I GZ 187/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący : sędzia NSA Zofia Przegalińska po rozpoznaniu w dniu 13 grudnia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia "A." Spółki z .o.o. w W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 12 października 2011 r., sygn. akt V SA/Wa 1300/11 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi "A." Spółki z .o.o. w W. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia [...] marca 2011 r., nr [...] w przedmiocie określenia kwoty długu celnego oraz kwoty podatku od towarów i usług postanawia: oddalić zażalenie Postanowieniem objętym zażaleniem Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. odmówił "A." Spółce z o.o. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi tej Spółki na decyzję Dyrektora Izby Celnej w W. z [...] marca 2011 r., nr [...] w przedmiocie określenia kwoty długu celnego oraz kwoty podatku od towarów i usług. W uzasadnieniu postanowienia Sąd pierwszej instancji stwierdził, że skarżąca uzyskała dochód z działalności gospodarczej w ostatnim roku oraz posiada majątek, w związku z czym ma możliwość zgromadzenia środków finansowych. Wysokość uzyskiwanych przychodów i wielkość posiadanego majątku jest nieproporcjonalna do wysokości wpisu sądowego, wynoszącego w niniejszej sprawie 1900 zł. Ponadto na rachunkach bankowych skarżąca posiada środki finansowe w łącznej kwocie 16.961,80 zł. Sąd I instancji za niezasadny uznał argument, że zapłata wpisu sądowego może spowodować utratę przez Spółkę płynności finansowej. Ze względu na kapitał zakładowy Spółki w wysokości 604.000 zł oraz przychody z prowadzonej działalności w kwocie 71.008.829,77 zł, utraty płynności finansowej nie można bezpośrednio łączyć z koniecznością uiszczenia wpisu sądowego, nawet w pełnej kwocie we wszystkich sprawach skarżącej. W ocenie Sądu, bezzasadności przyznania Spółce prawa pomocy nie może zmienić okoliczność, iż jest ona zobowiązana m.in. z tytułu zaciągniętych kredytów, bowiem zobowiązania prywatnoprawne nie mogą być traktowane priorytetowo w stosunku do obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. W świetle powyższych okoliczności, Sąd I instancji stwierdził, iż w oświadczeniach zawartych w urzędowym formularzu PPPr oraz w dodatkowo złożonych dokumentach nie został wykazany brak dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zażalenie na powyższe postanowienie złożył pełnomocnik Spółki wnosząc o jego zmianę i zwolnienie od kosztów postępowania w tym opłaty od skargi w całości, gdyż skarżąca Spółka nie dysponuje środkami na ich poniesienie. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono błąd w ustaleniach faktycznych poprzez przyjęcie, że strona nie wykazała, iż nie posiada środków na poniesienie kosztów sądowych, a w konsekwencji naruszenie art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej: p.p.s.a.) w wyniku nieuwzględnienia stanu zadłużenia i odmowę zwolnienia od kosztów w całości wyłącznie na podstawie danych o osiągniętych przychodach. W uzasadnieniu zażalenia wskazano, iż Spółka ma kilkanaście spraw przed WSA i NSA, w zawiązku z decyzjami celnymi, nie dysponuje natomiast środkami pieniężnymi nawet na bieżącą działalność, a tym bardziej na pokrycie wpisu sądowego. Ponadto w ocenie Spółki, Sąd nie dokonał rozdzielenia przychodów księgowych, wynikających z memoriałowej metody prowadzenia ksiąg z rzeczywiście otrzymanymi środkami pieniężnymi, a także nie zidentyfikował spłaty zadłużenia w pozycji określanej jako koszty zmienne. Spółka, odnosząc się do treści uzasadnienia Sądu I instancji, wskazała, iż może i powinna planować wydatki związane z bieżącą działalnością pod warunkiem, że z powodu nierzetelnych kontrahentów lub nieprzewidywalnych decyzji organów celnych nie będzie miała problemów z utrzymaniem środków na te wydatki. Podniesiono również, że wszelkie środki finansowe przeznaczane są na obsługę zadłużenia kredytowego, ponieważ wstrzymanie obsługi spowodowałoby likwidację działalności skarżącej. Wskazano również, iż należności z tytułu sprzedaży nie są spłacane, pomimo iż są zafakturowane, natomiast musiały zostać wykazane jako należne, a brak spłaty nie mógł stanowić kosztu. Skarżąca stwierdziła, iż zasady rachunkowości powodują zatarcie rzeczywistego obrazu finansowego Spółki. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. W myśl przepisu art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu, co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Powyższe znajduje potwierdzenie w treści przepisu art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wymaga podkreślenia, że zgodnie z treścią art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. rozstrzygnięcie sądu w zakresie prawa pomocy ma charakter uznaniowy. To oznacza, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, sąd nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli w oparciu o powyższy przepis uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe. (por. postanowienie NSA z 19 stycznia 2010 r., sygn. akt I GZ 1/10, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych - orzeczenia.nsa.gov.pl). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w świetle przedstawionych przez stronę okoliczności, należy podzielić stanowisko Sądu pierwszej instancji, że nie można przyjąć, iż Spółka nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że WSA zbadał sytuację materialną skarżącej. Z oświadczeń zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz z dokumentów źródłowych wynika, że Spółka prowadzi działalność gospodarczą i brak informacji, aby utraciła płynność finansową. W takiej sytuacji nie ma podstaw do traktowania skarżącej w szczególny sposób w stosunku do innych podmiotów prowadzących działalność gospodarczą. Nadto, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd pierwszej instancji prawidłowo wskazał, iż Spółka nie może się powoływać na konieczność spłacania kredytu bankowego, który nie może być traktowany priorytetowo w stosunku do obowiązku ponoszenia kosztów sądowych, gdyż zobowiązania prywatnoprawne nie korzystają z takich preferencji w stosunku do wpisu sądowego. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w świetle przedstawionych przez stronę okoliczności należy podzielić stanowisko Sądu pierwszej instancji, o braku podstaw do przyjęcia, że skarżąca Spółka nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.