I GZ 398/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Piotr Piszczek po rozpoznaniu w dniu 6 grudnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia M.W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 3 września 2024 r.; sygn. akt III SA/Łd 398/24 w zakresie odrzucenia skargi w sprawie ze skargi M.W. na postanowienie Dyrektora Łódzkiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Łodzi z dnia 3 kwietnia 2024 r.; nr 30/2024 w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania w sprawie zakończonej decyzją stwierdzającą wydanie z naruszeniem prawa decyzji w sprawie o przyznanie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi postanowieniem z 3 września 2024 r., sygn. akt III SA/Łd 398/24 odrzucił skargę M.W. na postanowienie Dyrektora Łódzkiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Łodzi z 3 kwietnia 2024 r. w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania administracyjnego. Sąd I instancji wskazał, że pismem z 6 maja 2024 r. skarżący złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę na postanowienie Dyrektora Łódzkiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Łodzi z 3 kwietnia 2024 r. w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania administracyjnego. Zarządzeniem z 11 czerwca 2024 r. Przewodniczący Wydziału III WSA w Łodzi wezwał skarżącego do usunięcia braków formalnych skargi w terminie siedmiu dni, pod rygorem jej odrzucenia, przez wskazanie numeru PESEL, podpisanie skargi, bądź nadesłanie podpisanego egzemplarza skargi zgodnie z treścią art. 58 § 1 pkt 3 w zw. z art. 46 § 2 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U.2024.935; dalej: p.p.s.a.). Odpis powyższego zarządzenia został doręczony skarżącemu na podany w skardze adres 28 czerwca 2024 r. (k. 20 akt sądowych). W odpowiedzi na powyższe wezwanie, skarżący nadesłał pismo z 4 lipca 2024 r. zatytułowane "Skarga". Pismo to opatrzone jest własnoręcznym podpisem skarżącego oraz wskazano w nim numer PESEL. Sąd I instancji ocenił, że to pismo pomimo, że zostało złożone w odpowiedzi na wskazane powyżej wezwanie, nie jest tożsame ze skargą wniesioną przez stronę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi. Uzasadniając postanowienie o odrzuceniu skargi Sąd I instancji wskazał, że zgodnie z art. 57 § 1 p.p.s.a., skarga powinna czynić zadość wymaganiom pisma w postępowaniu sądowym. Podstawowe wymogi, jakim powinny odpowiadać pisma w postępowaniu sądowym zostały uregulowane w art. 46 i art. 47 p.p.s.a. Zgodnie z art. 49 § 1 p.p.s.a., jeżeli pismo strony nie może otrzymać prawidłowego biegu wskutek niezachowania warunków formalnych, przewodniczący wzywa stronę do jego uzupełnienia lub poprawienia w terminie siedmiu dni, pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania, chyba że ustawa stanowi inaczej. W opinii Sądu I instancji skarga wniesiona 6 maja 2024 r. podlega odrzuceniu na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 i § 3 p.p.s.a. ponieważ skarżący w zakreślonym terminie uzupełnił jedynie brak formalny w postaci niewskazania numeru PESEL, jednakże skarżący ani nie podpisał skargi, ani nie nadesłanie podpisanego egzemplarza skargi z 4 maja 2024 r. Znajdujący się w aktach sprawy oryginał skargi nie zawiera własnoręcznego podpisu skarżącego. Zażalenie na powyższe postanowienie złożył pełnomocnik skarżącego ustanowiony z urzędu przez WSA w Łodzi na wniosek strony. W zażaleniu wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości, ewentualnie uchylenie zaskarżonego rozstrzygnięcia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd I instancji. Jednocześnie pełnomocnik skarżącego wniósł o przyznanie kosztów pomocy udzielonej skarżącemu z urzędu, oświadczając, że koszty te nie zostały opłacone ani w całości ani w części. Niezależnie od powyższego zwrócił się z wnioskiem o przywrócenie terminu do konwalidowania braku formalnego. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wydane rozstrzygnięcie, a to: a) art. 6 p.p.s.a., polegające na szczątkowym i niejasnym pouczeniu skarżącego, który w postępowaniu nie był reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika o sposobie uzupełnienia braków formalnych, co skutkowało odrzuceniem złożonej przez niego skargi; b) art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. polegającym na uznaniu, że skarżący nie uzupełnił braków formalnych skargi w sytuacji, gdy skarżący uzupełnił te braki w przepisanym terminie w sposób, który w jego ocenie wynikał z zastosowanego pouczenia, co skutkowało odrzuceniem przez Sąd I instancji wywiedzionej skargi. W uzasadnieniu zażalenia podał argumenty na poparcie podniesionych zarzutów akcentując zamknięcie stronie prawa do Sądu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 49 § 1 p.p.s.a. jeżeli pismo strony nie może otrzymać prawidłowego biegu wskutek niezachowania