I GZ 194/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Urszula Raczkiewicz po rozpoznaniu w dniu 11 września 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia [...] Sp. z o.o. w C. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 18 czerwca 2012 r., sygn. akt III SO/Gl 2/12 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi [...] Sp. z o.o. w C. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Katowicach z dnia [...] stycznia 2012 r., nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego postanawia: oddalić zażalenie I Zaskarżonym postanowieniem, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odmówił Spółce "B." w C. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi tej spółki na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Katowicach w przedmiocie podatku akcyzowego. Sąd I instancji rozpoznając wniosek spółki o przyznanie prawa pomocy wskazał, że warunkiem jego wszechstronnego i rzetelnego merytorycznego rozpatrzenia jest przedłożenie przez wnioskodawcę materiału źródłowego wskazującego na jego aktualną sytuację majątkową i obecny stan finansowy. Dokumenty złożone przez spółkę okazały się zdaniem Sądu I instancji niewystarczające dla oceny rzeczywistej sytuacji finansowej wnioskodawczyni. Sąd wskazał, iż z bilansu oraz z rachunku zysków i strat na dzień 31 grudnia 2011 r. wynikało, że spółka istotnie nie znajduje się obecnie w dobrej kondycji finansowej. Zauważył on jednak, iż pomimo prowadzonego od końca 2010 r. postępowania egzekucyjnego, którego przedmiotem jest łączna kwota 18.937.094 złotych, a więc po roku prowadzenia egzekucji spółka nadal wykazywała przychód netto ze sprzedaży. Okoliczność tę potwierdzały między innymi bilans spółki za 2011 r., wskazujący na zgromadzenie na koniec roku w kasie spółki kwoty 31.836,22 złotych; rachunek zysków i strat, z którego wynikało, iż skarżąca osiągnęła przychód oraz deklaracja VAT – 7 za ostatni kwartał 2011 r. i początek 2012 r. wskazująca na prowadzenie działalności gospodarczej generującej obroty. W tej sytuacji, zdaniem Sądu I instancji niezbędna była analiza pełnych wyciągów kont bankowych wnioskodawczyni, obrazująca jej rzeczywistą płynność finansową oraz zdolność do poniesienia kosztów sądowych. Niezależnie bowiem jaki stan finansowy spółki obrazują poszczególne zapisy w bilansie, istotną kwestię stanowić będą obroty spółki, tj. częstotliwość z jaką środki pieniężne wpływają na jej konto oraz kwoty, które są wyprowadzane z jej rachunku bankowego. Nadesłane przez skarżącą zbiorcze wydruki z kont bankowych, wskazujące jedynie na nieposiadanie żadnego dochodu było zdaniem Sądu I instancji nierzetelnym wykonaniem obowiązku, jaki w tym zakresie został na skarżącą nałożony, w szczególności zaś nie pozwalało na dokonanie oceny rzeczywistych możliwości wnioskodawczyni do poniesienia kosztów sądowych – uiszczenia wpisu od skargi. Sąd wskazał również, że z dokumentów załączonych przez spółkę do wniosku nie wynikało, z jakich środków uiszcza ona raty leasingowe, a które jak sama skarżąca oświadczyła są regularnie spłacane. Wobec powyższego, Sąd I instancji stwierdził, iż nie zachodziły w stosunku do skarżącej przesłanki, o jakich mowa w art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012 r., nr 270 dalej: p.p.s.a.), co skutkowało odmową przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. II W zażaleniu spółka "B." w C. domagała się uchylenia zaskarżonego postanowienia w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania. Postanowieniu zarzucono naruszenie art. 246 § 2 pkt 2 w zw. z art. 243 § 1 p.p.s.a., podnosząc, iż Sąd I instancji niezasadnie uznał, że dane wskazane we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz dokumenty w związku z tym wnioskiem złożone były niewystarczające dla oceny jej zdolności poniesienia kosztów sądowych – wpisu od