. A., K. S., starszego referendarza R. A. oraz Prezesa WSA w Łodzi. Pismami z dnia 6 lutego 2018 r. oraz 12 lutego 2018 r. skarżący uzupełnił argumenty z pisma z 1 lutego 2018 r. Postanowieniem z 16 lutego 2018 r. WSA w Łodzi oddalił wniosek skarżącego o wyłączenie ww. sędziów. Powyższe postanowienie zostało zaskarżone zażaleniem z 1 marca 2018 r., następnie z 5 marca 2018 r. oraz zażaleniem pełnomocnika skarżącego z 5 marca 2018 r. Pismem z 8 marca 2018 r. skarżący uzupełnił po raz kolejny pismo z 1 lutego 2018 r. Pismem z dnia 19 marca 2018 r. pełnomocnik skarżącego sprecyzował pismo skarżącego z 8 marca 2018 r. wskazując, że pkt 2 i 4 tego pisma stanowią skargę na przewlekłość postępowania administracyjnego oraz sądowoadministracyjnego Skarżący oparł wniesioną skargę na podstawie z art. 2 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (j.t.: Dz.U. 2004 Nr 179 poz. 1843 ze zm.), art. 6 ustawy o odpowiedzialności funkcjonariuszy publicznych za rażące naruszenie prawa (Dz.U. z 2011 r. nr. 34, poz. 173) w zw. z art. 149 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2002 r. nr 153, poz. 1270). Skarżący w uzasadnieniu skargi stwierdził, że postępowanie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym prowadzone było z naruszeniem prawa do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki. W ocenie skarżącego trwało ono dłużej niż było to konieczne dla wyjaśnienia okoliczności faktycznych i prawnych sprawy, podniesionych w złożonej do Sądu I instancji skardze. Zdaniem skarżącego, przewlekłość postępowania nastąpiła też w postępowaniu przed organami egzekucyjnymi, które bezprawnie przeprowadzając egzekucję administracyjną nie wyjaśniły sprawy co do istoty, co przełożyło się na fakt, iż postępowanie administracyjne trwało ponad konieczność wyjaśnienia okoliczności faktycznych i prawnych niezbędnych do końcowego rozstrzygnięcia, i co w konsekwencji pozostało w związku przyczynowo-skutkowym z działaniem i bezczynnością Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Ustawa z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (j.t.: Dz.U. z 2004 r. Nr 179 poz. 1843 ze zm.) określa w art. 2 ust. 1 pojęcie przewlekłości postępowania. Wskazany przepis stanowi, że przewlekłość postępowania zachodzi wówczas, gdy postępowanie w tej sprawie trwa dłużej, niż to konieczne dla wyjaśnienia tych okoliczności faktycznych i prawnych, które są istotne dla jej rozstrzygnięcia, albo dłużej niż to konieczne dla załatwienia sprawy egzekucyjnej lub innej dotyczącej wykonania orzeczenia sądowego. Ustawodawca podał również kryteria pozwalające ustalić, czy w konkretnej sprawie nastąpiła przewlekłość postępowania. Według art. 2 ust. 2 ustawy dla stwierdzenia przewlekłości postępowania należy w szczególności ocenić terminowość i prawidłowość czynności podjętych przez sąd w celu wydania w sprawie rozstrzygnięcia co do istoty lub czynności podjętych przez sąd lub komornika sądowego w celu przeprowadzenia i zakończenia sprawy egzekucyjnej albo innej sprawy dotyczącej wykonania orzeczenia sądowego, uwzględniając charakter sprawy, stopień faktycznej i prawnej jej zawiłości, znaczenia dla strony, która wniosła skargę, rozstrzygniętych w niej zagadnień oraz zachowanie się stron, w szczególności strony, która zarzuciła przewlekłość postępowania. Przedstawione rozwiązania prawne uwzględniają dorobek orzeczniczy Europejskiego Trybunału Praw Człowieka związany ze stosowaniem art. 6 ust. 1 Konwencji z dnia 4 listopada 1950 r. o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności (Dz.U. 1993 nr 61 poz. 284 ze zm.) stanowiącego, że każdy ma prawo do sprawiedliwego i publicznego rozpatrzenia jego sprawy w rozsądnym terminie przez niezawisły i bezstronny sąd. W świetle art. 2 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. tak, jak według poglądów wyrażanych w orzecznictwie Trybunału Praw Człowieka ocena czy czas trwania postępowania mieści się w rozsądnym terminie, musi być przeprowadzana z uwzględnieniem okoliczności dotyczących każdej konkretnej sprawy (v. wyroki z 27 czerwca 2000 r., Frydlender v. France, 30979/96, z 27 kwietnia 2004 r. Krzewicki v. Poland, 37770/97). Trybunał podkreślał jednocześnie, że Konwencja nakłada na państwa obowiązek zorganizowania systemów prawnych w sposób umożliwiający sądom spełnienie wszystkich wynikających z niego warunków, łącznie z obowiązkiem rozpatrzenia sprawy w rozsądnym terminie. Nie