I GSK 1164/07

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Chromicki Sędziowie Kazimierz Brzeziński (spr.) NSA Joanna Kabat-Rembelska Protokolant Jerzy Stelmaszuk po rozpoznaniu w dniu 4 marca 2008 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej P.-C. G. B. P.Spółki z o.o. w W. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 27 września 2007 r. sygn. akt V SA/Wa 2326/07 w sprawie ze skargi P.-C. G. B. Poland Spółki z o.o. w W. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia [...] czerwca 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji postanawia: oddalić skargę kasacyjną Postanowieniem z dnia 27 września 2007 r. sygn. akt V SA/Wa 2326/07 Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi P. C. G. B. P. Sp. z o.o. w W. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia [...] czerwca 2007 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji – odrzucił skargę. W uzasadnieniu postanowienia Sąd I instancji podał, że strona skarżąca reprezentowana przez adwokata wniosła w dniu [...] lipca 2007 r. (data oddania pisma w urzędzie pocztowym) skargę na decyzję Dyrektora Izby Celnej w W. z [...] czerwca 2007 r. nr [...], doręczoną jej pełnomocnikowi [...] czerwca 2007 r. Sąd wskazał, że zgodnie z art. 219 i art. 221 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a., opłatę sądową należy uiścić przy wniesieniu do sądu pisma podlegającego opłacie; gotówką do kasy sądu lub na jego rachunek bankowy. Pisma wnoszone przez adwokata lub radcę prawnego, które nie są należycie opłacone, pozostawia się bez rozpoznania lub odrzuca bez wezwania o uiszczenie opłaty, jeżeli pismo podlega opłacie stałej. Sąd uznał, że w niniejszej sprawie skarga podlegała wpisowi stałemu, ponieważ zgodnie z § 2 ust. 5 rozporządzenia Rady Ministrów z 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.), w sprawach skarg dotyczących decyzji wydanych w trybie stwierdzenia nieważności, bez względu na przedmiot sprawy, pobiera się wpis stały w wysokości 200 zł. Sąd stwierdził, ze wpis stały od skargi nie został uiszczony przez reprezentującego stronę adwokata. Jednocześnie Sąd zauważył, że przepis § 5 ust. 2 ww. rozporządzenia Rady Ministrów - obowiązujący do 17 marca 2006 r. i stanowiący podstawę do wzywania przez Sąd skarżącego reprezentowanego przez adwokata lub radcę prawnego do uiszczenia wpisu stałego od skargi - mocą wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 7 marca 2006 r. sygn. akt SK 11/05 został uznany za niezgodny z art. 221 p.p.s.a oraz art. 2 Konstytucji RP. P. C. G. B. P. Sp. z o.o. w W., na podstawie art. 173 § 1 i § 2 oraz art. 177 § 1 p.p.s.a. zaskarżyła skargą kasacyjną w całości powyższe postanowienie zarzucając, że zostało ono wydane z mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy naruszeniem przez Sąd przepisów postępowania, o którym mowa w art. 174 pkt 2 p.p.s.a., tj. : 1. art. 221 w związku z art. 54 § 1 i art. 219 § 1 p.p.s.a. 2. art. 221 w związku z art. 216, art. 218 i art. 231 p.p.s.a. Wskazując na powyższe podstawy kasacyjne skarżąca wniosła o : 1. uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości oraz przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w W. do ponownego rozpatrzenia (tj. merytorycznego rozpoznania skargi) na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. 2. zasądzenie zwrotu poniesionych kosztów postępowania sądowego na rzecz skarżącej na podstawie art. 203 pkt 1 w związku z art. 166 p.p.s.a. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżąca nie zgodziła się z dokonaną przez Sąd I instancji wykładnią przepisu art. 221 p.p.s.a. podnosząc, że nie może być ona dokonana w oderwaniu od art. 219 p.p.s.a. Zdaniem skarżącej, pismem, o którym mowa w przepisie art. 221 p.p.s.a., podlegającym odrzuceniu w przypadku nieuiszczenia przez stronę reprezentowaną przez adwokata opłaty stałej od tego pisma, jest wyłącznie pismo, które jest wnoszone wprost do sądu, a nie za pośrednictwem organu, tak jak ma to miejsce w przypadku wnoszenia skargi na ostateczną decyzję administracyjną. Skarżąca podniosła, że zgodnie z art. 219 § 1 p.p.s.a. wniesienie pisma za pośrednictwem organu nie rodzi jeszcze konieczności uiszczenia opłaty sądowej przez skarżącego. Jedynie w przypadku bezpośredniego wniesienia pisma do sądu, podlega ono natychmiastowej opłacie. W przypadku, gdy pismo składane jest za pośrednictwem organu, reguła ta nie ma zastosowania. Tymczasem, jak stanowi art. 54 § 1 p.p.s.a., skargę do sądu administracyjnego wnosi się za pośrednictwem organu, którego działanie lub bezczynność są przedmiotem skargi. Przepis art. 221 p.p.s.a. nie obejmuje swoją hipotezą wniesienia skargi, jako pisma, które nie jest wnoszone bezpośrednio do sądu, lecz za pośrednictwem organu administracji. Zdaniem skarżącej, nie znajduje bowiem odzwierciedlenia w przepisach prawa możliwość utożsamienia dwóch różnych z punktu widzenia uiszczania opłaty sądowej sytuacji: wniesienia pisma bezpośrednio do sądu oraz wniesienia pisma do sądu za pośrednictwem organu. Za rozróżnieniem tych sytuacji i w konsekwencji odmiennym ich traktowaniem w zakresie terminu uiszczania oraz sposobu pobierania wpisu sądowego przemawia, zdaniem skarżącej, również fakt, iż wprowadzenie regulacji przewidującej wnoszenie skargi na rozstrzygnięcie organu administracji za pośrednictwem tego organu umożliwia organowi weryfikację wydanego przez siebie rozstrzygnięcia w świetle argumentacji przedstawionej przez stronę postępowania (tryb tzw. autokontroli). W przypadku skarg na ostateczne rozstrzygnięcie organu administracji, co ma miejsce w niniejszej sprawie, uprawnienie takie przysługuje organowi na mocy art. 54 § 3 p.p.s.a. W takim wypadku uiszczenie przez skarżącego wpisu sądowego wraz z wniesieniem skargi do organu byłoby zdaniem skarżącej przedwczesne, ponieważ w sytuacji, gdy akta nie zostaną przekazane do sądu w przypadku skorzystania przez organ z trybu autokontroli postępowanie sądowoadministracyjne de facto może nie zostać przeprowadzone. Z uwagi na powyższe, w ocenie skarżącej, przepis art. 221 p.p.s.a. stanowiący podstawę wydania zaskarżonego postanowienia został przez Sąd naruszony, gdyż w istocie nie dotyczy on pism, które są wnoszone do sądu za pośrednictwem organu administracji. Uzasadniając zarzut naruszenia art. 221 w związku z art. 216, art. 218 art. 231 p.p.s.a. skarżąca podniosła, że wątpliwości budzi okoliczność, czy wniesiona skarga podlegała opłacie stałej, co było warunkiem zastosowania art. 221 p.p.s.a. Zgodnie z art. 231 p.p.s.a. rodzaj należnego wpisu (stały/stosunkowy) uzależniony jest wprost od występowania w sprawie wartości przedmiotu zaskarżenia, w rozumieniu art. 216 p.p.s.a. Zaskarżona w niniejszej sprawie decyzja dotyczyła utrzymania w mocy wcześniejszej decyzji Dyrektora Izby Celnej w W., odmawiającej stwierdzenia nieważności decyzji Dyrektora Izby Celnej Port Lotniczy w W. w części dotyczącej odmowy zapłaty odsetek od zwracanego cła. Skarżąca stwierdziła, że sporządzając skargę miała podstawy do uznania, że w sprawie występuje wartość przedmiotu zaskarżenia, bowiem zgodnie ze stanowiskiem przeważającym w doktrynie, należnością pieniężną objętą zaskarżonym aktem jest nie tylko należność, jaką podatnik/importer obowiązany jest uiścić wskutek doręczenia mu decyzji, lecz również należność, którą uiszczono w wysokości przekraczającej kwotę określoną w decyzji wraz z należnymi