I GZ 135/10

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Maria Myślińska po rozpoznaniu w dniu 10 czerwca 2010 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia T. K. – Firmy Handlowej A. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w G. z dnia 19 kwietnia 2010 r., sygn. akt III SA/Gd 563/09 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi T. K. – Firmy Handlowej A. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w G. z dnia [...] listopada 2009 r., Nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji w przedmiocie uznania zgłoszenia celnego za nieprawidłowe oraz określenia kwoty podatku od towarów i usług po wznowieniu postępowania postanawia: 1. uchylić zaskarżone postanowienie; 2. przyznać skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od wpisu od skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w G. postanowieniem z dnia 19 kwietnia 2010 r. o sygn. akt III SA/Gd 563/09 odmówił T. K. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, z następującym uzasadnieniem. T. K. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie go od kosztów sądowych. Zarządzeniem referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w G. z dnia 18 stycznia 2010 r. skarżący został wezwany do przedłożenia dokumentów źródłowych obrazujących dane o majątku wnioskodawcy, jego dochodach i stanie rodzinnym. Wobec niepodjęcia przesyłki zawierającej powyższe zarządzenie, uznano że wezwanie zostało skarżącemu doręczone w trybie art. 73 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej: p.p.s.a.) w dniu 8 lutego 2010 r. Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 19 lutego 2010 r. odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy z uwagi na fakt, iż wnioskodawca nie wykazał, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania tego prawa. W dniu 15 marca 2010 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w G. wpłynął sprzeciw od tego postanowienia. Skarżący ponownie został wezwany do nadesłania dokumentów źródłowych i w odpowiedzi nadesłał zaświadczenie o dokonaniu zmiany wpisu do ewidencji działalności gospodarczej, akt notarialny zawierający umowę majątkową małżeńską oraz decyzję o przyznaniu świadczeń rodzinnych. W dołączonym oświadczeniu wnioskodawca wskazał m.in., że w istocie jego rodzina utrzymywana jest przez teściów oraz ojca, którzy łącznie przekazują 3.000 zł. Podał, że zaległości wobec organów celnych i podatkowych kształtują się na poziomie 3 mln zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny w G. odmawiając przyznania prawa pomocy stwierdził, że w złożonym wniosku T. K. nie zawarł jakichkolwiek danych, które mogłyby obrazować pełną sytuację majątkową wnioskodawcy. Okoliczności podniesione w sprzeciwie od postanowienia oraz w piśmie z dnia 1 kwietnia 2010 r. nie zostały poparte pełną dokumentacją uzasadniającą przyznanie prawa pomocy. Zdaniem Sądu I instancji wnioskodawca nie uzasadnił w żaden sposób wysokości miesięcznych kosztów utrzymania siebie i rodziny, tj. nie przedłożył żadnych rachunków, faktur itd. Nie przedstawił także dokumentów dotyczących przychodów, kosztów uzyskania przychodów oraz dochodu (straty) z działalności gospodarczej, dokumentów dotyczących wynagrodzenia małżonki ani potwierdzających rzeczywisty stan zaległości wobec organów celno – podatkowych. Sąd I instancji zestawił wysokość deklarowanej pomocy otrzymywanej od rodziny (3000 zł) oraz wynagrodzenie uzyskiwane przez żonę (957 zł) z wysokością wpisu od skargi w postępowaniu (wynoszącą 100 zł) i uznał, że jego uiszczenie nie będzie stanowić uszczerbku utrzymania koniecznego dla wnioskodawcy i jego rodziny. W zażaleniu T. K. wniósł o zmianę postanowienia poprzez przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych lub uchylenia postanowienia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. W uzasadnieniu zażalenia podniósł, że aktualnie przed Sądem I instancji toczy się kilkadziesiąt postępowań, w których bieżące koszty ponosi (koszty opłat skarbowych od udzielanych pełnomocnictw, koszty zażaleń o stałym wpisie oraz koszty korespondencji) z wygospodarowanych środków własnych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie jest uzasadnione. W myśl art. 246 § 