można zatem bronić się przed zarzutem przewlekłości postępowania sądowego wskazując na trudne warunki wymiaru sprawiedliwości (ekonomiczne, organizacyjne czy kadrowe). Ocena, czy wystąpiła przewlekłość postępowania jest dokonywana na podstawie obiektywnych i ustawowych kryteriów w odniesieniu do realiów faktycznych i prawnych danej sprawy (v. postanowienie NSA z dnia 12 stycznia 2012 r., II FPP 11/11, oraz postanowienie NSA z 8 maja 2012 r., II FPP 3/12). W sprawie będącej przedmiotem rozpoznania nie nastąpiła przewlekłość postępowania sądowoadministracyjnego. Z treści uzasadnienia skargi o stwierdzenie przewlekłości postępowania wynika, że P. M. upatruje jej zaistnienia od chwili podjęcia przez Naczelnika Urzędu Skarbowego Ł. czynności egzekucyjnych skierowanych do majątku skarżącego na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych obejmujących należności z tytułu składek za okres od lutego do grudnia 1998 r. W celu realizacji tytułu wykonawczego Naczelnik Urzędu Skarbowego skierował do skarżącego [...] września 2014 r. zawiadomienie dokonując zajęcia prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność rachunku bankowego przysługującemu P. M. wobec mBank Oddział Bankowości Detalicznej w Ł. Dokonując analizy akt sprawy pod kątem podniesionych w skardze na przewlekłość postępowania okoliczności, mających przemawiać za jej zasadnością, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że zastosowanie przez organy egzekucyjne środków egzekucyjnych było zgodne z obowiązującymi przepisami prawa. Zgodnie z art. 7 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (j.t.: Dz.U. z 2014 r. poz. 1619 ze zm.) organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne przewidziane w ustawie. W sprawie będącej przedmiotem rozpoznania zastosowanym środkiem była egzekucja z rachunku bankowego (art. 1a pkt 12 lit. a/ upea), którego zajęcie nastąpiło poprzez przesłanie do dłużnika zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu [...] września 2014 r. Zawiadomienie doręczono do mBank Oddział Bankowości Detalicznej w Ł. [...] września 2014 r., natomiast skarżącemu [...] września 2014 r. Naczelny Sąd Administracyjny nie dopatruje się w świetle powyższego żadnych uchybień formalnych w podejmowanych czynnościach egzekucyjnych, w związku z czym organ egzekucyjny nie naruszył zasad prowadzenia egzekucji. Podobnych uchybień Naczelny Sąd Administracyjny nie stwierdza na etapie wydania przez Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. postanowienia z [...] stycznia 2015 r., który oddalając skargę na czynność egzekucyjną uznał ją za nieuzasadnioną z uwagi na prawidłowość przeprowadzanych czynności egzekucyjnych przeprowadzonych przez Naczelnika Urzędu Skarbowego Ł. Z akt sprawy jednoznacznie wynika, że organ odwoławczy dokonał wnikliwej analizy zgromadzonych w sprawie dokumentów, odniósł się do podniesionych przez skarżącego zarzutów nie dopatrując się naruszenia przysługujących skarżącemu praw. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza również, że przewlekłość postępowania nie nastąpiła w postępowaniu przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Łodzi. Z akt sprawy wynika, że skarżący 28 grudnia 2016 r. złożył skargę do Sądu pierwszej instancji na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z [...] listopada 2016 r. w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie ww. tytułów wykonawczych. Następnie prawomocnym postanowieniem z 25 kwietnia 2017 r. WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 133/17 przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. Pismem z 26 kwietnia 2017 r. (k. 54 akt sądowych) WSA w Łodzi zwrócił się do Okręgowej Izby Adwokackiej w Ł. o wyznaczenie dla skarżącego adwokata z urzędu. Pismo zostało doręczone skarżącemu (k. 62 akt sądowych), jak i OIA w Ł. (k. 55 akt sądowych). Następnie OIA w Ł. przesłała do WSA w Łodzi pismo z 5 maja 2017 r. o wyznaczeniu adw. A. K. pełnomocnikiem skarżącego (k. 56 akt sądowych). W tym miejscu należy wskazać, że zgodnie z treścią przepisu art. 253 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (j.t.: Dz.U. 2017, poz. 1369 ze zm.) w brzmieniu obowiązującym po nowelizacji o wyznaczenie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego sąd zwraca się do właściwej okręgowej rady adwokackiej, rady okręgowej izby radców prawnych, Krajowej Rady Doradców Podatkowych lub Krajowej Rady Rzeczników