I GSK 674/18

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Ludmiła Jajkiewicz Sędzia NSA Piotr Pietrasz Sędzia del. WSA Piotr Kraczowski (spr.) po rozpoznaniu w dniu 19 maja 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej D. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 maja 2017 r. sygn. akt V SA/Wa 775/16 w sprawie ze skargi D. B. na postanowienie Ministra Finansów z dnia [...] stycznia 2016 r. nr [...] w przedmiocie oddalenia skargi na czynność egzekucyjną oddala skargę kasacyjną Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej: WSA) wyrokiem z 17 maja 2017 r. V SA/Wa 775/16, działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; dalej: ppsa), oddalił skargę D. B. (dalej: skarżący lub obowiązany) na postanowienie Ministra Finansów z [...] stycznia 2016 r. nr [...] w przedmiocie oddalenia skargi na czynność egzekucyjną. WSA orzekał w następującym stanie sprawy. Wojewoda Śląski [...] lutego 2014 r. wystawił na skarżącego tytuł wykonawczy o nr [...]. Podstawą wystawienia tego tytułu było orzeczenie z [...] grudnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie 300 zł grzywny nałożonej w drodze mandatu karnego kredytowego. Tytuł wykonawczy został przekazany do realizacji Naczelnikowi [...] Urzędu Skarbowego w [...] jako organu egzekucyjnego, który zawiadomieniem z [...] stycznia 2015 r. nr [...] dokonał zajęcia prawa majątkowego zobowiązanego w postaci środków pieniężnych na rachunku bankowym w [...] Banku [...] S.A. w [...]. Zawiadomienie o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego wraz z odpisem tytułu wykonawczego doręczono zobowiązanemu 16 lutego 2015 r. Dyrektor Izby Skarbowej w Katowicach postanowieniem z [...] kwietnia 2015 r. oddalił skargę na ww. czynność egzekucyjną. Postanowienie to zostało następnie utrzymane w mocy postanowieniem Ministra Finansów z [...] stycznia 2016 r. W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku WSA wskazał, że jednym ze środków egzekucyjnych stosowanych w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnych, o którym mowa w art. 1a pkt 12 lit. a tiret czwarty ustawy z dnia 11 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2016 r., poz. 599 ze zm.; dalej: upea), jest egzekucja z rachunków bankowych. Stosowanie tego środka normuje art. 80 § 1- § 3 upea. I tak zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego zobowiązanego jest dokonane z chwilą doręczenia bankowi zawiadomienia o zajęciu. Jednocześnie z przesłaniem zawiadomienia, o którym mowa w § 1, organ egzekucyjny zawiadamia zobowiązanego o zajęciu jego wierzytelności z rachunku bankowego, doręczając mu odpis tytułu wykonawczego, o ile nie został wcześniej doręczony, i odpis zawiadomienia skierowanego do banku o zakazie wypłaty zajętej kwoty z rachunku bankowego bez zgody organu egzekucyjnego. Zobowiązanemu, na podstawie art. 54 § 1 upea przysługuje skarga na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego. Skarga ta jest sformalizowanym środkiem ochrony prawnej i służy wyłącznie do poddania kontroli prawidłowości zastosowanej czynności egzekucyjnej. Przenosząc powyższe na grunt rozpoznawanej sprawy, WSA uznał, że organ egzekucyjny prawidłowo przeprowadził czynności mające na celu zastosowanie środka egzekucyjnego w postaci zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego. Przedmiotowe zajęcie zostało dokonane przez przesłanie do [...] Banku [...] w [...] zawiadomienia z [...] stycznia 2015 r. o zajęciu wierzytelności pieniężnej skarżącego z rachunku bankowego do wysokości egzekwowanych należności wraz z kosztami egzekucyjnymi (doręczenie tego dokumentu nastąpiło 5 lutego 2015 r.). Jednocześnie wezwano ww. bank, aby bez zgody organu egzekucyjnego nie dokonywał wypłat z zajętego rachunku bankowego do wysokości egzekwowanych należności, lecz bezzwłocznie przekazał zajęte kwoty organowi egzekucyjnemu na pokrycie egzekwowanych należności albo zawiadomił organ egzekucyjny, w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, o przeszkodzie w dokonaniu wpłaty. Podstawę dokonania zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego stanowił tytuł wykonawczy o nr [...] wystawiony na skarżącego, na dochodzone przez Wojewodę Śląskiego należności, którego odpis doręczono skarżącemu 16 lutego 2015 r. wraz z kopią ww. zawiadomienia o zajęciu rachunku bankowego. WSA wskazał, że zawiadomienie o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego zawierało wszystkie elementy wymienione w art. 67 § 2 pkt 1-9 upea, tj.: oznaczenie zobowiązanego, wierzyciela i organu egzekucyjnego; oznaczenie dłużnika zajętej wierzytelności; określenie stosowanego środka egzekucyjnego; numer tytułu wykonawczego stanowiącego podstawę do zajęcia; kwotę należności, okres, za który należność została ustalona lub