I GSK 290/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Grzelak Sędzia NSA Joanna Wegner Sędzia del. WSA Małgorzata Kowalska (spr.) Protokolant asystent sędziego Marta Górniak po rozpoznaniu w dniu 5 grudnia 2025 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Syndyka masy upadłości M. S.A. w upadłości likwidacyjnej z siedzibą w Z. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 lutego 2022 r. sygn. akt V SA/Wa 3393/21 w sprawie ze skargi Syndyka masy upadłości M. S.A. w upadłości likwidacyjnej z siedzibą w Z. na decyzję Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej z dnia 29 marca 2021 r. nr DIR-IXa.7343.33.2018.AS.12 IK: 667356 w przedmiocie określenia przypadającej do zwrotu kwoty dofinansowania z udziałem środków z budżetu Unii Europejskiej 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od Syndyka masy upadłości M. S.A. w upadłości likwidacyjnej z siedzibą w Z. na rzecz Ministra Funduszy i Polityki Regionalnej 18 750 (osiemnaście tysięcy siedemset pięćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Zaskarżonym wyrokiem z 8 lutego 2022 r., sygn. akt V SA/Wa 3393/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę syndyka masy upadłości M. S.A. w upadłości likwidacyjnej z siedzibą w Z. na decyzję Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej z 29 marca 2021 r. w przedmiocie określenia kwoty dofinansowania przypadającej do zwrotu. Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym. 2 lipca 2010 r. pomiędzy Polską Agencją Rozwoju Przedsiębiorczości z siedzibą w Warszawie działającą jako Instytucja Wdrażająca (w skrócie IW), a [...] S.j. (obecnie: M. S.A w upadłości likwidacyjnej) z siedzibą w Z. została zawarta umowa nr [...] o dofinansowanie projektu pn.: "[...]", w ramach Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka, lata 2007 - 2013. Celem Projektu było wdrożenie przez beneficjenta, w jego działalności gospodarczej, wyników prac badawczych projektu naukowego, dotyczących konstrukcji mostowych według technologii opisanej przez beneficjenta (tj. wdrożenie innowacyjnej technologii prefabrykowanych mostów łukowych). Dla wykazania osiągnięcia celu projektu beneficjent określił we wniosku o dofinansowanie wskaźniki realizacji (produktu i rezultatu), a w § 7 umowy zobowiązał się do osiągnięcia założonych celów i wskaźników. Na podstawie aneksu z 16 grudnia 2011 r. wydłużono beneficjentowi czas realizacji projektu, w tym czas na realizację zadań nr 4 i 5 odpowiednio do 31 marca i 30 września 2015 r. 19 października 2012 r. ogłoszono upadłość likwidacyjną beneficjenta, o czym Instytucja Wdrażająca powzięła wiedzę 8 maja 2015 r. od Regionalnej Instytucji Finansującej. Dopiero na skutek wystąpienia przez Instytucję Wdrażającą do syndyka masy upadłości beneficjenta, syndyk poinformował o ogłoszeniu upadłości likwidacyjnej beneficjenta oraz nieukończeniu przez beneficjenta realizacji projektu. Powyższe oznaczało, że cel dofinansowania nie został osiągnięty. W następstwie tej informacji, 18 sierpnia 2015 r., IW złożyła wobec syndyka oświadczenie o wypowiedzeniu umowy ze skutkiem natychmiastowym ze względu na zaprzestanie przez beneficjenta realizacji projektu (której to realizacji nie podjął również syndyk) oraz wezwała do zwrotu dofinansowania w kwocie 9 194 686,41 zł wraz z odsetkami jak dla zaległości podatkowych. Ponieważ syndyk poinformował, że roszczenia związane z umową można zgłosić wyłącznie w postępowaniu upadłościowym, Instytucja Wdrażająca 25 września 2015 r. zgłosiła żądanie zwrotu środków dofinansowania poprzez zgłoszenie wierzytelności na listę wierzytelności w postępowaniu upadłościowym. Wierzytelność z tytułu obowiązku zwrotu środków dofinansowania nie została wpisana na listę wierzytelności (postanowieniem z 9 stycznia 2017 r. Sąd Rejonowy w B. oddalił zażalenie PARP na postanowienie sędziego komisarza odmawiające wpisania wierzytelności na listę wierzytelności). Uzasadniając odmowę sąd wskazał, że powołując się na naruszenie art. 207 u.f.p. bez wydania decyzji administracyjnej w przedmiocie wierzytelności PARP nie mogła dochodzić zwrotu dofinansowania i wpisania na listę wierzytelności. Pismem z 13 listopada 2017 r., PARP poinformowała syndyka masy upadłości o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego w przedmiocie określenia kwoty dofinansowania