I GZ 285/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Małgorzata Korycińska po rozpoznaniu w dniu 28 sierpnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia "E." Spółka z o.o. w M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we W. z dnia 3 lipca 2014 r., sygn. akt I SA/Wr 517/13 w zakresie odmowy zmiany postanowienia w sprawie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi "E." Spółka z o.o. w M. na decyzję Dyrektora Izby Celnej we W. z dnia [...] marca 2013 r. , nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego postanawia: oddalić zażalenie. I Wojewódzki Sąd Administracyjny we W. zaskarżonym postanowieniem odmówił zmiany postanowienia z dnia 5 czerwca 2013 r. odmawiającego skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi "E." Sp. z o.o. na decyzję Dyrektora Izby Celnej we W. z dnia [...] marca 2013 r. w przedmiocie podatku akcyzowego. W uzasadnieniu postanowienia Sąd I instancji wskazał, że rozstrzygnięciem referendarza sądowego z dnia 5 czerwca 2013 r. odmówiono skarżącej przyznania prawa pomocy, gdyż skarżąca pomimo wezwania do przedłożenia dokumentów –dotyczących aktualnej sytuacji finansowej, nie nadesłała ani wydruków historii rachunków bankowych, które pozwoliłyby na weryfikację oświadczenia złożonego na urzędowym formularzu wniosku, ani wydruków z księgi podatkowej, umożliwiających zbadanie jej obecnej kondycji finansowej na podstawie wysokości obrotów osiągniętych w ostatnich miesiącach bieżącego roku. Z kolei dane wynikające z przedłożonych dokumentów nie dawały podstaw do uznania, iż spółka nie jest w stanie zgromadzić środków na opłacenie kosztów sądowych w sprawie, nawet przy uwzględnieniu konieczności ich ponoszenia jednocześnie w siedemnastu sprawach. Stwierdzono również, że w latach 2010 i 2011, skarżąca odnotowywała znaczne zyski, dopiero w 2012 r. poniosła stratę, jednakże niewielką - mając na uwadze wartość osiągniętego przychodu (ponad 1.600.000 zł). Ponadto spółce na koniec 2012 r. przysługiwały należności krótkoterminowe w wysokości ponad 1.800.000 zł i – co istotne – przewyższały one wartość zobowiązań krótkoterminowych o ponad 600.000 zł. Strona powołała się we wniosku na fakt egzekucji zobowiązań na kwotę ponad 5.000.000 zł. Nie wskazała jednak, jakie środki egzekucyjne zostały zastosowane, wspomniała jedynie o zajęciu towaru o wartości powyżej 300.000 zł. Jednakże miało to miejsce w 2011 r., a przedstawione wyniki finansowe wskazywały, że okoliczność ta nie miała istotnego wpływu na funkcjonowanie spółki na rynku. Od powyższego rozstrzygnięcia referendarza sądowego spółka wniosła sprzeciw, jednak z uwagi na uchybienie terminu do jego wniesienia, został on odrzucony postanowieniem WSA z dnia 19 sierpnia 2013 r. Kolejnym postanowieniem z dnia 23 września 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we W. w wyniku rozpatrzenia wniosku skarżącej o przywrócenie terminu do wniesienia sprzeciwu od postanowienia referendarskiego z dnia 5 czerwca 2013 r. odmówił przywrócenia terminu. Trafność powyższego rozstrzygnięcia została potwierdzona przez Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 20 listopada 2013 r., sygn. akt I GZ 506/13 oddalającym zażalenie na postanowienie Sądu I instancji z dnia 23 września 2013 r. Wobec tego skarżąca została wezwana do uiszczenia wpisu od skargi. W reakcji na to wezwanie skarżąca wniosła ponownie o przyznanie prawa pomocy, obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych w całości. Na wezwanie do przedłużenia dodatkowych dokumentów (bilansu oraz rachunku zysków i strat za 2013 r. oraz styczeń i luty 2014 r.; wydruków historii posiadanych rachunków bankowych za wskazane wyżej miesiące 2014 r., innych oświadczeń i dokumentów, które uzasadniałyby przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie) pełnomocnik strony odpowiedział, że spółka nie posiada żadnych środków na rachunkach bankowych oraz przedłożył pismo Dyrektora Izby Celnej we W. z dnia [...] marca 2014 r. informujące o postępowaniach egzekucyjnych prowadzonych przeciwko spółce. Ponadto dwukrotnie wniósł o przedłużenie terminu do wykonania wezwania w pozostałej części i mimo przedłużenia terminu nie przedstawił wszystkich żądanych dokumentów. Odnosząc się do wniosku o zmianę postanowienia Sąd I instancji uznał, że nie zachodzą przesłanki do udzielenia skarżącej prawa pomocy. Wskazał, że spółka co miesiąc osiąga wysokie przychody i jednocześnie odnotowuje znaczny zysk, w wysokości około 200.000 zł. Na wartości te, jak wynika z dokumentacji finansowej, nie