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania (pkt 1) lub w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego dla utrzymania siebie i rodziny. Podstawę przyznania prawa pomocy osobie fizycznej stanowią informacje oświadczenia zawartego we wniosku. Zasadność wniosku powinna być kolejno rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu a z drugiej strony jej możliwości finansowych (Por. S. Babiarz, B. Dauter, M. Niezgódka - Medek Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych, Lexis Nexis 2009, s. 298). Oznacza to, że ocena czy strona jest w stanie ponieść koszty postępowania, powinna być dokonywana indywidualnie dla każdego przypadku. Możliwości poniesienia przez stronę wspomnianych kosztów sądowych powinny być oceniane w sposób realny uwzględniający jej aktualną sytuację majątkową a nie hipotetycznie. W rozpoznawanej sprawie T. K. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie go od kosztów sądowych. We wniosku podał dane dotyczące jego sytuacji majątkowej m.in. że nie osiąga żadnego dochodu, gdyż nie prowadzi działalności gospodarczej. Podkreślił, że powodem likwidacji działalności gospodarczej są liczne postępowania celnopodatkowe o zapłatę należności celnopodatkowych na kwotę 3 mln złotych. Ponadto określił miesięczne koszty związane z utrzymaniem siebie i rodziny, które obejmują koszty najmu mieszkania w kwocie - 550 złotych, energii elektrycznej w kwocie - 250 złotych, koszty gazu w kwocie - 35 złotych, koszty wyżywienia w kwocie 1500 złotych oraz inne wydatki dotyczące kształcenia dzieci w kwocie 400 złotych miesięcznie. W uzasadnieniu wniosku T. K. podniósł, że z uwagi na liczne i trwające postępowania sądowoadministracyjne w jego sprawach, nie będzie on w stanie ponieść kosztów postępowania sądowego obejmujących wpisy sądowe, bez uszczerbku dla utrzymania siebie i członków rodziny. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego nie można zgodzić się ze stanowiskiem Sądu I instancji zaprezentowanym w zakwestionowanym orzeczeniu, iż wnioskodawca nie zawarł we wniosku danych, które mogłyby obrazować jego sytuację majątkową. Otóż w ocenie Sądu okoliczności przedstawione we wniosku przemawiają za przyznaniem prawa pomocy w zakresie częściowym. Wierzytelność z tytułu zaległości celnej jaką posiada Wnioskodawca względem organów celnych opiewająca na kwotę 3 mln. złotych oraz trwające postępowania przed sądem administracyjnym w jego sprawach (ok. kilkadziesiąt spraw) pozwalają przypuszczać, że uiszczenie przez niego wpisu sądowego w każdej ze spraw będzie stanowiło znaczny uszczerbek finansowy dla indywidualnego utrzymania jego i członków rodziny. Nie ma istotnego znaczenia, jak podnosi Sąd I instancji w zaskarżonym postanowieniu, iż chodzi tylko o kwotę wpisu stałego, gdyż przy ilości prowadzonych spraw sądowoadministracyjnych i obecnej sytuacji majątkowej Wnioskodawcy, opłacenie tych wpisów będzie mogło spowodować uciążliwe skutki finansowe dla niego samego i rodziny w zaspokojeniu bieżących potrzeb życiowych. Należy mieć również na względzie to, że podstawowym celem wymiaru sprawiedliwości jest bowiem działalność związana z utrzymaniem porządku publicznego i prawnego na swoim terytorium – co może wiązać się z pewnymi kosztami, które mogą obciążać stronę, gdy zostają zaangażowane przy ochronie jej indywidualnego interesu – natomiast nie jest to jedynie odpłatna usługa świadczona przez Państwo na rzecz jego obywatela lub podmiotu z nim zrównanego. Otóż uwzględniając cele i zadania sądownictwa administracyjnego, należy mieć na uwadze to, aby sytuacja majątkowa strony nie stała się przeszkodą dla możliwości przeprowadzenia kontroli tego porządku. Innymi słowy okoliczność, że strona nie jest stanie ponieść chociażby częściowych kosztów postępowania związanych z opłaceniem wpisu od pisma wszczynającego postępowanie sądowoadministracyjne tj. wpisu od skargi nie może tamować możliwości dochodzenia jej praw na drodze sądowej. Dlatego też ustawodawca przewidział możliwość udzielenia stronie prawa pomocy w postaci zwolnienia jej od wpisu sądowego, o którym mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Z wymienionych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 197 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.