przypadającej do zwrotu. Decyzją z 15 grudnia 2017 r. PARP określiła zobowiązanie do zwrotu przez syndyka masy upadłości M. S.A. w upadłości likwidacyjnej środków, pochodzących z umowy o dofinansowanie z 2 lipca 2010 r., w wysokości 9.194.686,41 zł wraz z odsetkami w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych, liczonymi od dnia przekazania środków do dnia dokonania zwrotu na rachunek PARP, w terminie 14 dni od dnia doręczenia ostatecznej decyzji. Organ wskazał, że stosownie do art. 207 ust. ustawy z 27 sierpnia 2009 r. (Dz. U. z 2017 r., poz. 2077); dalej: "u.f.p.", w przypadku gdy środki przeznaczone na realizację programów finansowanych z udziałem środków europejskich są: 1) wykorzystane niezgodnie z przeznaczeniem, 2) wykorzystane z naruszeniem procedur, o których mowa w art. 184, 3) pobrane nienależnie lub w nadmiernej wysokości, instytucja, która podpisała z beneficjentem umowę o dofinansowanie, wzywa do: 1) zwrotu środków, lub 2) do wyrażenia zgody na pomniejszenie kolejnych płatności, o których mowa w ust. 2 w terminie 14 dni od dnia doręczenia wezwania. Stosownie do brzmienia art. 207 ust. 9 pkt 1 u.f.p. - po bezskutecznym upływie terminu, o którym mowa w ust. 8, organ pełniący funkcję instytucji zarządzającej lub instytucji pośredniczącej w rozumieniu ustawy o zasadach prowadzenia polityki rozwoju (...) wydaje decyzję określającą kwotę przypadającą do zwrotu i termin, od którego nalicza się odsetki, oraz sposób zwrotu środków (...). Organ podkreślił, że na podstawie § 7 ust. 1 umowy o dofinansowanie, beneficjent zobowiązany był do osiągniecia założonych celów i wskaźników określonych we wniosku o dofinansowanie oraz w umowie. Natomiast z poczynionych ustaleń wynika, że zadanie nr 4 "Zadanie techniczne/budowa cz.2" oraz zadanie nr 5 "Odbiór hali produkcyjnej", nie zostały zrealizowane, a wniosek o płatność końcową nie został złożony. Ustalenia te potwierdził w piśmie z 19 czerwca 2015 r. syndyk masy upadłości, który po ogłoszeniu upadłości beneficjenta objął zarząd jego majątkiem. Z momentem zaprzestania realizacji projektu zmaterializowała się przesłanka z art. 207 ust. 1 pkt 1 u.f.p. tzn. wykorzystanie środków niezgodnie z przeznaczeniem bowiem nie osiągnięto celu projektu. Jednocześnie, jak podkreślił organ, beneficjent nie dopełnił obowiązku wynikającego z § 7 ust. 15 umowy, tj. nie poinformował PARP oraz RIF o zagrożeniach oraz nieprawidłowościach w realizacji projektu, w tym o fakcie, że spółka znalazła się w stanie niewypłacalności skutkiem czego było złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości. Brak realizacji celu projektu i naruszenia umowy o dofinansowanie oraz brak zwrotu otrzymanych na realizację projektu środków stanowił nieprawidłowość w rozumieniu art. 2 pkt 7 rozporządzenia 1083/2006 zobowiązując organ do dochodzenia jej zwrotu. Organ wskazał również, że w sprawie ma miejsce dochodzenie w trybie administracyjnym wierzytelności w stosunku do masy upadłości, a więc wierzytelności, która nie podlegała ustaleniu w trybie postępowania upadłościowego. Zobowiązanie określone niniejszą decyzją powstało bowiem po dniu ogłoszenia upadłości. Organ stwierdził, że na skutek wskazanych okoliczności, zaistniała szkoda w budżecie UE spowodowana wypłaceniem z budżetu UE środków, które nie doprowadziły do realizacji celów, na które zostały przeznaczone. Wobec nieukończenia inwestycji przez beneficjenta, przy jednoczesnym braku realizacji projektu przez syndyka masy upadłości, organ stwierdził, że środki otrzymane na podstawie umowy o dofinansowanie zostały wydatkowane niezgodnie z przeznaczeniem i w związku z tym podlegają zwrotowi w łącznej wysokości 9.194.686,41 zł zgodnie z art. 207 ust. 1 pkt 1 u.f.p. Jednocześnie organ uznał, że w niniejszej sprawie wystąpiły przesłanki określone w art. 108 § 1 k.p.a. uzasadniające nadanie decyzji rygoru natychmiastowej wykonalności. Po rozpatrzeniu odwołania wniesionego przez syndyka masy upadłości decyzją z 29 marca 2021 r. Minister Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej uchylił decyzję Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości z 15 grudnia 2017 r. w części dotyczącej określenia podmiotu zobowiązanego do zwrotu kwoty dofinansowania jako "syndyka masy upadłości M. S.A. w upadłości likwidacyjnej" i określił podmiot