I GSK 611/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Ludmiła Jajkiewicz (spr.) Sędzia NSA Hanna Kamińska Sędzia NSA Czesława Socha Protokolant Marcin Chojnacki po rozpoznaniu w dniu 29 października 2013 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej M.Ł. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w K. z dnia 19 stycznia 2012 r. sygn. akt I SA/Ke 568/11 w sprawie ze skargi M.Ł. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] października 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwolnienia z należności celnych oraz określenie kwoty długu celnego 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od M.Ł. na rzecz Dyrektora Izby Celnej w K. 450 (słownie: czterysta pięćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Zaskarżonym wyrokiem z dnia 19 stycznia 2012 r. o sygn. akt I SA/Ke 568/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny w K. oddalił skargę M.Ł. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] października 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwolnienia z należności celnych oraz określenia kwoty długu celnego. Sąd oparł swoje rozstrzygnięcie na ustaleniach faktycznych organów celnych obu instancji, z których wynika, że odmowa zwolnienia z należności celnych przywozowych dopuszczonego do wolnego obrotu na polskim obszarze celnym pojazdu Mercedes-Benz ML 55 AMG - sprowadzonego z Kanady przez M.Ł. - była uzasadniona. Pojazd ten, wraz z siedmioma innymi samochodami, znajdował się na liście mienia przesiedlenia – stanowiącej załącznik do zgłoszenia celnego. Organy – zarówno Naczelnik Urzędu Celnego w K. jak i Dyrektor Izby Celnej w K. stwierdziły, że samochodu tego nie można było uznać za mienie przesiedleńcze bowiem nie zostało wykazane, że stanowi składnik mienia osobistego w znaczeniu wynikającym z art. 1 ust 2 lit. c) rozporządzenia Rady (EWG) nr 918/83, z dnia 28 marca 1983 r. ustanawiającego wspólnotowy system zwolnień celnych (Dz. U. UE.L.1983.105.1; dalej: rozporządzenie). Organ wskazał, że skarżący zgłosił do procedury dopuszczenia do obrotu towaru obok przedmiotowego samochodu jeszcze pięć innych samochodów osobowych, przedkładając do zgłoszeń wniosek o zwolnienie należności celnych jako mienie przesiedlenia. Ponadto wskazał, że na liście mienia przesiedlenia przedstawionej przez skarżącego widnieje jeszcze samochód marki Nissan 350Z. Organ wskazał, że ilość (pięć sportowych samochodów osobowych) jak i charakter sprowadzonych towarów może wskazywać na cel handlowy. Zdaniem organu, stan faktyczny (łącznie dziesięć samochodów osobowych, w tym kilka sportowych) wskazuje, że mienie to nie ma charakteru wskazanego przez ustawodawcę, bowiem nie służy osobie fizycznej do zaspokojenia jej zwyczajowych potrzeb, w tym potrzebę przemieszczania się za pośrednictwem pojazdu. Potrzebę taką, w ocenie organu, skarżący może zaspokajać, za pomocą pojazdu marki Lexus, zgłoszonym do procedury dopuszczenia do swobodnego obrotu w dniu 19 czerwca 2007 r., który został zwolniony z należności celnych. Ponadto, organ wskazał na fakt prowadzenia przez skarżącego w Kanadzie działalności gospodarczej w zakresie handlu, w tym handlu samochodami. W związku z tym, na podstawie art. 78 ust 3 oraz art. 29 ust 1, art. 30 Rozporządzenia Rady (EWG) nr 2913/92 ustanawiającego Wspólnotowy Kodeks Celny z dnia 12 października 1992 r. (Dz.UE.L z dnia 19 października 1992 roku, Nr 302, poz. 1; dalej: WKC), organ ustalił wartość pojazdu w oparciu o jedną z metod wskazanych w art. 30 - art. 31 WKC. W konsekwencji organ zaksięgował retrospektywnie kwotę długu celnego oraz odsetek. Sąd I instancji, oddalając skargę M.Ł. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K., podzielił ustalenia i ocenę organów, że samochody te nie stanowią mienia osobistego, w rozumieniu art. 1 ust 2 lit c) rozporządzenia. Ilość 10 samochodów zgłoszonych do procedury dopuszczenia do swobodnego obrotu w okresie od 19 czerwca 2007 r. do 8 lipca 2008 r., (w tym 7 zgłoszonych jako mienie przesiedleńcze na liście załączonej do zgłoszenia celnego) jak i charakter mienia – modele samochodów o sportowym charakterze, dużej mocy silnika w zestawieniu z wyjaśnieniami skarżącego, co do sposobu ich użytkowania w kraju pochodzenia, dawały podstawę do oceny, że nie służyły one do użytku zainteresowanego lub zaspokojenia