skargi. Skarżąca wskazała, że wobec braku przepisów wskazujących wyraźnie, jakie dane i dokumenty należy przedstawić w celu udowodnienia podstaw zwolnienia z kosztów sądowych, spółka składając pierwotny wniosek na formularzu PPPr przedstawiła te dane, które posiadała na dzień jego złożenia i które jej zdaniem potwierdzały brak możliwości wygenerowania środków na pokrycie wpisu od skargi. Spółka podniosła, że Sąd całkowicie pominął argument potwierdzający brak możliwości wygenerowania kwot na wpis sądowy, tj. zajęcie rachunków bankowych. Zdaniem spółki, wystawienie tytułów wykonawczych, potwierdzone przez nią na etapie pierwotnego wniosku, jednoznacznie wskazuje, że spółka nawet chcąc generować przychody, nie będzie w stanie pokryć kwoty wpisu od skargi. Wszelkie środki przekazane do banku na rzecz spółki zostaną bowiem zajęte. W tym kontekście, zdaniem skarżącej, sugerowane przez Sąd I instancji próby dysponowania jej majątkiem oraz potencjalnymi przyszłymi przychodami, nie mogłyby prowadzić do zgromadzenia środków potrzebnych do opłacenia wpisu. Spółka nie zgodziła się również ze stanowiskiem Sądu, że generując przychody, posiada środki na pokrycie wpisu. Zarzuciła Sądowi I instancji, że pominął jej wyjaśnienia w zakresie braku faktycznej możliwości dysponowania przychodami generowanymi z tytułu podnajmu. Jak wskazała bowiem w tym zakresie, uzyskiwany z tego tytułu dochód w kwocie 36.000 złotych miesięcznie nie jest przekazywany przez podnajemcę spółce, lecz bezpośrednio leasingodawcy. Pominięcie spółki w takim schemacie rozliczenia ma na celu przeciwdziałanie natychmiastowemu zajęciu przez organ egzekucyjny tych środków w przypadku ich wpływu na konto spółki. Utrata czynszu oznaczałaby bowiem brak możliwości spłaty leasingu, rozwiązanie umowy, naliczenie kary umownej i odebranie przedmiotu leasingu. Zdaniem spółki, nawet w przypadku zmiany sposobu rozliczeń między nią a podnajmującym i leasingodawcą oraz przekazania kwoty jednego przychodu (kolejnych by nie było ze względu na rozwiązanie umowy leasingu i zabranie jego przedmiotu) jako wpis sądowy, spółka mogłaby uzyskać w ten sposób maksymalnie 36.000 złotych. W tym kontekście, skarżąca podniosła, że Sąd I instancji powinien wezwać ją do przedstawienia możliwości faktycznego generowania przychodu z tego źródła i w konsekwencji rozważyć udzielenie prawa pomocy z uwzględnieniem kwoty, którą spółka w podany wyżej sposób mogłaby potencjalnie zgromadzić. III Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie znajduje usprawiedliwionych podstaw. Skarżąca składając wniosek o przyznanie prawa pomocy domagała się przyznania jej tego prawa w zakresie częściowym. Zgodnie zaś z treścią art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. osobie prawnej prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Wnioskodawca domagający się przyznania mu prawa pomocy ma zatem obowiązek takiego uzasadnienia i udokumentowania swojego żądania, aby wynikało z niego, iż jego sytuacja majątkowa i finansowa nie pozwoli mu na poniesienie pełnych kosztów postępowania przed sądem. Podkreślić trzeba, że przyznanie prawa pomocy osobie prawnej ma charakter uznaniowy. Stąd wnioskodawca musi w sposób szczególnie rzetelny wykazać, że spełnia wspomniane wyżej przesłanki. Mając powyższe na uwadze, podzielić należy ocenę wniosku skarżącej spółki o przyznanie prawa pomocy, jakiej dokonał Sąd I instancji. Słusznie bowiem, na podstawie oświadczeń złożonych we wniosku oraz dokumentów nadesłanych przez skarżącą, a dotyczących jej sytuacji finansowej, uznał, że nie wykazała ona, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania wywołanego wniesioną skargą. Dotyczy to przede wszystkim kwestii udokumentowania wpływów i wydatków z rachunków bankowych spółki. Jak wynika z materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy, nadesłane przez