zobowiązany do zwrotu kwoty dofinansowania jako "M. S.A. w upadłości likwidacyjnej" na rzecz której, lecz w imieniu własnym działa syndyk masy upadłości, oraz utrzymał w mocy decyzję organu I instancji w pozostałym zakresie. W uzasadnieniu decyzji organ II instancji wskazał, że wobec nie budzących wątpliwości ustaleń w zakresie naruszenia przez beneficjenta postanowień umowy o dofinansowanie oraz wykorzystania otrzymanego dofinansowania niezgodnie z przeznaczeniem (nie został osiągnięty cel projektu), w związku z rozwiązaniem przez PARP umowy o dofinansowanie, zasadnie uznano, że beneficjent wykorzystał dofinansowanie z naruszeniem obowiązujących procedur, a w związku z tym zasadne jest odzyskanie przekazanych beneficjentowi środków. Odnosząc się do zarzutów odwołania, organ II instancji wskazał, iż w związku z faktem, iż przedmiotowa decyzja ma charakter deklaratoryjny - potwierdza bowiem jedynie istnienie pewnego określonego stosunku prawnego, gdyż prawa i obowiązki objęte tą decyzją wynikają wprost z przepisów u.f.p. - postępowanie w sprawie zwrotu powinno toczyć się w oparciu o przepisy administracyjne, nie zaś o przepisy ustawy z 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe (Dz.U. z 2003 r., nr 60, poz. 535, ze zm.), dalej: "P.u.". Minister wskazał, że rozwiązanie umowy, wezwanie beneficjenta do zwrotu środków i wszczęcie postępowania administracyjnego nastąpiło po ogłoszeniu upadłości, a zatem wierzytelność PARP wobec spółki jest wierzytelnością w stosunku do masy upadłości, a określająca ją decyzja ma charakter deklaratoryjny. Okoliczność ustanowienia syndyka masy upadłości działającego na rzecz upadłego nie powoduje wyłączenia przesłanek z art. 207 ust. 1 u.f.p. W związku z powyższym, w opinii organu odwoławczego, PARP prawidłowo zobowiązała beneficjenta do zwrotu całości przekazanych na realizację projektu środków. Zaskarżonym obecnie wyrokiem z 8 lutego 2022 r., sygn. akt V SA/Wa 3393/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę syndyka masy upadłości M. S.A. w upadłości likwidacyjnej z siedzibą w Z. na powyższą decyzję Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej z 29 marca 2021 r. WSA w Warszawie podkreślił, że PARP działając z upoważnienia Instytucji Pośredniczącej miała podstawy prawne do wszczęcia z urzędu i prowadzenia wobec upadłego po ogłoszeniu upadłości postępowania oraz wydania decyzji w sprawie zwrotu środków pochodzących z umowy o dofinansowanie wykorzystanych z naruszeniem procedur lub niezgodnie z przeznaczeniem - w trybie art. 207 ust. 1 pkt 1 i 2 u.f.p. Sąd I instancji wskazał, że umowa o dofinansowanie jest umową szczególną, gdyż na jej podstawie przekazywana jest pomoc publiczna, jaką jest wsparcie realizacji określonego projektu. W wypadku braku realizacji projektu zgodnie z umową może powstać obowiązek zwrotu całości środków unijnych wraz z odsetkami. Zgodnie z art. 207 ust. 1 pkt 2 u.f.p., w przypadku gdy środki przeznaczone na realizację programów finansowanych z udziałem środków europejskich są wykorzystane z naruszeniem procedur, o których mowa w art. 184 - podlegają zwrotowi wraz z odsetkami w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych, liczonymi od dnia przekazania środków, w terminie 14 dni od dnia doręczenia ostatecznej decyzji, o której mowa w ust. 9, na wskazany w tej decyzji rachunek bankowy. Decyzja podejmowana na podstawie wskazanych przepisów u.f.p. jest decyzją deklaratoryjną, a w konsekwencji postępowanie w niniejszej sprawie mogło być prowadzone wobec upadłego w świetle przepisów prawa upadłościowego, gdyż obowiązek zwrotu środków wykorzystanych przez stronę skarżącą z naruszeniem procedur określonych zaskarżoną decyzją powstał już po ogłoszeniu upadłości spółki. WSA podkreślił, że z zawartej 2 lipca 2010 r. umowy o dofinansowanie nie wynikało zobowiązanie do zwrotu tych środków, a jedynie zobowiązanie beneficjenta do jej prawidłowej realizacji, a udzielona dotacja miała charakter bezzwrotny. Dopiero wystąpienie okoliczności po stronie beneficjenta uzasadniających rozwiązanie przez PARP umowy skutkowało powstaniem zobowiązania do zwrotu środków udzielonej dotacji. Umowa zaś uległa rozwiązaniu z chwilą doręczenia oświadczenia w tym zakresie, tj. w dniu 18 sierpnia 2015 r., co oznacza, że dopiero w tym dniu powstało zobowiązanie pieniężne