I GZ 256/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Cezary Pryca po rozpoznaniu w dniu 20 maja 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia G. P. Spółki jawnej w C. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w G. z dnia 2 marca 2015 r. sygn. akt III SA/Gl 1237/14 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi G. P. Spółki jawnej w C. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] lipca 2014 r., nr [...] w przedmiocie odmowy zawieszenia postępowania w przedmiocie podatku akcyzowego postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia [...] marca 2015 r., sygn. akt III SA/Gl 1237/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odmówił G. P. Spółce jawnej w C. przyznania prawa pomocy. Sąd I instancji stwierdził, że spółka za ubiegły rok obrotowy wypracowała zysk w kwocie [...] zł. Jej kapitał w postaci wkładów wynosi [...] zł, natomiast wartość posiadanych środków trwałych jest szacowana na kwotę [...] zł. Jednocześnie skarżąca zadeklarowała (na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy) stan konta: -462.488,51 zł. Z analizy wyciągów bankowych w ING Bank Śląski SA wynika, że stronie przyznany został limit zadłużenia w wysokości 815 000,00 zł, z którego korzystała, tym niemniej na rachunku wykazywane było saldo dostępne, zmieniające się w kolejnych dniach w granicach ok. 200 000, 00 – 400 000,00 zł. Comiesięczne koszty związane z przedmiotowym kredytem to odsetki od wykorzystanej części kredytu w kwocie około 1.800 zł miesięcznie. Ponadto spółka ponosi opłaty "okołokredytowe" tj. coroczną prowizję od przyznanego kredytu. W rozpoznawanej sprawie skarżąca w treści urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych podała, że choć jej kapitał wynosi 179 547,00 zł, a wartość środków trwałych szacuje się na 977 726,62 zł, nie posiada środków na uiszczenie opłaty od skargi. Wprawdzie zajmuje się sprzedażą paliw, która w ubiegłym roku obrotowym przyniosła zysk rzędu 244 225,13 zł, niemniej jednak na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku jej rachunek bankowy wykazywał ujemne saldo rzędu – 462 488 ,51 zł. Z przedłożonych na żądanie Sądu dokumentów wynika natomiast, że rok obrotowy 1.01.2014r.-31.12.2014r. na koncie kasa rozpoczął się saldem ujemnym – 30 128,35 zł i zamknął się saldem ujemnym – 20 407,84 zł. Z przedłożonych deklaracji VAT-7 za okres od lipca do grudnia 2014 r. wynika, że spółka wykazywała kwotę podatku należnego podlegającego wpłacie. Ponadto Sąd I instancji wskazał, że z dokumentów zgromadzonych w sprawie wynika, że saldo dostępne spółki opiewa na kwoty wzrastające co sugeruje wpływy na konto środków pieniężnych i jednocześnie świadczy o tym, że spółka nie jest w kondycji finansowej, która uzasadniałaby przyznanie prawa pomocy polegającego na zwolnieniu od wpisu sądowego w kwocie 100 zł. Sąd I instancji uznał, że skarżąca nie wykazała istnienia przesłanek dających podstawę do zastosowania instytucji zwolnienia od kosztów sądowych w stosunku do niej. Zażalenie na powyższe postanowienie złożyła skarżąca, wnosząc o jego zmianę i przyznanie spółce prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, ewentualnie o jego uchylenie i przekazanie wniosku do ponownego rozpoznania przez WSA w oraz o przyznanie kosztów postępowania zażaleniowego. W ocenie spółki prowadzi ona bieżącą działalność gospodarczą, dbając o to aby uregulować swoje zobowiązania, jednak nie byłoby to możliwe bez kredytu, który stanowi znaczące obciążenie dla spółki. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 199 p.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. W myśl przepisu art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy wykaże, że ma dostatecznych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, ocena wniosku o przyznanie prawa pomocy przeprowadzona przez Sąd I instancji została dokonana prawidłowo. Sąd I instancji, dysponując oświadczeniami strony, nie miał podstaw do ustalenia, że spełniona została przesłanka umożliwiająca przyznanie prawa pomocy. WSA poza oświadczeniami skarżącej i złożonymi przez nią dokumentami nie dysponował innymi dowodami obrazującymi stan majątkowy spółki. Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko Sądu I instancji, że skoro skarżąca wypracowała zysk o wartości 244.225,13 zł, to nie ma podstaw, nawet przy ujemnym stanie rachunku bankowego, do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (tak też NSA w postanowieniu z 4 marca 2015 r., I GZ 75/15). W ocenie NSA trudna sytuacja finansowa spółki nie została wykazana przez nią w sposób rzetelny, więc nie mogła stanowić podstawy orzekania o przyznaniu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. NSA zauważa, że wnosząca zażalenie spółka nie wskazała żadnych nowych okoliczności, nieujawnionych przed WSA, które mogłyby spowodować przyznanie mu prawa pomocy. Z tych wszystkich względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. Na uwzględnienie nie zasługuje również zawarte w zażaleniu żądanie zasądzenia kosztów postępowania. Stosownie do art. 209 p.p.s.a. wniosek strony o zwrot kosztów sąd rozstrzyga w każdym orzeczeniu uwzględniającym skargę oraz w orzeczeniu, o którym mowa w art. 201, 203 i 204 powołanej ustawy. Brak jest zatem podstaw do orzekania w tym zakresie w innych orzeczeniach. Przepis art. 197 § 2 p.p.s.a. nie zawiera odesłania do odpowiedniego stosowania przepisów o zwrocie kosztów postępowania między stronami w postępowaniu zażaleniowym (por. M. Niezgódka-Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze 2005, s. 527).