określona, termin płatności należności, rodzaj i stopę odsetek z tytułu niezapłacenia należności w terminie oraz kwotę odsetek naliczonych do dnia wystawienia zawiadomienia; kwotę należnych kosztów egzekucyjnych; wezwanie dłużnika zajętej wierzytelności do realizacji zajęcia lub powiadomienia organu egzekucyjnego o przeszkodzie w realizacji zajęcia; pouczenie zobowiązanego i dłużnika zajętej wierzytelności o skutkach zajęcia; datę wystawienia zawiadomienia, podpis z podaniem imienia, nazwiska i stanowiska służbowego podpisującego oraz odcisk pieczęci organu egzekucyjnego. Do zawiadomienia organ egzekucyjny wykorzystał druk zgodny ze wzorem ustalonym dla tego rodzaju druku w obowiązującym na dzień dokonania zaskarżonej czynności w rozporządzeniu Ministra Finansów z dnia 16 maja 2014 r. w sprawie wzorów dokumentów stosowanych w egzekucji należności pieniężnych (Dz. U. z 2014 r. poz. 655). W związku z powyższym, WSA uznał, że zaskarżona czynność egzekucyjna została przeprowadzona zgodnie z obowiązującymi w tej mierze przepisami. Skargę kasacyjną złożył zobowiązany, zaskarżając wyrok WSA w całości, wnosząc o jego uchylenie i uwzględnienie żądań zawartych w skardze; ewentualnie uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów postępowania: 1. mogącego mieć wpływ na treść wydanego wyroku – art. 151 ppsa poprzez bezzasadne przyjęcie, iż zaskarżone postanowienie Ministra Finansów, jest zgodne z obowiązującymi przepisami prawa; 2. art. 7 § 1 i § 2 w zw. z art. 26 w zw. z art. 80 upea, poprzez błędne przyjęcie, że zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zdaniem Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach jest nieuzasadnione, a działania Ministra Finansów pozostają w zgodzie z obowiązującymi przepisami prawa; 3. art. 6 i 7 kpa poprzez niewyjaśnienie okoliczności faktycznych sprawy mających dla niej kluczowe znaczenie i całkowicie dowolną ocenę zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, co w efekcie doprowadziło do naruszenia podstawowych zasad postępowania administracyjnego, a to zasady prawdy obiektywnej, praworządności oraz słusznego interesu obywateli. W motywach skargi kasacyjnej wskazano, że zajęcie rachunku bankowego i pobranie z niego środków przez Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w [...] w postępowaniu egzekucyjnym [...] zostało dokonane na podstawie błędnego tytułu – w zajęciu wskazany został tytuł o sygn. [...] a prawidłowa sygn. to: [...]. Tym samym egzekucja z rachunku bankowego przeprowadzona została w oparciu o tytuł wykonawczy o innej sygnaturze niż wskazana w zawiadomieniu. Organ nie złożył odpowiedzi na skargę kasacyjną. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw. Sprawa została rozpoznana w trybie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374 ze zm.). Zgodnie z art. 183 ppsa, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Jeżeli nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 ppsa, a w rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły, to sąd związany jest granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi – zgodnie z art. 174 ppsa – może być naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (pkt 1) albo naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 2). Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej polega na tym, że jest on władny badać naruszenie jedynie tych przepisów, które zostały wyraźnie wskazane przez stronę skarżącą i nie może we własnym zakresie konkretyzować zarzutów skargi kasacyjnej, uściślać ich ani w inny sposób korygować. Tak więc, wobec związania Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej, prawidłowe sformułowanie zarzutów kasacyjnych jest warunkiem niezbędnym dla uznania, że zarzut jest usprawiedliwiony. Zgodnie z art. 176 ppsa prawidłowe określenie podstaw kasacyjnych oznacza obowiązek wnoszącego skargę kasacyjną powołania konkretnych przepisów prawa, którym zdaniem autora skargi kasacyjnej uchybił sąd pierwszej instancji w zaskarżonym orzeczeniu oraz uzasadnienia ich naruszenia. Przytoczenie podstaw kasacyjnych polega na wskazaniu, czy strona skarżąca zarzuca naruszenie prawa materialnego czy postępowania, czy też oba te naruszenia łącznie. Konieczne jest przy tym wskazanie konkretnych przepisów naruszonych przez sąd, z podaniem jednostki redakcyjnej (numeru artykułu, paragrafu, ustępu, punktu). Zakres kontroli wyznacza zatem sam autor skargi kasacyjnej wskazując, które normy prawa i w jaki sposób zostały naruszone. Skarga kasacyjna jest wysoce sformalizowanym i profesjonalnym środkiem prawnym zaskarżenia wyroków wojewódzkich sądów administracyjnych, co znalazło swój wyraz w przymusie adwokacko-radcowskim. Poczynienie powyższych uwag natury ogólnej było konieczne, z uwagi na sposób sformułowania zarzutów skargi