potrzeb gospodarstwa domowego. Skoro skarżący, uzasadniając sposób użytkowania samochodów na terenie Kanady, wskazywał wyłącznie na hobbystyczne zaspokajanie własnej potrzeby przemieszczania, nie wykazując, dlaczego realizacja jego uzasadnionych potrzeb wymaga samochodów w ilości, modelach i klasie jak zgłoszone jako mienie przesiedleńcze, prawidłowe jest stanowisko, że potrzeba ta mogła być realizowana w wystarczającym zakresie przez użytkowanie samochodu marki Lexus rok produkcji 2007. Pojazd ten objęty listą mienia przesiedleńczego załączoną do przedmiotowego zgłoszenia został zwolniony z należności celnych w dniu 19 czerwca 2007 r. Słusznie skarżący podnosi, że w indywidualnych stanach faktycznych i potrzebach gospodarstw domowych poszczególne dobra mogą występować w różnej ilości zachowując niehandlowy charakter. Jednakże okoliczności te winien wykazać zainteresowany, który dysponuje wyłączną wiedzą w tym zakresie. Powszechnie znany wysoki stopień zamożności społeczeństw zachodnich, standard ich życia nie zwalniał skarżącego od wykazania, że w jego konkretnym przypadku koniecznym było korzystanie ze wszystkich samochodów w tej ilości i o tym standardzie. Skarżący nie wskazał na żadne okoliczności świadczące, że jego sytuacja zawodowa, rodzinna, stopa życiowa, ewentualne potrzeby gospodarstwa domowego wymagają korzystania z ilości samochodów o standardzie wskazanym w zgłoszeniu celnym w dniu 8 lipca 2008 r., a zatem, że wszystkie samochody były faktycznie używane na potrzeby gospodarstwa osoby przesiedlającej się. Sąd I instancji podniósł, że trafnie organy celne wskazały, iż pojazdy te przywożone były w celach handlowych. Oceny tej dokonały w kontekście wszystkich samochodów objętych listą przesiedlenia. Na zmianę oceny stanu faktycznego nie może mieć wpływu fakt zarejestrowania samochodów objętych listą mienia przesiedleńczego na nazwisko skarżącego, a nie na firmę, pod którą prowadził działalność gospodarczą w zakresie handlu, m.in. samochodami. Decydujące dla uznania towaru jako składnika mienia osobistego jest nie sam tytuł własności, który skarżący wyprowadza z dokumentu - dowodu rejestracyjnego, lecz wykazanie faktycznego używania rzeczy przez okres co najmniej 6 miesięcy przed datą, w której ubiegający przestał zamieszkiwać w państwie pochodzenia. Warunek kontynuacji korzystania, oznacza, że musi być wykazane posiadanie jako mienia osobistego w kraju pochodzenia i kontynuowane w kraju zamieszkania. Analizy elementów kalkulacyjnych, w tym zasadności zwolnienia z należności przywozowych dokonuje się na dzień powstania długu celnego, zatem na ten dzień bada się również przesłanki takie jak charakter czy ilość towaru. Organ ustalił, na podstawie informacji uzyskanej z Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców, że M.Ł. nie jest właścicielem przedmiotowego samochodu od dnia 16 listopada 2009 r. Także wbrew zarzutom skargi organ podjął próbę przesłuchania skarżącego w charakterze strony, lecz skarżący nie stawił się. W skardze kasacyjnej M.Ł. zaskarżył w całości wyrok, domagając się jego uchylenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w K. oraz zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego według norm. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucił naruszenie: 1. przepisów postępowania, mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 135, art. 151, art. 145 § 1 pkt 1 lit c) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako p.p.s.a.) w zw. z art. 131 rozporządzenia w zw. z art. 73 ust. 1 prawa celnego w zw. z art. 122, 180 § 1 i 3, art. 187 § 1, art. 191 Ordynacji podatkowej – poprzez niestwierdzenie naruszeń w zakresie wnioskowania z przeprowadzonych dowodów i nieuchylenie zaskarżonych decyzji, 2. prawa materialnego poprzez błędne jego zastosowanie – art. 145 § 1 pkt 1 lit a) oraz art. 151 i art. 135 p.p.s.a. w zw. z art. 184 WKC w zw. z art. 1 ust. 2 lit c), art. 2, art. 3 lit a) oraz art. 4 rozporządzenia nr 918/83 ustanawiającego wspólnotowy system zwolnień celnych – poprzez błędne przyjęcie ustalonego przez organy stanu faktycznego i niezastosowanie zwolnienia. W uzasadnieniu kastor podał, że z faktu, iż skarżący dokonał wprowadzenia na obszar celny wspólnoty kilku pojazdów jeszcze przed datą podjęcia decyzji o przesiedleniu się do Polski na stałe nie można łączyć z działaniem