odsetkami. Zdaniem skarżącej, wartość przedmiotu zaskarżenia w niniejszej sprawie występowała, a ustalić ją należało jako równowartość kwoty odsetek należnych Spółce od dnia uiszczenia przez nią nadpłaconego cła do dnia wydania przez organ celny I instancji decyzji orzekającej o zwrocie nadpłaconego cła. Odmienne stanowisko Sądu prowadzące do wydania zaskarżonego postanowienia, zdaniem skarżącej, budzi zasadnicze wątpliwości pod względem zgodności z art. 216 p.p.s.a. W opinii skarżącej zaskarżone postanowienie jest niezgodne również z art. 231 p.p.s.a., gdyż przyjęto w nim, że w sprawie należny był wpis stały, a zgodnie z powołanym przepisem, jeżeli przedmiotem zaskarżenia jest należność pieniężna, to pobiera się wpis stosunkowy. Skarżąca podniosła, że w niniejszej sprawie, zasadne było zastosowanie przez Sąd trybu określonego w art. 218 p.p.s.a., tj. zarządzenie przez przewodniczącego dochodzenia w celu sprawdzenia wartości przedmiotu zaskarżenia. Trybu tego jednak Sąd nie zastosował, ograniczając się do najbardziej niekorzystnego dla skarżącej działania, tj. odrzucenia skargi bez analizy, czy należny był wpis stały. Tymczasem, prawidłowe ustalenie wartości przedmiotu zaskarżenia jest istotnym elementem wstępnego rozpoznania skargi, zależy od niego właściwe określenie należnych opłat sądowych, a brak należytego zaangażowania Sądu w wyjaśnianie tej kwestii w niniejszej sprawie doprowadził do nieuzasadnionego zastosowania środka kończącego postępowanie w sprawie bez wydania merytorycznego rozstrzygnięcia. W opinii skarżącej, zasadnie można postawić Sądowi I instancji zarzut nieuzasadnionego zastosowania przepisu art. 221 p.p.s.a., u którego podstaw legły: błędna wykładnia art. 216 p.p.s.a., niezastosowanie art. 218 p.p.s.a. oraz zastosowanie niewłaściwej zasady ustalania wpisu sądowego spośród reguł wyrażonych w art. 231 p.p.s.a. Naruszenie wskazanych przepisów postępowania, zdaniem skarżącej, mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, ponieważ prawidłowa wykładnia i subsumcja przepisów art. 216, art. 218 i art. 231 p.p.s.a., mogły doprowadzić do stwierdzenia braku przesłanek do zastosowania art. 221 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarżąca oparła skargę kasacyjną na podstawie, o której mowa w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. Przepis ten stanowi usprawiedliwioną podstawę kasacyjną, jeżeli uchybienie sądu mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Pomiędzy uchybieniem procesowym sądu a wydanym w sprawie orzeczeniem, które zostało zaskarżone musi zatem zachodzić związek przyczynowy. Skarżąca zarzucając w skardze kasacyjnej naruszenie art. 221 p.p.s.a. w związku z art. 54 § 1 i art. 219 § 1 p.p.s.a. podniosła, że przepis art. 221 p.p.s.a. został naruszony, ponieważ Sąd I instancji nieprawidłowo uznał, że pismem, o którym mowa w art. 221 p.p.s.a. jest również skarga wnoszona do sądu za pośrednictwem organu administracji. Odnosząc się do tak sformułowanego zarzutu należy podkreślić, że wniesienie skargi uruchamia postępowanie przed sądem administracyjnym. Z chwilą wniesienia skargi między skarżącym a organem, którego działanie lub bezczynność została zaskarżona został rozpoczęty spór o legalność zaskarżonego aktu. Sąd administracyjny od chwili wniesienia skargi jest "gospodarzem" postępowania, w którym organ administracji publicznej staje się stroną sporu o legalność podjętego przez siebie aktu. Konstrukcji, że wniesienie skargi automatycznie wszczyna postępowanie sądowoadministracyjne, nie zmienia fakt, że zgodnie z art. 54 § 1 p.p.s.a. skargę do sądu administracyjnego wnosi się za pośrednictwem organu, którego działanie lub bezczynność są przedmiotem skargi. Z