I GSK 180/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Wegner (spr.) Sędzia NSA Piotr Piszczek Sędzia del. WSA Piotr Kraczowski Protokolant asystent sędziego Jarosław Lubryczyński po rozpoznaniu w dniu 7 listopada 2025 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej G. W. T. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 28 września 2022 r. sygn. akt III SA/Po 139/22 w sprawie ze skargi G. W. T. na decyzję Zarządu Województwa Wielkopolskiego z dnia 23 grudnia 2021 r. nr 10/1/BCW-EFS/2021 w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji w sprawie decyzji orzekającej o solidarnej odpowiedzialności członka zarządu za zobowiązania spółki 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od G. W. T. na rzecz Zarządu Województwa Wielkopolskiego 360 (trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Wyrokiem z 28 września 2022 r., sygn. akt III SA/Po 139/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę G. W. T. na decyzję Zarządu Województwa Wielkopolskiego z dnia 23 grudnia 2021 r. w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji w sprawie decyzji orzekającej o solidarnej odpowiedzialności członka zarządu za zobowiązania spółki. Skarżący wniósł skargę kasacyjną od tego wyroku, zaskarżając go w całości, zarzucając naruszenie przepisów postępowania, tj.: a) art. 145 § 1 pkt 1 lit. b i c ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.) - dalej jako "p.p.s.a." w związku z art. 145 § 1 pkt 4, art. 7, art. 77 § 1 i 3 oraz art. 80 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735.) - dalej: "k.p.a." poprzez ich niezastosowanie i oddalenie skargi oraz nieuchylenie decyzji organu pomimo naruszenia wspomnianych przepisów k.p.a. – poprzez zaniechanie przez organ podjęcia wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, zebrania i wyjaśnienia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego, a także dokonania dowolnej, a nie swobodnej oceny dowodów, w szczególności w odniesieniu do pisma z 30 marca 2018 r. skierowanego do Wydziału Spraw Obywatelskich Urzędu Miasta w L.; b) art. 145 § 1 pkt 1 lit. b i c p.p.s.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 4, art. 39 i art. 42 § 1 k.p.a. poprzez ich niezastosowanie i oddalenie skargi oraz nieuchylenie zaskarżonej decyzji, pomimo naruszenia w toku postępowania przed organem przepisów art. 39 i art. 42 § 1 k.p.a. na skutek nieprawidłowego uznania, że doręczenie korespondencji w sprawie oraz decyzji na adres zameldowania strony przesądza o jej prawidłowym doręczeniu, podczas gdy pisma w sprawie doręcza się osobom fizycznym w ich mieszkaniu lub miejscu pracy, a nie na adres stanowiący adres zameldowania, pod którym strona rzeczywiście nie mieszka; c) art. 145 § 1 pkt 1 lit. b i c p.p.s.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. i art. 44 § 4 k.p.a. poprzez ich niezastosowanie i oddalenie skargi oraz nieuchylenie zaskarżonej decyzji, pomimo naruszenia w toku postępowania przed organem przepisu art. 44 § 4 k.p.a. poprzez nieprawidłowe przyjęcie fikcji doręczenia pism i decyzji w sprawie na skutek dwukrotnej awizacji, podczas gdy przesyłki były wysyłane na adres zameldowania strony, który nie stanowił jej adresu zamieszkania i pod którym strona już od kilku lat nie zamieszkiwała; d) art. 145 § 1 pkt 1 lit. b i c p.p.s.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 4, art. 61 § 4, art. 10 § 1 k.p.a. przez ich niezastosowanie i oddalenie skargi oraz nieuchylenie zaskarżonej decyzji, podczas gdy postępowanie pierwotne dotknięte było wadą dającą podstawę do wznowienia postępowania polegającą na prowadzeniu postępowania bez zapewnienia czynnego udziału strony bez jej winy. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi poprzez uchylenie zaskarżonej decyzji, ewentualnie o uchylenie wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd pierwszej instancji oraz o zwrot kosztów postępowania. W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie oraz o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie, dlatego że Sądowi pierwszej instancji nie można przypisać podniesionych w środku odwoławczym naruszeń prawa. W pierwszej kolejności podkreślić należy, że zgodnie z art. 276 § 1 ustawy z 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych (Dz. U. z 2024 r., poz. 18) likwidatorami spółki z ograniczoną odpowiedzialnością są członkowie jej zarządu, chyba że uchwała wspólników stanowi inaczej. W tym przypadku likwidatorem spółki z mocy ustawy – jak wynika z danych Krajowego Rejestru Sądowego – stał się jedyny członek jej zarządu – skarżący. Likwidator spółki jest, a przynajmniej – działając z należytą starannością – powinien być w pełni zorientowany w spoczywających na pozostającej w likwidacji spółce obowiązkach i uczestniczyć w ich wykonaniu, w tym kierowanych wobec spółki czynnościach kontroli realizacji projektu i stosownym reagowaniu na dostrzeżone naruszenia. Wykrytym przez organ nieprawidłowościom powinno towarzyszyć należyte ich wyjaśnienie przez zarząd i aktywne działanie, mające na celu naprawę powstałych uchybień, o ile jest to w danej sytuacji możliwe. Umowny charakter uprawnienia beneficjenta zakłada przecież, wynikające z obowiązującego w ramach