do zwrotu środków dotacji na realizację projektu. Z powyższego wynika, że wierzytelność PARP wobec spółki powstała w dniu doręczenia oświadczenia o rozwiązaniu umowy o dofinansowanie, tj. 18 sierpnia 2015 r., a więc już po ogłoszeniu upadłości spółki (19 października 2012 r.), a zatem jest wierzytelnością w stosunku do masy upadłości. Z uwagi na powyższe za niezasadne sąd uznał zarzuty skargi wskazujące na naruszenie art. 173 w zw. z art. 311 i następne P.u. w zw. z art 6 k.p.a., art. 207 ust. 1 pkt 1 i 2, ust. 9 pkt 1, ust. 11 i art. 67 u.f.p. Z art. 144 ust. 1 P.u. wynika, że z dniem ogłoszenia upadłości obejmującej likwidację majątku upadłego dochodzi do zmiany strony postępowania sądowego i administracyjnego dotyczącego masy upadłości. Postępowania takie mogą być bowiem wszczęte i dalej prowadzone jedynie przez syndyka lub przeciwko niemu. Postępowania te stosownie do treści art. 144 ust. 2 cyt. ustawy, syndyk prowadzi na rzecz upadłego, lecz w imieniu własnym. Upadły pozbawiony jest więc legitymacji formalnej do występowania w tych postępowaniach, legitymację tę ma bowiem syndyk. W kontrolowanej sprawie organy prawidłowo prowadziły postępowanie z udziałem syndyka. Wbrew zarzutom skargi organ nie naruszył również postanowień prawa upadłościowego bowiem nie stanowią one podstawy prawnej decyzji w przedmiocie zobowiązania do zwrotu dofinansowania na realizację projektu. Decyzja rozstrzygająca o zwrocie dofinasowania na realizację projektu wyłącznie potwierdza (określa) obowiązek świadczenia pieniężnego beneficjenta na rzecz organu administracyjnego. Może ponadto stanowić podstawę do prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Nie są natomiast elementem stanu prawnego i faktycznego takiej decyzji zagadnienia dotyczące kwestii kolejności zaspokajania wynikających z takiego aktu administracyjnego wierzytelności. Dalej sąd I instancji wskazał, że celem przedmiotowego projektu było wdrożenia wyników prac badawczych zrealizowanych w jego ramach. Z ustalonego w sprawie stanu faktycznego wynika, że podczas realizacji projektu beneficjent nie wywiązał się z postanowień zawartej umowy o dofinansowanie, w tym m.in. § 2 ust. 2 umowy, który zobowiązywał beneficjenta do zrealizowania projektu w pełnym zakresie, w terminie wskazanym w § 5 ust. 3 umowy, z należytą starannością, zgodnie m.in. z umową, w szczególności z opisem zawartym we wniosku o dofinansowanie wraz z załącznikami, a także z obowiązującymi przepisami prawa krajowego i wspólnotowego, § 7 ust. 1, który zobowiązywał beneficjenta do osiągnięcia założonych celów i wskaźników określonych we wniosku o dofinansowanie oraz w umowie. Beneficjent nie zrealizował celów i wskaźników określonych we wniosku o dofinansowanie oraz umowie. Powyższe ustalenia - zdaniem sądu I instancji - zostały poczynione prawidłowo przez organy obu instancji. Wobec nieukończenia inwestycji przez beneficjenta, przy jednoczesnym braku realizacji projektu przez syndyka masy upadłości, zaistniała szkoda w budżecie UE spowodowana wypłaceniem z budżetu UE środków, które nie doprowadziły do realizacji celów, na które zostały przeznaczone. W tym stanie rzeczy, organy obu instancji prawidłowo ustaliły, że zaistniały przesłanki określone w art. 207 ust. 1 pkt 1 i 2 u.f.p., co w konsekwencji stanowiło podstawę obowiązku zwrotu dofinansowania. W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku syndyk masy upadłości M. S.A. w upadłości likwidacyjnej zaskarżył powyższe rozstrzygnięcie w całości wnosząc o jego uchylenie i umorzenie postępowania na podstawie art. 183 § 2 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022. poz. 329 ze zm.) – dalej "p.p.s.a." ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz poprzedzającej go decyzji Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej z 29 marca 2021 r. oraz decyzji Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości z 15 grudnia 2017 r., a także o zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił: 1. naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, tj.: - art. 173 w zw. z art. 311 P.u. w zw. z art 6 k.p.a. przez przyjęcie, że przepisy ustawy o finansach publicznych, w tym art. 207 ust. 1 pkt. 1 i 2, ust. 9 pkt. 1, ust. 11 i art. 67 u.f.p., stanowią lex specialis w stosunku do ustawy prawo upadłościowe i rozpoznanie sprawy