I GSK 1185/19

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Michał Kowalski Sędzia NSA Dariusz Dudra (spr.) Sędzia del. WSA Marek Leszczyński Protokolant Marta Woźniak po rozpoznaniu w dniu 2 czerwca 2023 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej K. D. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 lutego 2019 r. sygn. akt V SA/Wa 1760/18 w sprawie ze skargi K. D. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 5 września 2018 r. nr 6/18 w przedmiocie odmowy zmiany decyzji ostatecznej o stwierdzeniu wydania decyzji o przyznaniu renty strukturalnej z naruszeniem prawa postanawia: umorzyć postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 21 lutego 2019 r., sygn. akt V SA/Wa 1760/18, oddalił skargę K. D. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z 5 września 2018 r. w przedmiocie odmowy zmiany decyzji ostatecznej o stwierdzeniu wydania decyzji o przyznaniu renty strukturalnej z naruszeniem prawa. Przedstawiając stan faktyczny sprawy, Sąd I instancji wskazał, że decyzją z 15 czerwca 2005 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Parczewie orzekł o przyznaniu skarżącej renty strukturalnej od kwietnia 2005 r. do marca 2015 r. W związku z informacją z Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego dotyczącą okresów podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników przez męża skarżącej, organ wznowił postępowanie z urzędu i decyzją z 30 czerwca 2015 r. orzekł o stwierdzeniu wydania decyzji o przyznaniu renty strukturalnej z naruszeniem prawa. Decyzja ta została utrzymana w mocy decyzją Dyrektora Lubelskiego Oddziału Regionalnego ARiMR z 7 września 2015 r. Skarga na tę decyzję została oddalona przez WSA w Lublinie wyrokiem z 19 maja 2016 r., sygn. akt III SA/Lu 1643/15. Następnie strona zwróciła się do organu z wnioskiem o uchylenie decyzji ostatecznej z 7 września 2015 r. i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji z 30 czerwca 2015 r., podnosząc, że w chwili składania wniosku o rentę strukturalną jej mąż podlegał ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu. Decyzją z 2 sierpnia 2018 r. organ odmówił uchylenia decyzji z 7 września 2015 r. Po rozpatrzeniu odwołania Prezes ARiMR decyzją z 5 września 2018 r. utrzymał w mocy ww. decyzję. Oddalając skargę na decyzję z 5 września 2018 r., Sąd I instancji wskazał, że w sytuacji, w której wznowiono postępowanie administracyjne w przedmiocie decyzji z 15 czerwca 2005 r. i ustalono, że w dacie złożenia przez stronę wniosku o przyznanie renty strukturalnej jej mąż nie podlegał ubezpieczeniu społeczno-emerytalnemu rolników, decyzja o przyznaniu renty strukturalnej kwalifikowała się do uchylenia i orzeczenia co do istoty sprawy z uwzględnieniem nowych okoliczności sprawy. Ze względu jednak na upływ czasu (5 lat od daty doręczenia decyzji – art. 146 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego, Dz. U. z 2023 r. poz. 775 ze zm.; dalej: k.p.a.) na podstawie art. 151 § 2 k.p.a. możliwe było jedynie ustalenie, że decyzja ta została wydana z naruszeniem prawa. Jak stwierdził WSA, decyzja o przyznaniu renty strukturalnej ma charakter decyzji związanej, co uniemożliwia jej uchylenie w trybie art. 155 k.p.a., zgodnie z żądaniem skarżącej. Uchylenie przedmiotowej decyzji oraz decyzji poprzedzającej prowadziłoby bowiem do pozostawienia w obrocie prawnym decyzji sprzecznej z prawem, a zatem naruszającej porządek prawny. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyła skarżąca, wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, a także o zasądzenie kosztów postępowania. Zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2023 r., poz. 259 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) w zw. z art. 155 k.p.a., a także w zw. z § 4 ust. 3 w zw. z § 12 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. Nr 114, poz. 1191 z późn. zm.), a ponadto art. 3a ust. 1, art. 4 ust. 2, art. 7 ust. 1 i art. 16 ust. 3 ustawy z 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników. W dniu 31 maja 2023 r. do Sądu wpłynęło pismo pełnomocnika skarżącej informujące, że K. D. zmarła w dniu 7 stycznia 2021 r., pozostawiając jako spadkobierców ustawowych męża i dwie córki. Do pisma załączono odpis skrócony aktu zgonu oraz akt poświadczenia dziedziczenia. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zgodnie z art. 124 § 1 pkt 1 p.p.s.a. sąd zawiesza postępowanie z urzędu w razie śmierci strony lub jej przedstawiciela ustawowego. Wyjątek od tej zasady przewiduje art. 124 § 3 p.p.s.a., wskazujący, że nie zawiesza się postępowania w razie śmierci strony, jeżeli przedmiot postępowania odnosi się wyłącznie do praw i obowiązków ściśle związanych z osobą zmarłego. W takiej sytuacji nie dochodzi do następstwa procesowego w postępowaniu sądowoadministracyjnym, będącego skutkiem następstwa prawnego wynikłego ze śmierci strony. W przypadku tym zastosowanie znajduje art. 161 § 1 pkt 2 p.p.s.a., który stanowi, że sąd wydaje postanowienie o umorzeniu postępowania w razie śmierci strony, jeżeli przedmiot postępowania odnosi się wyłącznie do praw i obowiązków ściśle związanych z osobą zmarłego, chyba że udział w sprawie zgłasza osoba, której interesu prawnego dotyczy wynik tego postępowania. Z powyższego wynika, że kierunek procedowania przez sąd administracyjny po powzięciu informacji o śmierci strony zależy od oceny, czy przedmiot postępowania odnosi się wyłącznie do praw i obowiązków ściśle związanych z osobą zmarłego czy też nie. Sukcesja procesowa w postępowaniu sądowoadministracyjnym może mieć bowiem miejsce wyjątkowo, gdy przedmiotem postępowania są prawa i obowiązki, które mogą przechodzić i przeszły na inne osoby w związku ze śmiercią strony. Zasadą na gruncie prawa administracyjnego jest zaś brak klasycznej sukcesji pod tytułem ogólnym, charakterystycznej dla prawa cywilnego. Przejście praw i obowiązków publicznoprawnych jest możliwie wyłącznie albo gdy prawo materialne wprost wskazuje podmioty, na które przechodzą prawa i obowiązki będące przedmiotem konkretnej sprawy administracyjnej, albo gdy podmioty te uda się ustalić na podstawie charakteru konkretnej sprawy, tj. gdy sprawa nie dotyczy praw i obowiązków ściśle związanych z osobą zmarłego. Zaskarżoną decyzją organ administracji publicznej odmówił zmiany decyzji ostatecznej o stwierdzeniu wydania decyzji z 15 czerwca 2005 r. o przyznaniu renty strukturalnej z naruszenie prawa. Co istotne, w rozpoznawanej sprawie, pomimo ustalenia przez organ – po wznowieniu postępowania – braku podstaw do wydania decyzji o przyznaniu renty strukturalnej, stwierdzono jedynie, że decyzja została wydana z naruszeniem prawa. Z prawomocnego wyroku WSA w Lublinie wynika bowiem, że w dacie złożenia wniosku mąż skarżącej nie podlegał ubezpieczeniu społeczno-emerytalnemu rolników. Z uwagi jednak na upływ 5 lat od daty doręczenia decyzji nie było możliwe jej uchylenie i orzeczenie co do istoty sprawy. Rozważając kwestię, czy przedmiot niniejszego postępowania na obecnym etapie odnosi się wyłączenie do praw i obowiązków skarżącej, podkreślić należy, że renta strukturalna ma charakter świadczenia szczególnego, osobistego. Uprawnionym do jej uzyskania jest – co do zasady – jedynie osoba, która spełnia wszystkie przewidziane przesłanki normatywne. Przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich przewidują wprawdzie jeden wyjątek od zasady przyznawania renty strukturalnej uprawnionemu. Mianowicie, zgodnie z § 10 rozporządzenia małżonkowi uprawnionego do renty strukturalnej, w razie śmierci tego uprawnionego, przyznaje się rentę strukturalną, nie dłużej jednak niż do dnia, do którego tę rentę pobierałby uprawniony, jeżeli spełnione są łącznie następujący warunki: 1) przekazane gospodarstwo rolne stanowiło źródło utrzymania dla obojga małżonków; 2) małżonek uprawnionego do renty strukturalnej ukończył 55 lat, lecz nie osiągnął wieku emerytalnego i nie ma ustalonego prawa do emerytury lub renty z ubezpieczenia społecznego lub zaopatrzenia emerytalnego, lub ubezpieczenia społecznego rolników oraz nie prowadzi działalności rolniczej. Przepis powyższy jednak nie może znaleźć zastosowania w niniejszej sprawie. Skoro bowiem na gruncie niniejszej sprawy renta strukturalna została przyznana na okres od kwietnia 2005 r. do marca 2015 r., a ze względu na upływ terminu, o którym mowa w art. 146 § 1 k.p.a., nie mogła zostać uchylona w trybie nadzwyczajnym, to należało stwierdzić, że przedmiot niniejszego postępowania odnosi się wyłącznie do praw i obowiązków skarżącej. W konsekwencji, wobec poinformowania Sądu o śmierci strony skarżącej, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, iż zachodzi przesłanka uzasadniająca umorzenie postępowania. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 161 § 1 pkt 2 oraz § 2 p.p.s.a.