doręczeniem skargi organowi wiążą się określone skutki prawne. Wniesienie skargi nakłada bowiem na organ administracyjny obowiązek przekazania skargi sądowi wraz z aktami sprawy i odpowiedzią na skargę w terminie trzydziestu dni od dnia jej wniesienia (art. 54 § 2 p.p.s.a.), ale jednocześnie umożliwia organowi, którego działanie lub bezczynność zaskarżono uwzględnienie skargi w całości do dnia rozpoczęcia rozprawy (art. 54 § 3 p.p.s.a.). Treść przytoczonych postanowień art. 54 p.p.s.a. nie może uzasadniać wniosku, że postępowanie sądowoadministracyjne w wypadku wnoszenia skargi za pośrednictwem organu rozpoczyna się dopiero w momencie przekazania sądowi administracyjnemu skargi wraz z aktami administracyjnymi i odpowiedzią na skargę. W konsekwencji przyjęcia takiego wniosku należałoby uznać, że w okresie między wniesieniem skargi a jej przekazaniem sądowi administracyjnemu nie toczy się żadne postępowanie bądź też, że w tym okresie istnieje swoiste postępowanie administracyjne "pozainstancyjne". Obie konstrukcje nie są możliwe do przyjęcia przede wszystkim dlatego, że wniesienie skargi rodzi określone prawa i obowiązki dla stron postępowania sądowoadministracyjnego (por. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz Tadeusz Woś, Hanna Knysiak-Molczyk, Marta Romańska, Wydawnictwo Prawnicze, Lexis Nexis, Warszawa 2005, s. 248-249). Powyższe względy, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego w składzie orzekającym w niniejszej sprawie, przemawiają za przyjęciem poglądu, że "pismo", o którym mowa w art. 221 p.p.s.a. dotyczy także skargi do sądu administracyjnego wnoszonej za pośrednictwem organu, którego działanie lub bezczynność są przedmiotem skargi. Skarga taka, jeżeli została wniesiona przez adwokata lub radcę prawnego w wypadku gdy nie zostanie należycie opłacona podlega, jak prawidłowo orzekł Sąd I instancji odrzuceniu bez wezwania do uiszczenia opłaty stałej. Chybiony jest również podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut wydania zaskarżonego postanowienia z naruszeniem art. 221 p.p.s.a. w związku z art. 216, art. 218 i art. 231 p.p.s.a. przez przyjęcie, że skarga podlegała opłacie stałej, co stanowi warunek zastosowania przepisu art. 221 p.p.s.a. Przy ocenie tego zarzutu należy mieć przede wszystkim na względzie treść § 2 ust. 5 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm). Zgodnie z tym przepisem wpis stały w sprawach skarg dotyczących postanowienia lub decyzji wydanych w trybie wznowienia postępowania administracyjnego, stwierdzenia nieważności, uchylenia lub zmiany albo wygaśnięcia aktu, bez względu na przedmiot sprawy, pobiera się w wysokości 200 zł. Przepis ust. 5 został umieszczony w § 2 cyt. rozporządzenia RM, w którym jako zasadnicze kryterium ustalania wysokości wpisów stałych od skarg przyjęto przedmiot zaskarżonego aktu lub czynności. Przy zastosowaniu wykładni systemowej wewnętrznej uzasadnione jest przyjęcie, że przepis ust. 5 dotyczy tylko takich spraw, których skarga dotyczy postanowień lub decyzji wydanych w trybach nadzwyczajnych bez względu na przedmiot sprawy. W rozpoznawanej sprawie przedmiotem zaskarżenia nie była należność pieniężna w rozumieniu art. 231 p.p.s.a., ponieważ organy celne orzekały wyłącznie o istnieniu w sprawie przesłanek stwierdzenia nieważności decyzji w przedmiocie odsetek od zwracanych należności celnych. Skoro w sprawie nie było podstaw do ustalenia wpisu stosunkowego, wniesiona skarga podlegała wpisowi stałemu, określonemu w § 2 ust. 5 cyt. Rozporządzenia RM. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 166 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną uznając, że nie ma ona usprawiedliwionych podstaw.