Patentowych, doręczając postanowienie o przyznaniu prawa pomocy. W przypadku, gdy ustanowienie pełnomocnika ma nastąpić po wydaniu orzeczenia, od którego przysługuje skarga kasacyjna, sąd zawiadamia o tym właściwą radę. Stosownie do § 2 wskazanego przepisu okręgowa rada adwokacka, rada okręgowej izby radców prawnych, Krajowa Rada Doradców Podatkowych lub Krajowa Rada Rzeczników Patentowych, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia postanowienia, o którym mowa w § 1, wyznacza pełnomocnika, zawiadamiając o tym niezwłocznie pełnomocnika oraz sąd. W zawiadomieniu kierowanym do sądu właściwa rada wskazuje imię i nazwisko wyznaczonego pełnomocnika oraz jego adres do doręczeń. W przypadku ustanowienia pełnomocnika po wydaniu orzeczenia, od którego przysługuje skarga kasacyjna, właściwa rada informuje również niezwłocznie sąd o dacie zawiadomienia pełnomocnika o jego wyznaczeniu. Z akt sprawy wynika, że ustanowiony pełnomocnik skarżącego stawił się 21 czerwca 2017 r. na rozprawie popierając złożony przez skarżącego wniosek z 23 lutego 2017 r. o wyłączenie od orzekania sędziego sprawozdawcy - sędziego WSA w Łodzi M Ł. W związku z tym rozprawę odroczono. W piśmie z dnia 23 czerwca 2017 r. skarżący zawarł przesłanki do wyłączenie wnioskowanego sędziego. Następnie, pismem z 4 lipca 2017 r. pełnomocnik skarżącego podtrzymał wniosek z 23 lutego 2017 r. i przekazał pismo skarżącego z 28 czerwca 2017 r. zwierające uzasadnienie wniosku. W odpowiedzi na wezwanie Sądu, skarżący pismem z 13 lipca 2017 r. ponownie wskazał powody, dla których żąda wyłączenia wskazanego sędziego oraz nakazał Sądowi kierowanie korespondencji bezpośrednio do niego twierdząc, że nie posiada adwokata. Pismem z 27 lipca 2017 r. Okręgowa Izba Adwokacka w Ł. zawiadomiła WSA w Łodzi o wyznaczeniu adw. A. M. pełnomocnikiem z urzędu skarżącego. Nowo wyznaczony pełnomocnik złożył zażalenie na postanowienie z 8 sierpnia 2017 r., które zostało oddalone orzeczeniem NSA z 17 października 2017 r. Dnia 1 lutego 2018 r. skarżący złożył do Sądu pismo zatytułowane skargi. Następnie na rozprawie w dniu 1 lutego 2018 r. pełnomocnik skarżącego złożył pismo skarżącego, w którym domagał się on wyłączenia od orzekania w sprawie sędziów NSA J. N. i T. R., sędziów WSA M. K., E. A., K. S., starszego referendarza R. A. oraz Prezesa WSA w Łodzi. Pismami z dni 6 lutego 2018 r. oraz 12 lutego 2018 r. skarżący uzupełnił pismo z 1 lutego 2018 r. Postanowieniem z 16 lutego 2018 r. WSA w Łodzi oddalił wniosek skarżącego o wyłączenie ww. sędziów. Powyższe postanowienie zostało zaskarżone zażaleniem z 1 marca 2018 r., następnie z 5 marca 2018 r. oraz zażaleniem pełnomocnika skarżącego z 5 marca 2018 r. Pismem z 8 marca 2018 r. skarżący uzupełnił po raz kolejny pismo z 1 lutego 2018 r. a pismem z 19 marca 2018 r. pełnomocnik skarżącego sprecyzował pismo skarżącego z 8 marca 2018 r. wskazując, że pkt 2 i 4 tego pisma stanowią skargę na przewlekłość postępowania. Przedstawiony powyżej przebieg podejmowanych czynności w toku postępowania sądowoadministracyjnego przed Sądem pierwszej instancji, nie daje podstaw do uwzględnienia skargi na przewlekłość tego postępowania. W przedmiotowej sprawie nie można zarzucić przewlekłości postępowania sądowoadministracyjnego, ponieważ pomimo relatywnie długiego czasu trwania całego postępowania poszczególne czynności procesowe podejmowane były prawidłowo, bez nadmiernej i nieuzasadnionej zwłoki, co wynika z przytoczonego przebiegu postępowania. Choć od dnia wpływu skargi do Sądu pierwszej instancji (28 grudnia 2016 r.) do dnia dzisiejszego nie zapadło orzeczenie przed sądem I instancji, to jednak zwrócić należy uwagę, iż długi czas rozpoznawania sprawy wynika przede wszystkim z działań podejmowanych przez samego skarżącego. Ilość pism kierowanych do Sądu, co wiąże się z koniecznością ich analizy przez Sąd pierwszej instancji powoduje wydłużenie czasu rozpoznania sprawy głównej. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego postępowanie sądowe toczące się przed WSA w Łodzi, biorąc pod uwagę przedstawiony stan faktyczny sprawy, nie trwa dłużej niż to konieczne. Nadto, terminowo i prawidłowo podejmowano poszczególne czynności sądowe, a tym samym nie naruszono prawa strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, w oparciu o art. 12 ust. 1 ustawy o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki, orzekł jak w sentencji postanowienia.