zobowiązań wzajemnych, współdziałanie stron w wykonaniu umowy (art. 354 § 1 i 2 i art. 487 § 1 ustawy 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny, Dz. U. z 2025 r., poz. 1071). Na dalszym etapie sporu obrona stanowiska spółki może w szczególności przybrać postać czynności procesowych w postępowaniu administracyjnym. Konsekwencje wystąpienia powyższych nieprawidłowości, polegające zwłaszcza na wypowiedzeniu umowy o dofinansowanie następują z udziałem osób zarządzających spółką, które co najmniej z tą chwilą powinny się spodziewać wszczęcia postępowania administracyjnego i wydania decyzji wobec spółki, a w konsekwencji – ryzyka poniesienia odpowiedzialności za powstałe w ten sposób zobowiązanie publicznoprawne. Minimum staranności w obrocie gospodarczym, związane z podjęciem się pełnienia obowiązków członka zarządu bądź likwidatora spółki z ograniczoną odpowiedzialnością realizującej projekt finansowany ze środków publicznych zakłada świadomość obowiązywania przepisów dotyczących odpowiedzialności osoby trzeciej. Innymi słowy, członek zarządu lub likwidator takiej spółki powinien liczyć się z powstaniem takiej odpowiedzialności. Rodzime reguły funkcjonowania zarządu w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością zakładają odpowiedzialność tychże za zobowiązania spółki przy jednoczesnym obowiązywaniu konstrukcji zwolnienia się od tej odpowiedzialności. Dostępne są także polisy ubezpieczeniowe od odpowiedzialności cywilnej członka zarządu, bądź likwidatora. W przypadku podjęcia czynności prawnych przeciwko spółce, które rzutować mogą na jego sytuację faktyczną i prawną, powinien on już na etapie tego postępowania wykazywać się niezbędną dla obrony swych praw inicjatywą. Z zaniechania w tym zakresie nie może wywodzić następnie roszczeń o uruchomienie kolejnych postępowań. Skarżący w okresie realizacji projektu dofinansowanego ze środków europejskich był najpierw członkiem zarządu spółki, a następnie jej likwidatorem. Prowadzone wobec spółki w tej sprawie postępowanie zakończyło się wydaniem decyzji określającej przypadającą do zwrotu z tytułu naruszenia procedur i w tym postępowaniu należało podejmować konieczne akcje procesowe. Niezależnie od tego, licząc się z ryzykiem odpowiedzialności za zobowiązania spółki i uruchomienia stosownego postępowania administracyjnego skarżący powinien wykazać się starannością w dbaniu o aktualizację danych adresowych w przewidzianym do tego rejestrze, a przynajmniej w zgłoszeniu nowego adresu organowi prowadzącemu postępowanie wobec spółki. W skardze kasacyjnej wprawdzie zasadnie podniesiono, że zgodnie z art. 42 § 1 k.p.a. pisma w postępowaniu administracyjnym doręcza się stronom w miejscu zamieszkania bądź w miejscu pracy, nie zaś w miejscu zameldowania. Jednakże – instytucja zameldowania polega na wskazaniu we właściwym organie miejsca, w którym jednostka przebywa – zgodnie z art. 25 ust. 1 ustawy z 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz. U. z 2025 r., poz. 274) – z zamiarem stałego pobytu. Zameldowanie się w miejscu stałego pobytu należy do obowiązków obywatela polskiego, o czym wprost stanowi art. 24 ust. 1 tej ustawy. Należy zatem zakładać, że miejsce zamieszkania pokrywa się z miejscem zameldowania, chyba że – jak wskazuje się w orzecznictwie sądowym – organ poweźmie wątpliwości czy wskazana spójność zachodzi (zob. np. wyrok NSA z 21 listopada 2018 r., II OSK 274/18, LEX nr 2616930). W tej sprawie tego rodzaju wątpliwości nie występowały. Skarżący odbierał wcześniej korespondencję pod adresem, na który doręczono mu pisma w tej sprawie. Z kolei organ nie dysponował żadnymi informacjami, w szczególności dowodami na okoliczność tego, by adres zameldowania skarżącego różnił się od jego adresu zamieszkania. Skarżący nie powołał się na żadne, wiarygodne materiały w tym zakresie. Twierdzenie o opuszczeniu miejsca zameldowania jest gołosłowne, zwłaszcza że nie towarzyszyło temu dopełnienie obowiązku meldunkowego. Nie wykonał też aktu staranności polegającego na zgłoszeniu nowych danych adresowych organowi, który prowadził postępowanie, a którego uruchomienia powinien był się spodziewać, skoro prowadził sprawy spółki i był (bądź powinien był być) świadomy tego, że może zostać uruchomione postępowanie w celu wydania decyzji skierowanej do niego jako odpowiedzialności osoby trzeciej. Dowodu obalającego wspomnianą zasadę jedności miejsca zameldowania i miejsca zamieszkania nie stanowi w szczególności pismo skierowane przez skarżącego do Wydziału Spraw Obywatelskich Urzędu Miasta w L. Jego złożenie miało bowiem miejsce w innym postępowaniu i innym organem. Należy zaakcentować, że wskazanie adresu doręczeń w określonym postępowaniu nie rozciąga się na wszystkie inne postępowania przez organy administracji publicznej. Nie ma zatem podstaw do twierdzenia, że w sprawie niniejszej doszło do błędów w czynnościach doręczenia. Przeciwnie, skoro organ zasadnie przyjął za prawidłowy dotychczasowy adres skarżącego, to Sąd pierwszej instancji trafnie ocenił zaskarżoną decyzję za zgodną z prawem. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną. O kosztach postępowania Sąd postanowił na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a.