następującym już po podjęciu decyzji o przeniesieniu do kraju. Jest więc bez znaczenia, ile pojazdów, albo też innych przedmiotów, skarżący wprowadził do obrotu zanim się przesiedlił. Kasator wskazał, że poczynione przez Sąd wnioskowanie, iż skoro skarżący nie wykazał dostatecznie, że wszystkie 5 pojazdów zgłoszonych w ramach mienia przesiedlenia służy zaspokojeniu jego osobistych potrzeb, to jednoczenie nie wykazał by dotyczyło ono któregokolwiek z nich. Sąd powinien bowiem ocenić, w ramach prowadzonego postępowania, czy w jego ramach dana okoliczność została udowodniona. Kluczowym dla udowodnienia tej istotnej okoliczności powinno być przede wszystkim samo oświadczenie skarżącego, którego autentyczności i prawdziwości organom nie udało się zakwestionować. Skarżący zgłosił w ramach procedury dopuszczenie do swobodnego obrotu konkretny pojazd będący przedmiotem niniejszego postępowania. Zadeklarował, że ten konkretny przedmiot służył w kraju, z którego się przesiedla, zaspokojeniu jego potrzeb osobistych. Użytkowanie to miało miejsce od dnia 3 października 2007 r., tj. przez czas nie tylko wymagany zgodnie z przepisami jako warunek zwolnienia z opłat celnych, ale także wystarczający do przyjęcia, iż użytkowanie to miało osobisty charakter. Następnie skarżący - tłumacząc przyczynę zgłoszenia nietypowej (jak na warunki krajowe) liczby przedmiotów tego samego rodzaju - wyjaśnił, iż jest hobbystą i wszystkie zgłoszone pojazdy służyły zaspokojeniu jego osobistych potrzeb. Kasator wskazał, że Kanada wymieniana jest obok USA nie tylko jako kraj, wiodący pod względem liczby pojazdów na tysiąc mieszkańców, ale także ten, w którym przejeżdżane odległości, w przeliczeniu na jednego mieszkańca jest najwyższa na Świecie. Liczba samochodów w Kanadzie czy Stanach Zjednoczonych, które to kraje w praktyce stanowią jeden obszar ekonomiczny przekracza 600 na tysiąc mieszkańców. Z powyższego wynika, iż liczba samochodów na jedną osobę dorosłą przekracza statystycznie jeden. Posiadanie tam więcej niż jednego pojazdu jest rzeczą naturalną. Z tego powodu skarżący jako hobbysta, posiadał nie jeden, ale więcej pojazdów służących zaspokajaniu jego osobistych potrzeb. Dyrektor Izby Celnej w K. w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. Zakres kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego w stosunku do zaskarżonego orzeczenia jest zdeterminowany, poza przypadkami nieważności postępowania, które w niniejszej sprawie nie występują, granicami środka zaskarżenia. Stosownie do art. 183 § 1 zd. pierwsze p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Niniejsza skarga kasacyjna została oparta na obu podstawach kasacyjnych, wymienionych w art. 174 p.p.s.a. Wobec czego w pierwszej kolejności należy odnieść się do zarzutu naruszenia przepisów postępowania, ponieważ podstawą rozpoznania zarzutu naruszenia prawa materialnego może być jedynie stan faktyczny, który nie budzi uzasadnionych wątpliwości. Kasator podniósł, w ramach zarzutu natury procesowej, iż Sąd I instancji nie dostrzegł naruszeń organu celnego w zakresie postępowania dowodowego, uzasadniających uchylenie zaskarżonej decyzji. Zarzut ten, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie znajduje oparcia w stanie sprawy. Jak wynika z akt sprawy, organy celne obu instancji przeprowadziły postępowanie wyjaśniające w pełnym zakresie, według kształtujących to postępowanie reguł. Z poczynionych przez organy celne ustaleń wynika, że strona zgłosiła do odprawy celnej, jako mienie przesiedleńcze, łącznie dziesięć samochodów osobowych, w tym w dniu 8 lipca 2008 r. – pięć sportowych samochodów osobowych. Ze względu na ilość i charakter tych samochodów organ celny przyjął, że przedmiotowy samochód osobowy nie stanowi mienia osobistego, w rozumieniu art. 1 ust. 2 lit. c) rozporządzenia, a tym samym nie może on korzystać ze zwolnienia z należności celnych. Dla określenia mienia, w rozumieniu powołanego rozporządzenia, istotne jest to, aby badany przywóz miał charakter niehandlowy. Jak wynika z treści art. 1 ust. 2 lit. c) rozporządzenia handlowy charakter mienia może wynikać z jego ilości lub cech. Wykazanie, że zostały spełnione wszystkie warunki uprawniające do skorzystania z rzeczonego zwolnienia należy zasadniczo do strony postępowania, ponieważ to ona z reguły dysponuje dokumentami