skarżącą wydruki z kont bankowych wskazują, że spółka nie posiada żadnego dochodu. Jednocześnie, z przedstawionych przez nią deklaracji VAT-7 wynika, że spółka dokonuje czynności gospodarczych, które generują określony zysk. A przecież zyski te, zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa, zasilają rachunek bankowy spółki. Z przedstawionych przez skarżącą dokumentów i oświadczeń nie wynika również, jaką gotówką wnioskodawca dysponuje. Uniemożliwia to tym samym zweryfikowanie, czy skarżąca nie jest rzeczywiście w stanie uiścić wpisu sądowego od skargi w niniejszej sprawie. Wykazanie okoliczności związanych z rachunkami bankowymi spółki, mając na uwadze jej ogólną niekorzystną sytuację finansową przy jednoczesnym wykazaniu obrotów z prowadzenia działalności, mogło umożliwić dokonanie oceny merytorycznej zasadności wniosku oraz oceny zdolności do partycypowania przez skarżącą w kosztach procesu w tym zdolności do poniesienia określonej wysokości tych kosztów. Słusznie w tym zakresie zauważył Sąd I instancji, że zerowy stan rachunków bankowych czy kasy na dzień składania wniosku nie jest wystarczające dla uznania zaistnienia przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy. Podstawą oceny czy w stosunku do wnioskodawcy spełniłyby się przesłanki określone w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., jest bowiem ustalenie realnych możliwości strony do wygospodarowania środków finansowych niezbędnych na choćby częściowego uiszczenia wpisu sądowego. Skarżąca przedstawiając dokumenty odnoszące się do jej kont bankowych w sposób, w jaki to uczyniła, uniemożliwiła dokonanie takiej oceny. Niezasadna jest podnoszona w uzasadnieniu zażalenia argumentacja co do braku przepisów wskazujących na rodzaj dokumentów jakie wnioskodawca powinien złożyć wraz z wnioskiem, a która to okoliczność wpływała w ocenie skarżącej na kompletność jej wniosku i wykazanie przesłanki niemożności uiszczenia wpisu. Przepis art. 255 p.p.s.a. przewiduje możliwość wezwania strony do złożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych w przypadku, gdy dane zawarte we wniosku okażą się niewystarczające. W niniejszej sprawie taka sytuacja miała miejsce. Spółka wzywana była bowiem do nadesłania konkretnych dokumentów i złożenia konkretnych oświadczeń. Miała zatem możliwość przedstawienia swojej sytuacji finansowej odpowiadającej najbardziej aktualnemu stanowi faktycznemu. Odnosząc się do podnoszonej tak w postanowieniu, jak i w zażaleniu kwestii leasingu, przyznać należy rację spółce, iż wyjaśniła ona jakie jest źródło i sposób spłaty tego zobowiązania. Umknęło uwadze Sądu I instancji, iż w dokumentach nadesłanych przez spółkę strona wskazała, że raty leasingu spłacane są z czynszu, jaki skarżąca osiąga z tytułu podnajmu, przy czym uzyskana kwota jest przekazywana przez najemcę bezpośrednio leasingodawcy z pominięciem spółki. Okoliczność ta pozostaje jednak bez wpływu dla prawidłowości rozstrzygnięcia Sądu I instancji, który jak wskazano powyżej, za zasadniczy podwód uznał brak wykazania w sposób wystarczający sytuacji majątkowej i płatniczej spółki. W tym kontekście, podobnie należy ocenić zarzut skarżącej, że Sąd I instancji powinien wezwać spółkę do przedstawienia możliwości faktycznego generowania przychodów z umowy leasingu i rozważyć udzielenie prawa pomocy z uwzględnieniem uzyskanych w ten sposób kwot. Wypada jedynie zauważyć, że skoro spółka – jak wynika z treści zażalenia – widziała możliwość pokrycia części wpisu z przychodów z leasingu, to powinna stosownie do wynikającego z art. 255 p.p.s.a. obowiązku współdziałania z sądem podnieść tę okoliczność w postępowaniu przed Sądem I instancji. Naczelny Sąd Administracyjny nie znajdując podstaw do uwzględnienia zażalenia, w oparciu o art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. postanowił jak w sentencji.