miał wpływu spadek kwot sprzedanych towarów i usług w pierwszych miesiącach 2014 r. Co się zaś tyczy prowadzonej egzekucji przez organy podatkowe (w wysokości ponad 5.000.000 zł), Sąd stwierdził, że nie wiadomo, jakie środki egzekucyjne zostały zastosowane. Strona wskazała jedynie na zajęcie towaru o wartości powyżej 300.000 zł, które jednak miało miejsce w 2011 r. Natomiast przedstawione wyniki finansowe wskazują jednoznacznie, że okoliczność ta nie miała istotnego wpływu na funkcjonowanie spółki na rynku. Z kolei z przedłożonego pisma Dyrektora Izby Celnej wynika, że przy zajęciu rachunku bankowego nastąpił zbieg egzekucji administracyjnych, a - mimo braku składników majątkowych - egzekucja wobec spółki jest częściowo skuteczna. Zdaniem Sądu I instancji, ocena sytuacji skarżącej w powiązaniu z przedłożoną dokumentacją nie dała podstawy do uznania, że zachodzą przesłanki do zmiany postanowienia i na podstawie art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej: p.p.s.a.) orzekł jak w sentencji. II Zażalenie na powyższe postanowienie złożyła "E." Sp. z o.o. wnosząc o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od ponoszenia kosztów sądowych lub o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu we W. do ponownego rozpoznania. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucono naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 165 p.p.s.a. poprzez jego błędne niezastosowanie, podczas gdy ujawniły się nowe okoliczności dotyczące sytuacji majątkowej spółki w pełni uzasadniające zmianę uprzedniego postanowienia poprzez przyznanie skarżącej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Spółka podniosła, że wszczęcie i umorzenie postępowania egzekucyjnego z powodu nieskutecznej egzekucji z majątku spółki, wbrew stanowisku Sądu I instancji, świadczy o rzeczywiście trudnej sytuacji finansowej, tj. braku jakichkolwiek środków finansowych. Natomiast pozostałe dokumenty wskazują jedynie na wartości bilansowe spółki, które nie odzwierciedlają w żaden sposób jej rzeczywistej sytuacji finansowej. Podniosła również, że odmowa przyznania prawa pomocy zamyka jej drogę do sądu. Do zażalenia dołączono bilans i rachunek zysków i strat za 2013 r., kopie deklaracji VAT-7 za styczeń - maj 2014 r., CIT-8 za 2012 r. i 2013 r. III Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie znajduje usprawiedliwionych podstaw. Kontroli instancyjnej podane zostało postanowienie Sadu I instancji odmawiające zmiany postanowienia w przedmiocie przyznania prawa pomocy. Zgodnie z prawidłowo powołanym i zastosowanym przez Sąd I instancji art. 165 p.p.s.a. postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Stosownie do dyspozycji cytowanego przepisu, zmiana takiego postanowienia może nastąpić wyłącznie w sytuacji, gdy nastąpiły zmiany okoliczności sprawy, podkreślić przy tym należy, iż mają to być okoliczności relewantne dla rozpatrywanej kwestii, a więc dla oceny przesłanek umożliwiających ewentualne przyznanie wnioskodawcy prawa pomocy. Tymczasem skarżąca we wniosku nie powołuje żadnych zmienionych okoliczności, które mogłyby doprowadzić do zmiany postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy. To, iż skarżąca inaczej ocenia swoją sytuację niż sąd administracyjny rozpatrujący jej wniosek o przyznanie prawa pomocy, nie stanowi przesłanki do zmiany rozstrzygnięcia wydanego w tym zakresie. Instytucja przewidziana w art. 165 p.p.s.a. nie służy do ponownego rozpatrzenia argumentów strony przedstawionych w trakcie rozpoznawania wniosku o przyznanie prawa pomocy, lecz do umożliwienia zmiany postanowień niekończących sprawy (w tym postanowień w przedmiocie przyznania prawa pomocy), w przypadku gdy okoliczności sprawy uległy zmianie, powodując nieadekwatność poprzednio zapadłego postanowienia do zmienionej sytuacji. W przypadku braku wykazania, iż okoliczności sprawy uległy zmianie art. 165 p.p.s.a. nie znajduje zastosowania, a zatem brak jest przesłanek do zmiany postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy. Już przy piśmie z dnia [...] maja 2013 r. skarżąca wskazywała bowiem na prowadzoną wobec niej bezskuteczną egzekucję. Okoliczność ta mająca być przesłanką zmiany postanowienia w przedmiocie przyznania skarżącej prawa pomocy była podnoszona już na etapie postępowania zakończonego postanowieniem o odmowie przyznania prawa pomocy. Nie jest zatem okolicznością nową, czy też ściśle rzecz ujmując, okolicznością, która uległa zmianie. Z uwagi na powyższe okoliczności Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.