I GZ 17/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Andrzej Kuba po rozpoznaniu w dniu 26 stycznia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia A. R. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rz. z dnia 1 grudnia 2011 r., sygn. akt I SA/Rz 681/11 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. R. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w P. z dnia [...] lipca 2011 r. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego postanawia: oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 1 grudnia 2011 r., sygn. akt I SA/Rz 681/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rz. odmówił A. R. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu Sąd przedstawił informacje dotyczące sytuacji finansowej A. R., z których wynika, że skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i dwojgiem dzieci. Nadto Sąd wskazał, że skarżący zadeklarował, że posiada dom o pow. 190 m² oraz oświadczył, że uzyskuje dochody z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej w kwocie 4.600 zł. Także żona skarżącego prowadzi działalność gospodarczą i według oświadczenia jej miesięczny dochód wynosi 1500 zł. Sąd podał, że skarżący uzasadnił wniosek niemożnością poniesienia należnego od skargi wpisu, bez uszczerbku utrzymania niezbędnego dla niego i jego rodziny. Wojewódzki Sąd Administracyjny zaakcentował, że skarżący wezwany do złożenia dodatkowego oświadczenia i przedłożenia dokumentów dotyczących jego stanu majątkowego, wezwanie przemilczał. W tym stanie rzeczy Sąd pierwszej instancji uznał dysponując jedynie wysokością dochodów w konfrontacji z wysokością wpisu ustalonego przez Przewodniczącego Wydziału jaki skarżący winien uiścić w każdej ze spraw zawisłych przed Sądem (skarżący wniósł łącznie cztery skargi), iż skarżącemu nie powinno być przyznane prawo pomocy. Sąd przede wszystkim wziął pod uwagę, iż skarżący nie uzasadnił w sposób dostateczny zasadności swojego wniosku, co leżało w jego interesie prawnym. Na powyższe postanowienie strona wniosła zażalenie zarzucając postanowieniu naruszenie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm. – zwanej dalej p.p.s.a.) oraz błąd w ustaleniach faktycznych przejawiający się uznaniem, iż skarżący jest w stanie ponieść koszty postępowania w postaci wpisu od skargi do wojewódzkiego sądu administracyjnego. W uzasadnieniu A. R. wskazał, że łączna suma należności związanych z wpisami od skarg na decyzje Dyrektora Izby Celnej w P. odpowiada miesięcznemu dochodowi skarżącego uzyskiwanemu z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Skarżący podał, że błędnie Sąd uznał, iż łączna kwota wpisów od czterech skarg nie stanowi dla skarżącego ciężaru, którego poniesienie wiązałoby się z uszczerbkiem koniecznego utrzymania skarżącego i jego rodziny. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej uzależnione jest od tego, czy osoba ta może ponieść jakiekolwiek koszty postępowania, co uzasadnia przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym (pkt 1), bądź też jej sytuacja majątkowa nie pozwala jej na pokrycie pełnej wysokości takich kosztów bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla niej i jej rodziny, co uzasadnia przyznanie jej prawa pomocy w zakresie częściowym (pkt 2). Przesłanką przyznania prawa pomocy osobie fizycznej jest jedynie jej sytuacja majątkowa i rodzinna. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem ocena dokonana przez Sąd pierwszej instancji nie została w sposób skuteczny podważona. Ocena sytuacji majątkowej dokonana przez Sąd pierwszej instancji jest prawidłowa. Przede wszystkim należy mieć na uwadze, że celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, dla których sytuacja materialna stanowi barierę dla dochodzenia swych praw przed sądem, np. osobom bezrobotnym, nie posiadającym stałego dochodu, dla których wygospodarowanie środków pieniężnych dla opłacenia wymaganych ustawą kosztów sądowych stanowi nieusuwalną przeszkodę. Prawo przewiduje również możliwość ubiegania się o zwolnienie od kosztów sądowych osobom prawnym i innym jednostkom organizacyjnym, gdy wykazane zostaną okoliczności wskazane w art. 246 § 2 p.p.s.a. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego okoliczności powyższe nie zostały wykazane. Podkreślenia wymaga, że w rozpatrywanej sprawie decydujący wpływ na dokonaną przez Sąd I instancji ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy miało nieusunięcie przez skarżącego wskazanych wątpliwości co do faktycznej wysokości uzyskiwanych dochodów w szczególności z prowadzonej działalności gospodarczej. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego A. R. niewątpliwie posiada wszelkie informacje mogące dokładnie wyjaśnić nieścisłości w złożonym oświadczeniu oraz miał pełną możliwość przedłożenia wymaganej dokumentacji źródłowej w celu ustalenie jego rzeczywistej sytuacji majątkowej. Natomiast nie wykazanie przez stronę dokładnej wysokości osiąganego dochodu niewątpliwie uniemożliwiło pełną ocenę jej stanu majątkowego. Skarżący nie wyjaśnił, wynikających z oświadczenia wątpliwości, pomimo iż zostały one szczegółowo określone w uzasadnieniu postanowienia referendarza sądowego z dnia 2 listopada 2011 r. Strona odniosła się do tych wskazań w sprzeciwie podając, że w jego ocenie przedstawione przez skarżącego dane w pełni odzwierciedlają jej sytuację finansową. W tym stanie rzeczy w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd pierwszoinstancyjny słusznie uznał, że przedstawione przez skarżącego dane we wniosku o przyznanie prawa pomocy nie pozwalają na rzetelne jego rozpoznanie. Natomiast podana jedynie przez skarżącego kwota osiąganego dochodu w żaden sposób nie uprawdopodobnia konieczności przyznania mu prawa pomocy. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, wręcz przeciwnie wskazana kwota wskazuje na możliwość uiszczenia przez skarżącego wpisu od skargi kasacyjnej. Tym samym stwierdzić należy, że Sąd I instancji prawidłowo ocenił sytuację majątkową skarżącego, biorąc pod uwagę wysokość zadeklarowanych w oświadczeniu dochodów oraz brak przedłożenia przez stronę żądanych dokumentów źródłowych i informacji na poparcie jej rzeczywistej sytuacji materialnej. Wobec podniesionych powyżej okoliczności Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) oddalił zażalenie.