zastrzeżonej dla sądów powszechnych; - art. 173 w zw. z art. 311 P.u. w zw. z art 6 k.p.a. przez przyjęcie, że PARP jako Instytucja Wdrażająca miała podstawy prawne do wszczęcia z urzędu i prowadzenia wobec upadłego, po ogłoszeniu upadłości, postępowania oraz wydania decyzji w sprawie zwrotu środków pochodzących z umowy o dofinansowanie wykorzystanych z naruszeniem procedur lub niezgodnie z przeznaczeniem w trybie art. 207 ust. 1 pkt 1 i 2 u.f.p.; - art. 343 ust. 1 w zw. z art 230 ust. 1 i 2 P.u. oraz art. 91 ust. 1 i 2 P.u. przez błędne przyjęcie, iż wierzytelność PARP jest wierzytelnością w stosunku do masy upadłości, a nie w stosunku do upadłego, a w konsekwencji błędne przyjęcie, iż powinna zostać zaspokojona w kolejności wynikającej z art. 343 ust. 1 P.u.; - art. 236, art. 260 ust. 1-3, art. 342, art. 343, art. 347-351 P.u. przez wydanie wyroku skutkującego ustaleniem kolejności zaspokojenia spornej wierzytelności w trybie art. 343 P.u.; 2. naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy tj: - art. 145 § 1 pkt. 2 i 3 p.p.s.a. w zw. z art. 156 § 2 i 7 k.p.a. przez przyjęcie, że w sprawie nie zachodzi nieważność postępowania oraz, że decyzje organów administracyjnych I i II instancji nie zostały wydane z naruszeniem prawa; - niewłaściwość sądu administracyjnego oraz organów I i II Instancji do orzekania w niniejszej sprawie i wydania decyzji przez naruszenie art. 366 k.p.c. w zw. z art. 360 k.p.c. i 361 k.p.c. (res iudicata), albowiem sprawa objęta przedmiotem decyzji w/w organów została już prawomocnie rozstrzygnięta przez Sąd Rejonowy Wydział [...] Gospodarczy w B. w postępowaniu upadłościowym prawomocnym postanowieniem z 17 października 2016 r. sygn. [...]; - a contrario przepisów art. 97 § 1 pkt 4 oraz a contrario art. 145 § 1 pkt. 7 k.p.a. przez nieuwzględnienie faktu, że organ administracyjny jest związany rozstrzygnięciem zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd. W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej odrzucenie ewentualnie o oddalenie skargi w całości oraz o zasądzenie od skarżącego na rzecz organu zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna jako niezasadna nie zasługiwała na uwzględnienie. Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W konsekwencji, z uwagi na podniesienie w skardze kasacyjnej zarzutu nieważności i powołanie w tym zakresie art. 183 § 2 pkt 3 p.p.s.a., należy w pierwszej kolejności rozważyć, czy zachodzą okoliczności skutkujące nieważność postępowania, określone w tym przepisie. Zgodnie z art. 183 § 2 pkt 3 p.p.s.a. nieważność postępowania zachodzi, jeżeli w tej samej sprawie toczy się postępowanie wcześniej wszczęte przed sądem administracyjnym albo jeżeli sprawa taka została już prawomocnie osądzona. Zarzut ten nie został w żaden sposób uzasadniony, ani w podstawie kasacji, ani w jej uzasadnieniu, okoliczność ta nie wynika także z akt sprawy ani systemów informatycznych sądu tym samym NSA nie stwierdził aby skarżony wyrok był wydany w warunkach zakazu określonego w art. 183 § 2 pkt 3 p.p.s.a., a w konsekwencji aby zaktualizowała się w rozpatrywanej sprawie przesłanka stwierdzenia jego nieważności na tej podstawie. W okolicznościach sprawy nie zaistniała także żadna z pozostałych przesłanek nieważności postępowania wskazanych enumeratywnie w art. 183 § 2 p.p.s.a. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice te wyznaczają sformułowane w skardze kasacyjnej skierowane przeciwko rozstrzygnięciu sądu I instancji zarzuty i wnioski. Jak stanowi art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na zarzucie: naruszenia prawa materialnego przez jego błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (pkt 1), bądź naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 2). Zgodnie z art. 176 p.p.s.a. skarga kasacyjna powinna zawierać przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie. Przez przytoczenie podstaw kasacyjnych należy rozumieć dokładne wskazanie oraz określenie tych przepisów prawa, które zdaniem wnoszącego skargę kasacyjną zostały naruszone przez sąd wydający zaskarżone orzeczenie. Uzasadnienie skargi kasacyjnej powinno zaś zawierać rozwinięcie zarzutów kasacyjnych. Z przepisów art. 183 § 1, jak i z art. 174 oraz art. 176 p.p.s.a. wynika zatem, że do strony wnoszącej skargę kasacyjną należy takie zredagowanie