potwierdzającymi istnienie podstaw do zwolnienia. Obowiązkiem organu jest natomiast czuwanie nad całokształtem postępowania dowodowego, jego prawidłowym przebiegiem oraz umożliwienie stronie wykazania swoich racji. Wynikająca z art. 122 Ordynacji podatkowej zasada prawdy materialnej, której uzupełnienie stanowi art. 187 powołanej ustawy, nakładająca na organ celny obowiązek wszechstronnego i wyczerpującego zebrania materiału dowodowego nie oznacza, że organ musi prowadzić powstępowanie w sposób nieskończony, jak też, że strona postępowania jest zwolniona od współdziałania z organem w celu wyjaśnienia okoliczności mających istotne znaczenie dla końcowego załatwienia sprawy. W stanie sprawy organ celny dokonując weryfikacji przedmiotowego zgłoszenia celnego podjął z urzędu szereg czynności procesowych mających na celu ustalenie czy zgłoszony do procedury dopuszczenia do swobodnego obrotu towar (samochód osobowy) może być zwolniony z należności celnej jako mienie przesiedleńcze. W ramach tych czynności organ celny wzywał kilkakrotnie stronę postępowania o przedłożenie konkretnych dokumentów wskazujących na możliwość skorzystania ze zwolnienia z należności celnych – np. wezwanie z dnia 31 sierpnia 2010 r. do złożenia wyjaśnień, z czego strona nie skorzystała; wezwanie z dnia 24 grudnia 2010 r. o przedłożenie dokumentu w postaci tzw. pakietu informacyjnego – w odpowiedzi strona wyjaśniła, że nie posiada tego rodzaju dokumentu; wezwanie z dnia 29 marca 2011 r. o przedłożenie dowodu zakupu samochodu osobowego – w odpowiedzi strona wskazała w sposób ogólnikowy, że został on dołączony do zgłoszenia celnego. Ustalenia w powyższym zakresie miały istotne znaczenie, ponieważ strona prowadziła w Kanadzie działalność gospodarczą polegającą na handlu samochodami. Organ celny miał więc prawo powziąć wątpliwości co do charakteru przedstawionych do odprawy samochodów. Wbrew oczekiwaniom strony organ celny nie mógł poprzestać na jej gołosłownych twierdzeniach. Przytoczone powyżej okoliczności wskazują zatem, że strona albo w ogóle nie podejmowała działań (czy to z własnej inicjatywy czy to na żądanie organu celnego), albo też ograniczała swoją wypowiedź do ogólnikowych stwierdzeń, typu, że jest autoamatorem – hobbystą mieszkającym w kraju (Kanadzie), w którym za normę uważa się posiadanie więcej niż jednego samochodu. Podsumowując, za niezasadny należało więc uznać zarzut naruszenia przepisów Ordynacji podatkowej (art. 122, art. 180 § 1 i 3, art. 187 i art. 191) w zw. z art. 73 ust. 1 Prawa celnego. Organ celny przeprowadził postępowanie wyjaśniające z poszanowaniem reguł w nim obowiązujących. Zgromadził w sposób kompletny materiał dowodowy, a jego ocena nie narusza granic swobodnej jego oceny. W konsekwencji, za niezasadny należało również uznać zarzut naruszenia przepisów postępowania sądowoadministracyjnego (art. 135, art. 151 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 3 § 1 p.p.s.a.) w zw. z art. 131 rozporządzenia. Należy jedynie zauważyć, iż zgodnie z art. 135 p.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Z treści tego przepisu wynika zatem, że warunkiem zastosowania trybu określonego w tym przepisie jest niezbędność takiego rozstrzygnięcia do końcowego załatwienia sprawy. Tak więc przepis ten ma zastosowanie jedynie w razie uwzględnienia skargi, co w niniejszej sprawie nie miało miejsca. Sąd I instancji oddalił skargę uznając tym samym, że wydanie zaskarżonej decyzji nie naruszało przepisów prawa materialnego lub procesowego. Przystępując do rozpoznania zarzutu naruszenia prawa materialnego należy wskazać, iż z uwagi na treść art. 174 pkt 1 i art. 176 p.p.s.a. kasator był zobowiązany nie tylko wskazać przepis prawa materialnego, który został naruszony przez Sąd I instancji, ale również wykazać, na czym to naruszenie miałoby polegać. Jak wynika z treści skargi kasacyjnej, kasator upatruje naruszenia prawa materialnego w niewłaściwym jego zastosowaniu. Wobec nieuwzględnienia zarzutu naruszenia przepisów postępowania, zarzut ten należy uznać za pozbawiony uzasadnionych podstaw. Jak bowiem wskazano przedstawione do odprawy celnej samochody osobowe nie są mieniem osobistym, w rozumieniu art. 1 ust. 2 lit. c) rozporządzenia, co czyni ten zarzut niezasadnym. Mając powyższe na względzie Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a.