I GZ 221/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Magdalena Bosakirska po rozpoznaniu w dniu 20 grudnia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia "A." Spółki z o.o. z siedzibą w W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 października 2011 r. sygn. akt V SA/Wa 1445/11 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi "A." Spółki z o.o. z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia [...] kwietnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie określenia kwoty długu celnego oraz kwoty podatku od towarów i usług postanawia oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 24 października 2011 r., sygn. akt V SA/Wa 1445/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił "A." Spółce z o.o. z siedzibą w W. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi tej spółki na decyzję Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia [...] kwietnia 2011 r., nr [...], w przedmiocie określenia kwoty długu celnego oraz kwoty podatku od towarów i usług. W uzasadnieniu postanowienia Sąd pierwszej instancji wyjaśnił, iż skarżąca w oświadczeniu o majątku i dochodach wskazała, iż jej kapitał zakładowy wynosi [...] zł, wartość środków trwałych według bilansu za ostatni rok wynosi [...] zł, natomiast wysokość zysku za ostatni rok obrotowy wyniosła 688.780,20 zł. Spółka posiada trzy rachunki bankowe z następującymi stanami kont: 1) [...] Bank S. A. – 12262,72 zł, 2) [...] Bank S. A. – 2667,47 zł oraz 3) [...] Bank S. A. – 2031,61 zł. Sąd wskazał ponadto, że wysokość uzyskiwanych przychodów i wielkość posiadanego przez stronę majątku jest nieproporcjonalna do wysokości wpisu sądowego, który w niniejszej sprawie wynosi 600 zł, a w pozostałych sprawach 3489 zł. Skarżąca posiada również środki finansowe na rachunkach bankowych w łącznej kwocie 16961,80 zł, a więc wyższej od łącznej kwoty nieuiszczonych dotychczas należnych wpisów sądowych. Z uwagi na te okoliczności Sąd pierwszej instancji uznał, że brak jest uzasadnienia dla przyznania skarżącej prawa pomocy w żądanym zakresie. Zażalenie na powyższe postanowienie złożyła "A." Spółka z o.o. Wniosła o jego zmianę i zwolnienie od kosztów postępowania, w tym opłaty od skargi, w całości. Zarzuciła postanowieniu błąd w ustaleniach faktycznych poprzez przyjęcie, że strona nie wykazała, że nie posiada środków na poniesienie kosztów sądowych, a w konsekwencji naruszenie art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.; dalej powoływana jako "p.p.s.a.") w wyniku nieuwzględnienia stanu zadłużenia i odmowę zwolnienia od kosztów w całości wyłącznie na podstawie danych o osiągniętych przychodach. W uzasadnieniu wskazała, że wszelkie środki finansowe spółki przeznaczane są na obsługę zadłużenia kredytowego, a wstrzymanie obsługi spowodowałoby likwidację działalności spółki. Wyjaśniła, że należności z tytułu sprzedaży nie są spłacane, pomimo iż są zafakturowane, natomiast musiały zostać wykazane jako należne, a brak spłaty nie mógł stanowić kosztu. Skarżąca spółka stwierdziła, iż zasady rachunkowości powodują taką sytuację, że zaciera się rzeczywisty obraz finansowy skarżącej spółki. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. W myśl art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Powyższy wniosek znajduje potwierdzenie w treści przepisu art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku powinna uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe (por. postanowienie NSA z 19 stycznia 2010 r., sygn. akt I GZ 1/10, treść dostępna w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie internetowej - orzeczenia.nsa.gov.pl). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w świetle przedstawionych przez stronę okoliczności należy podzielić stanowisko Sądu pierwszej instancji, że nie można przyjąć, iż spółka nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że WSA zbadał sytuację materialną strony, porównał aktywa i pasywa oraz przedstawił wysokość środków pieniężnych zgromadzonych przez spółkę na koncie bankowym. Z oświadczeń zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz w dokumentach źródłowych wynika, że spółka prowadzi działalność gospodarczą i brak informacji, aby utraciła płynność finansową. W takiej sytuacji nie ma podstaw do traktowania skarżącej w szczególny sposób w stosunku do innych podmiotów prowadzących działalność gospodarczą. Nadto w ocenie NSA prawidłowo wskazał Sąd pierwszej instancji, iż spółka nie może się powoływać na konieczność spłacania kredytu bankowego, nie może on bowiem być traktowany priorytetowo w stosunku do obowiązku ponoszenia kosztów sądowych, gdyż zobowiązania prywatnoprawne nie korzystają z takich preferencji w stosunku do wpisu sądowego. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego analiza aktualnej sytuacji finansowej spółki, jak trafnie przyjął Sąd pierwszej instancji, nie daje podstaw do przyjęcia, że nie ma ona dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania. Skarżąca, ani w złożonym wniosku, ani też w zażaleniu nie wykazała niemożności wygospodarowania środków finansowych na opłacenie wpisu sądowego ze środków finansowych, którymi aktualnie dysponuje, tym bardziej, iż wpis sądowy od skargi został w niniejszej sprawie określony przez Przewodniczącego Wydziału V WSA w Warszawie na kwotę 546 zł. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w świetle przedstawionych przez stronę okoliczności należy podzielić stanowisko Sądu pierwszej instancji o braku podstaw do przyjęcia, że skarżąca spółka nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.