tego środka odwoławczego, które umożliwi Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu odniesienie się do stanowiska sądu I instancji we wszystkich kwestiach, które zdaniem strony zostały nieprawidłowo przez ten sąd rozważone czy ocenione. Uzasadnienie skargi kasacyjnej powinno zawierać rozwinięcie zarzutów kasacyjnych przez wyjaśnienie, na czym naruszenie polegało i przedstawienie argumentacji na poparcie odmiennej wykładni przepisu, niż zastosowana w zaskarżonym orzeczeniu, umotywowanie "niewłaściwego zastosowania" przepisu, zaś w odniesieniu do uchybień przepisom procesowym wykazanie, że zarzucane uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zarzuty kasacyjne oraz ich uzasadnienie nieodpowiadające wskazanym warunkom przesadzają o nieskuteczności wniesionego środka zaskarżenia. Odnośnie podniesionego w skardze kasacyjnej zarzutu dotyczącego nieważności postępowania wskazać należy, że zgodnie z art. 156 § 1 pkt 2 i 7 k.p.a. nieważna jest decyzja wydana bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa oraz decyzja zawierająca wadę powodującą jej nieważność z mocy prawa. Wada nieważności z mocy prawa musi wynikać z przepisu szczególnego. Musi zatem istnieć przepis prawa przewidujący taką sankcję w sposób wyraźny. Autor skargi kasacyjnej wskazuje na przepis art. 366 k.p.c. czyli zignorowanie przez sąd I instancji zasady res iudicata i wskazuje, że kwestia braku podstaw do żądania zwrotu udzielonej dotacji została rozstrzygnięta merytorycznie w postanowieniu Sądu Rejonowego w B. oddalającym zażalenie PARP na postanowienie sędziego-komisarza odmawiające wpisania wierzytelności na listę wierzytelności. W odniesieniu do art. 366 k.p.c. w doktrynie wskazuje się, że powaga rzeczy osądzonej (res iudicata) zaliczana jest do tzw. negatywnych przesłanek procesowych i oznacza niedopuszczalność prowadzenia drugiego procesu co do tego samego roszczenia (ne bis in idem), o którym orzeczono prawomocnie, pod rygorem nieważności postępowania (art. 379 pkt 3 k.p.c.). Z kolei zakres res iudicata wyznaczony jest przepisem art. 365 § 1 k.p.c. określającym zakres obowiązku respektowania rozstrzygnięcia sądu powszechnego przez "inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej". Sąd I instancji prawidłowo uznał, że organ nie uchybił tym przepisom, a zatem kontrolowana decyzja nie była nieważna z mocy art. 156 § 1 pkt 7 k.p.a. Wydane w toku postępowania upadłościowego rozstrzygnięcie odmawiające wpisania wierzytelności na listę wierzytelności nie korzysta z powagi rzeczy osadzonej, wręcz przeciwnie oznacza ono, że wierzytelność między stronami okazała się sporna, a wówczas przed wierzycielem otwiera się możliwość jej dochodzenia we właściwym postępowaniu bądź przed sądem powszechnym bądź, jak w sprawie niniejszej, w trybie administracyjnoprawnym W przedmiocie zgłoszonej w postępowaniu upadłościowym wierzytelności wypowiedział się sąd powszechny odmawiając jej uwzględnienia bowiem była to wówczas wierzytelność nieistniejąca. Jak wskazał NSA w wyroku z 11 lutego 2014 r. sygn. akt II GSK 2008/12 (LEX nr 1450747) dla oceny uprawnienia wierzyciela do żądania zgłoszenia wierzytelności rozstrzygające znaczenie ma okoliczność, czy istotnie jest on wierzycielem w chwili wydania przez sąd postanowienia o ogłoszeniu upadłości. Wierzytelność musi bowiem istnieć w chwili ogłoszenia upadłości. Zatem, zgłoszeniu w postępowaniu upadłościowym podlegają wierzytelności istniejące, nie zaś przyszłe, nawet jeżeli istnieje już stosunek podstawowy, z którego wierzytelność może powstać. Również w literaturze przedmiotu podnosi się, że zgłoszeniu w postępowaniu upadłościowym nie podlegają wierzytelności w stosunku do masy upadłości. Nie podlegają one ustaleniu w trybie postępowania upadłościowego, tzn. nie są umieszczane na liście wierzytelności. Wielkość zobowiązania "zwrotowego" powstałego z mocy prawa w związku wykorzystaniem przez beneficjenta środków niezgodnie z przeznaczeniem i z naruszeniem procedur związanych z wydatkowaniem środków publicznych może zostać określona jedynie przez organ administracyjnych w postępowaniu prowadzonym w oparciu o art. 207 u.f.p. Z tego względu wydane w postępowaniu cywilnym rozstrzygnięcie odmawiające umieszczenia wierzytelności PARP na liście jako wierzytelności nieistniejącej wobec niewyczerpania trybu