I GZ 195/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jan Bała po rozpoznaniu w dniu 26 czerwca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia "M." Spółka z o.o. z siedzibą w R. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 20 maja 2013 r., sygn. akt I SA/Rz 1067/12 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi "M." Spółka z o.o. z siedzibą w R. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w P. z dnia [...] września 2012 r., nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego postanawia: oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem z 20 maja 2013 r., sygn. akt I SA/Rz 1067/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zwolnił "M." Sp. z o.o. z siedzibą w R. od wpisu od skargi w ½ części i odmówił przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. W uzasadnieniu postanowienia Sąd stwierdził, że ze złożonego przez skarżącą formularza PPPr wynika, iż posiada ona kapitał zakładowy w wysokości 50 000 zł, zgromadziła środki trwałe o wartości 13 627,05 zł. Ostatni rok obrotowy zgodnie z bilansem spółka zamknęła zyskiem w wysokości 11 522,82 zł a jej stan rachunku bankowego, na dzień złożenia wniosku wyniósł – 119 zł. W odpowiedzi na wezwanie Sądu I instancji spółka podała, że obecnie zatrudnia dwóch pracowników, przedłożyła dokumenty źródłowe, w postaci między innymi: kopii jej zeznania podatkowego za rok ubiegły, zgodnie z którym w tym roku osiągnęła ona przychód w wysokości 871 167 zł (dochód spółki zgodnie z tym zeznaniem wyniósł 24 313,18 zł), kopie deklaracji podatkowych, składanych na poczet podatku od towarów i usług, z których wynika, że wartość dostawy towarów oraz świadczonych przez spółkę usług wyniosła: w czerwcu 2012 r. 38 261 zł, w III kwartale 2012 r. 309 247 zł, natomiast w IV kwartale 2012 r. 242 149 zł. W uzasadnieniu wniosku podkreśliła, że aktualnie nie jest w najlepszej kondycji finansowej, co wiąże się przede wszystkim z nieuregulowaniem przez jej kontrahentów płatności za wykonane usługi. Biorąc pod uwagę całokształt stanu faktycznego sprawy oraz obowiązujący stan normatywny Sąd uznał, że skarżąca nie wykazała, iż spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Nie wykazała bowiem, iż posiadane przez nią aktywa finansowe nie wystarczają na pokrycie kosztów postępowania sądowego, a po uiszczeniu określonej kwoty tytułem kosztów sądowych nie będzie w stanie utrzymać płynności finansowej. Skarżąca spółka nadal prowadzi działalność przynoszącą zyski, o czym świadczy wysokość przychodu za rok 2012, a także wysokość podstawy opodatkowania podatkiem od towarów i usług za okresy rozliczeniowe, za które przedłożono kopie deklaracji VAT. Skarżąca wykazała osiągnięcie zysku w wysokości 24 313,78 zł a tym samym nie można zdaniem Sądu kategorycznie stwierdzić, że wynikająca z zeznania kwota dochodu odzwierciedla rzeczywisty wynik finansowy spółki, a tym samym odnosić wysokość wpisu (łączna wysokość wpisów 11 279 zł) do tej wielkości wykazanego zysku spółki. Spółka jest osoba prawną – przedsiębiorcą prowadzącą działalność gospodarczą i nie możliwym jest znalezienie uzasadnienia dla przerzucania kosztów związanych z jej funkcjonowaniem na podatników, poprzez pokrycie ich ze środków publicznych. Koszty sądowe stanowią bowiem nieodzowną część ogólnych kosztów funkcjonowania spółki i jej uczestnictwa w obrocie gospodarczym. W zażaleniu na powyższe postanowienie "M." Sp. z o.o. w R. wniosła o zmianę postanowienia w punkcie drugim. W uzasadnieniu Spółka podniosła, że Sąd nie wziął pod uwagę rzeczywistej sytuacji finansowej skarżącej, przede wszystkim tego, że wpisy od skarg wynoszą w całości 11 279 zł i jest to kwota stanowiąca niemalże 50% rocznego zysku spółki a uwzględniając zwolnienie Sądu kwota opłat sądowych stanowi 25% rocznego dochodu. Sąd I instancji stwierdził wprawdzie, że spółka nadal prowadzi działalność jednak działalność ta nie jest na tyle dochodowa, aby bez uszczerbku na bieżącej działalności móc w całości pokryć koszty sądowe wynoszące tyle co 50% jej rocznego zysku. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 199 p.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. W myśl przepisu art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu, co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Powyższy wniosek znajduje potwierdzenie w treści przepisu art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe. (por. postanowienie NSA z 19 stycznia 2010 r., sygn. akt I GZ 1/10, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych - www.orzeczenia.nsa.gov.pl) W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w świetle przedstawionych przez stronę okoliczności należy podzielić stanowisko Sądu pierwszej instancji, że nie można przyjąć, iż Spółka nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że Sąd zbadał sytuację materialną strony, porównał aktywa i pasywa oraz przedstawił wysokość środków pieniężnych zgromadzonych przez Spółkę na rachunkach bankowych. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z oświadczeń zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz w dokumentach źródłowych wynika, że Spółka prowadzi działalność gospodarczą i brak informacji, aby utraciła płynność finansową. W takiej sytuacji nie ma podstaw do traktowania skarżącej w szczególny sposób w stosunku do innych podmiotów prowadzących działalność gospodarczą. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego analiza aktualnej sytuacji finansowej Spółki, jak trafnie przyjął Sąd pierwszej instancji, nie daje podstaw do przyjęcia, że Spółka nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania, w sytuacji gdy dokumenty źródłowe wskazują, iż Spółka zarobkuje. Skarżąca natomiast, ani w złożonym wniosku, ani też w zażaleniu nie wykazała niemożności wygospodarowania środków finansowych na opłacenie wpisu sądowego ze środków finansowych, którymi dysponuje. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.