kasacyjnej. Przede wszystkim autor skargi kasacyjnej w ogóle nie wskazuje, w ramach której podstawy z art. 174 ppsa stawiane są zarzuty. Co więcej, nie wskazuje nawet na jakiej podstawie skarga kasacyjna została złożona. Jedyny przepis z ustawy Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, jaki powołuje autor skargi kasacyjnej to art. 151 ppsa, który jest przepisem wynikowym dotyczącym rozstrzygnięcia jakie może podjąć WSA po rozpoznaniu złożonej skargi. Nie może on jednak stanowić samodzielnej podstawy kasacyjnej, powinien być on połączony z inną regulacją prawną, która w postępowaniu przed organem lub sądem pierwszej instancji została naruszona. Zarzut sformułowany w punkcie 1 petitum skargi kasacyjnej takiego powiązania nie zawiera, a więc jako taki jest niezasadny. Pozostałe dwa zarzuty dotyczą naruszenia art. 7 § 1 i § 2 w zw. z art. 26 w zw. z art. 80 upea (pkt 2 petitum skargi kasacyjnej) oraz art. 6 i art. 7 kpa (pkt 2 petitum skargi kasacyjnej). Przy czym nie zostały powiązane z jakimikolwiek przepisem ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Ponadto autor skargi kasacyjnej podnosząc naruszenie art. 26 i art. 80 upea, czyni to nieprecyzyjnie, ponieważ nie wskazuje, które jednostki redakcyjne tych przepisów (zawierające kilka paragrafów) zostały naruszone. Jak wyżej zaznaczono, jest to konieczne, ponieważ Naczelny Sąd Administracyjny bada sprawę jedynie w ramach dokładnie zakreślonych zarzutów w środku kasacyjnym. Sposób sformułowania zarzutów skargi kasacyjnej, prowadzi także do wniosku, że jej autor zapomniał, że w postępowaniu kasacyjnym kontroli podlega wyrok sądu pierwszej instancji, a pośrednio rozstrzygnięcie organu. Z treści zaś skargi kasacyjnej wynika, że WSA miał dopuścić się naruszeń ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji i Kodeksu postępowania administracyjnego. Jednak tych przepisów WSA nie mógł naruszyć, bo ich nie stosował w sposób określony w skardze kasacyjnej. Przepisy te były stosowane przez organy. Zatem na poziomie skargi kasacyjnej należało kwestionować zaskarżony wyrok przez wskazanie tych przepisów ale w powiązaniu z konkretnymi przepisami ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, czego skarga kasacyjna nie zawiera. Naczelny Sąd Administracyjny nie może zaś domniemywać zamiarów skarżącego kasacyjnie co do łączenia przepisów procesowych stosowanych przez organy z właściwymi regulacjami procesowymi wiążącymi sąd pierwszej instancji. Omówiona wadliwość konstrukcyjna skargi kasacyjnej powoduje, że została ona rozpatrzona po zrekonstruowaniu zarzutów na podstawie zawartego w skardze kasacyjnej uzasadnienia (por. uchwałę pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 października 2009 r. I OPS 10/09, ONSAiWSA 2010/1/1, s. 33 i n.) i jedynie w tych granicach, które Naczelny Sąd Administracyjny zidentyfikował na podstawie tego uzasadnienia, tj. jako zarzuty usankcjonowania braku prawidłowej podstawy prawnej zajęcia rachunku bankowego. Skarżący kasacyjnie zarzucił WSA brak dostrzeżenia, że zajęcie egzekucyjne rachunku bankowego skarżącego zostało dokonane bez podstawy prawnej. Powołuje się przy tym na podanie w zawiadomieniu o zajęciu wierzytelności, skierowanym do banku, w którym skarżący posiadał rachunek, błędnego numeru tytułu wykonawczego wydanego przez Wojewodę Śląskiego. Mianowicie w tytule wykonawczym podano numer [...], a w zawiadomieniu skierowanym do banku prowadzącego rachunek skarżącego, numer tytułu wykonawczego jako [...]. Co jednak istotne, argumentacja ta pojawia się dopiero na obecnym etapie postępowania. Wbrew twierdzeniom autora skargi kasacyjnej, aktualna argumentacja nie była przedstawiana wcześniej, tj. w pismach kierowanych do organu czy w skardze do WSA. Autor skargi kasacyjnej skoncentrował się na braku podstawy prawnej dokonanego zajęcia, a poprzednie jego pisma nie zawierały żadnego uzasadnienia. Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że okoliczności podniesione dopiero na etapie skargi kasacyjnej, które mają świadczyć o wadliwości orzeczeń organów, jak też podjętego przez WSA wyroku, są spóźnione. Wskazują one na zmianę dotychczasowej argumentacji strony i nie mogą stanowić podstawy do uchylenia zaskarżonego wyroku. Na marginesie Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że zawiadomienie o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego zawierało wszystkie niezbędne elementy przewidziane w art. 67 § 2 upea. Wskazany przez autora skargi kasacyjnej błąd w numerze tytułu wykonawczego, przy szeregu prawidłowych danych jakie zawiera przedmiotowe zawiadomienie, stanowi jedynie oczywistą omyłkę pisarską i pozostawał bez wpływu na rozstrzygnięcie w sprawie. W tej sytuacji, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 ppsa oddalił skargę.