administracyjnoprawnego przewidzianego dla dochodzenia wadliwie wykorzystanych środków publicznych nie stanowiło przeszkody do wydania zaskarżonej decyzji. Nie stanowiło ono także zagadnienia wstępnego w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 7 k.p.a., a zatem zarzut jego naruszenia także uznać należy za niezasadny. Kontrolowana w sprawie decyzja nie jest też dotknięta uchybieniem w postaci jej wydania z rażącym naruszenia prawa ani bez podstawy prawnej. (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.). Zgodnie ze stanowiącym podstawę wydania rozstrzygnięć organów administracyjnych art. 207 ust. 1 pkt 1 i 2 u.f.p. w przypadku gdy środki przeznaczone na realizację programów finansowanych z udziałem środków europejskich są wykorzystane niezgodnie z przeznaczeniem lub z naruszeniem procedur, o których mowa w art. 184 - podlegają zwrotowi wraz z odsetkami w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych, liczonymi od dnia przekazania środków, w terminie 14 dni od dnia doręczenia ostatecznej decyzji, o której mowa w ust. 9, na wskazany w tej decyzji rachunek bankowy. Zgodnie zaś z art. 207 ust. 8 u.f.p. w przypadku stwierdzenia okoliczności, o których mowa w ust. 1, instytucja określona odpowiednio w ust. 9, 11 i 11a lub instytucja, która podpisała z beneficjentem umowę o dofinansowanie, wzywa do: 1) zwrotu środków lub 2) do wyrażenia zgody na pomniejszenie kolejnych płatności, o którym mowa w ust. 2, w terminie 14 dni od dnia doręczenia wezwania. Natomiast zgodnie z art. 207 ust. 9 pkt 1 u.f.p. po bezskutecznym upływie terminu, o którym mowa w ust. 8, organ pełniący funkcję instytucji zarządzającej lub instytucji pośredniczącej w rozumieniu ustawy o zasadach prowadzenia polityki rozwoju albo ustawy z dnia 3 kwietnia 2009 r. o wspieraniu zrównoważonego rozwoju sektora rybackiego z udziałem Europejskiego Funduszu Rybackiego, albo ustawy z dnia 10 lipca 2015 r. o wspieraniu zrównoważonego rozwoju sektora rybackiego z udziałem Europejskiego Funduszu Morskiego i Rybackiego, albo ustawy o zasadach realizacji programów - wydaje decyzję określającą kwotę przypadającą do zwrotu i termin, od którego nalicza się odsetki, oraz sposób zwrotu środków, z uwzględnieniem ust. 2, oraz zawierającą pouczenie o sankcji wynikającej z ust. 4 pkt 3, z zastrzeżeniem ust. 7. Zatem PARP, działając jako Instytucja Wdrażająca miała podstawy prawne do wszczęcia z urzędu i prowadzenia wobec upadłego po ogłoszeniu upadłości likwidacyjnej postępowania oraz wydania decyzji w sprawie zwrotu środków pochodzących z umowy o dofinansowanie wykorzystanych niezgodnie z przeznaczeniem i z naruszeniem procedur, o których mowa w art. 184 - w trybie art. 207 ust. 9 u.f.p., co czyni niezasadnym także zarzut naruszenia art. 6 k.p.a. w zw. z art. 67 ust. 1 u.f.p. Wbrew twierdzeniom skargi kasacyjnej zobowiązanie do zwrotu środków wykorzystanych przez spółkę niezgodnie z przeznaczeniem i z naruszeniem procedur określone zaskarżoną decyzją nie istniało w dniu ogłoszenia jej upadłości. Zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego w B. z 19 października 2012 r. o sygn. akt [...] upadłość spółki została ogłoszona z tym dniem. Jak trafnie wskazał WSA z zawartej umowy o dofinansowanie z 2 lipca 2010 r. nie wynikało dla spółki zobowiązanie do zwrotu tych środków, a jedynie zobowiązanie beneficjenta do jej prawidłowej realizacji, a udzielona pomoc miała charakter bezzwrotny. Dopiero wystąpienie po stronie beneficjenta okoliczności w postaci zaprzestanie realizacji projektu oraz okoliczności uzasadniających rozwiązanie przez PARP umowy (pismo PARP z 11 sierpnia 2015 r. r. odebrane 18 sierpnia 2015 r.) – na podstawie § 12 ust. 3 pkt 2 i 9 tej umowy – skutkowało powstaniem zobowiązania do zwrotu udzielonego dofinansowania. Umowa zaś uległa rozwiązaniu z chwilą doręczenia oświadczenia w tym zakresie, tj. 18 sierpnia 2015 r., co oznacza, że bezsprzecznie po ogłoszeniu upadłości powstało zobowiązanie pieniężne do zwrotu środków finansowych przekazanych przez PARP w celu realizacji projektu. Sama decyzja o zwrocie środków miała już tylko charakter deklaratoryjny. Trafnie sąd I instancji odwołując się do orzecznictwa i literatury wskazał, że wierzytelności podlegające zaspokojeniu w postępowaniu upadłościowym dzielą się na dwie grupy, które można określić jako: 1) wierzytelności upadłościowe, tzn. wierzytelności majątkowe powstałe w stosunku do upadłego przed ogłoszeniem upadłości i 2) wierzytelności w stosunku do masy, czyli wierzytelności majątkowe powstałe w zasadzie po ogłoszeniu upadłości, a wynikające z reguły z czynności syndyka lub zarządcy masy upadłości, w tym z czynności dokonywanych przez upadłego, jeżeli w postępowaniu z możliwością zawarcia układu powierzono mu sprawowanie zarządu masą; do wierzytelności w stosunku do masy upadłości zaliczyć należy także te, które wynikają ze stosunków obligacyjnych zawiązanych jeszcze przed ogłoszeniem upadłości, w które to stosunki po ogłoszeniu upadłości "wstąpił" syndyk (lub zarządca masy), np. należność z tytułu czynszu najmu za okres po ogłoszeniu upadłości (por. A. Jakubecki, Komentarz do art. 236 ustawy – Prawo upadłościowe i naprawcze, Lex nr 96136, wyrok Sądu Najwyższego z 4 listopada 1997 r., sygn. akt II CKN 439/97, Lex nr 1227188). Z powyższego wynika, że wierzytelność PARP wobec spółki jest wierzytelnością w stosunku do masy upadłości. Zatem wbrew twierdzeniom kasatora, niezasadne są zarzuty naruszenia przepisów prawa upadłościowego organ miał podstawy prawne do wszczęcia z urzędu i prowadzenia wobec upadłego po ogłoszeniu upadłości likwidacyjnej – na mocy. 207 ust. 1 u.f.p. – postępowania w sprawie zwrotu wykorzystanych niezgodnie z przeznaczeniem i z naruszeniem procedur środków pochodzących z umowy o dofinansowanie, nie naruszając przepisów Prawa upadłościowego. Niezasadność sformułowanych w skardze kasacyjnej zarzutów naruszenia przepisów Prawa upadłościowego wynika przede wszystkim z tego, że sąd I instancji w ogóle nie stosował tych przepisów w kontrolowanej sprawie. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego sąd I instancji nie mógł tych przepisów w ogóle zastosować, gdyż w żadnej mierze nie stanowią one podstawy prawnej decyzji w przedmiocie zobowiązania do zwrotu dofinansowania na realizację projektu. Przepisy te nie są elementem stanu prawnego takiej decyzji. Zagadnienia dotyczące kosztów postępowania upadłościowego, kwestii sposobu likwidacji masy upadłości, kolejności zaspokajania wynikających z aktu administracyjnego wierzytelności stanowią wyłączną materię procedury upadłościowej, kontrola prawidłowości której leży poza kognicją sądów administracyjnych. Odnośnie zarzutu wadliwego prowadzenia postępowania wobec upadłego wskazać należy, że ogłoszenie tzw. upadłości likwidacyjnej - obejmującej likwidację majątku upadłego, powoduje - zgodnie z art. 75 P.u.- że upadły traci prawo zarządu oraz możliwość korzystania i rozporządzania mieniem wchodzącym w skład masy upadłości. Skutek ten rozwija art. 144 ust. 1 P.u. stanowiąc, że po ogłoszeniu upadłości postępowania sądowe, administracyjne lub sądowoadministracyjne dotyczące masy upadłości mogą być wszczęte i dalej prowadzone jedynie przez syndyka lub przeciwko niemu. Postępowania, o których mowa w ust. 1, syndyk prowadzi na rzecz upadłego, lecz w imieniu własnym – art. 144 ust. 2 P.u. Oznacza to, że syndyk jest stroną postępowania w znaczeniu formalnym (procesowym), tzn. działa w postępowaniu we własnym imieniu. Natomiast stroną w znaczeniu materialnym, pomimo ogłoszenia upadłości, pozostaje upadły. On, bowiem jest podmiotem stosunku prawnego, na tle, którego wyniknął spór. Prowadzenie sporu przez syndyka odbywa się, więc na rzecz upadłego (stosownie do art. 160 ust. 1 P.u. i n.), przy czym brak legitymacji formalnej upadłego nie jest równoznaczny z brakiem po jego stronie zdolności prawnej, tj. zdolności do bycia podmiotem praw i obowiązków. Skutki ogłoszenia upadłości dotyczą sfery jego zdolności do czynności prawnych. Wobec tego, że żaden z zarzutów skargi kasacyjnej nie zasługiwał na uwzględnienie Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a. skargę tę oddalił, o czym orzeczono w pkt 1 sentencji wyroku. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono w pkt 2 sentencji wyroku - na podstawie art. 204 pkt 1 w zw. art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 2 lit. c w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a i § 2 pkt 9 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j.: Dz.U. z 2023 r. poz. 1935) zasądzając od skarżącego kasacyjnie na rzecz organu kwotę 18.750 zł za udział w rozprawie przed NSA.