warunków formalnych, przewodniczący wzywa stronę o jego uzupełnienie lub poprawienie w terminie siedmiu dni pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania, chyba że ustawa stanowi inaczej. Natomiast zgodnie z treścią art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. Sąd odrzuca skargę, gdy nie uzupełniono w wyznaczonym terminie braków formalnych skargi. W niniejszej sprawie odrzucenie skargi nastąpiło z powodu nieuzupełnienia braku formalnego skargi w postaci jej niepodpisania przez skarżącego. Sąd I instancji uznał bowiem, że nadesłane przez skarżącego pismo procesowe z 4 lipca 2024 r. opatrzone podpisem strony różni się w swej treści od skargi inicjującej postępowanie przed tym Sądem. Jest przy tym bezsporne, że znajdująca się w aktach sprawy skarga na wymienione postanowienie Dyrektora Łódzkiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Łodzi z 3 kwietnia 2024 r. nie jest podpisana przez skarżącego a pismo strony z 4 lipca 2024 r. zostało przesłane do WSA w Łodzi w zakreślonym stronie 7-dniowym terminie. Z powyższego wynika, że skarżący wysyłając do Sądu I instancji pismo procesowe z 4 lipca 2024 r. skorzystał z jednej z dwóch możliwości wskazanych w Zarządzeniu Przewodniczącego z 11 czerwca 2024 r. na uzupełnienie tego braku formalnego ("podpisanie skargi" bądź "nadesłanie podpisanego egzemplarza skargi"). Wskazać jednak należy, że wykonując powyższe zobowiązanie skarżący nie był wówczas reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika (obecnie bowiem skarżącemu przyznano prawo pomocy w zakresie całkowitym, tj. poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata – postanowienie Starszego referendarza sądowego w WSA w Łodzi z 19 lipca 2024 r., sygn. akt III SPP/Łd 82/24). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, na gruncie tej sprawy stanowisko Sądu I instancji stanowi przejaw nadmiernego formalizmu uniemożliwiającemu stronie realizację jej konstytucyjnego prawa do sądu. Należy mieć bowiem na uwadze nakaz wykładni prokonstytucyjnej, która prowadzi do odrzucenia zbytniego rygoryzmu, zamykającego stronie drogę do rozpoznania jej sprawy przez sąd, spowodowane nadmiernym formalizmem (por. wyrok NSA z 10 stycznia 2013 r., II OSK 1656/11). Po pierwsze, analiza akt sprawy prowadzi do wniosku, że Sąd I instancji nie miał wątpliwości, co do tego, że pismo strony z 4 lipca 2024 r. stanowi odpowiedź skarżącego na zarządzenie Przewodniczącego z 11 czerwca 2024 r. i dotyczy skargi strony opatrzonej datą 6 maja 2024 r. WSA w Łodzi uznał bowiem, że w piśmie tym strona uzupełniła drugi z wymienionych w zarządzeniu Przewodniczącego brak formalny skargi w postaci braku wskazania numeru PESEL (skarżący w piśmie z 4 lipca 2024 r. podał ten numer). Jednakże, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, odrzucając skargę wojewódzki sąd administracyjny niedostatecznie rozważył, że w przywołanym piśmie strony z 4 lipca 2024 r. zatytułowanym "Skarga" skarżący nadal kwestionuje zasadność (zgodność z prawem) wydanego w stosunku do skarżącego postanowienia Dyrektora Łódzkiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Łodzi z 3 kwietnia 2024 r. w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania administracyjnego. Faktycznie, treść skargi jest bardziej rozbudowana w stosunku do treści wskazanej w piśmie strony z 4 lipca 2024 r. W pierwszym z wymienionych pism są podane zarzuty naruszenia konkretnie wymienionych przepisów, drugie zaś takich szczegółów nie zawiera. Jednakże Naczelny Sąd Administracyjny uwzględniając okoliczności sprawy takie jak strona wnosząc skargę działała bez fachowego pełnomocnika, zakwalifikowała się do otrzymania pomocy prawnej z urzędu (a zatem należy założyć, że skarżący nie miał wcześniej możliwości skorzystania bez uszczerbku dla utrzymania siebie /rodziny z fachowej porady prawnej po otrzymaniu zarządzenia do uzupełnienia braków formalnych skargi) a także uwzględniając, że skarżący którego miejsce zamieszkania nie znajduje się w mieście będącym siedzibą sądu, uzupełnił w terminie zrozumiały dla niego drugi brak formalny skargi w postaci podania numeru PESEL odrzucenie skargi było, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, działaniem wynikającym ze zbyt rygorystycznego podejścia Sądu I instancji do treści art. 57 § 1 p.p.s.a. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, przedstawione okoliczności w rozpatrywanej sprawie skutkują uchyleniem zaskarżonego postanowienia, ponieważ - jak słusznie podnosi w zażaleniu pełnomocnik skarżącego - stronie została zamknięta droga do sądowej kontroli zakwestionowanego postanowienia. Naczelny Sąd Administracyjny zwraca przy tym uwagę, że w dotychczasowej praktyce sądów wojewódzkich niejednokrotnie zauważane było i jest działanie, że wraz z Zarządzeniem Przewodniczącego do uzupełnienia omawianego braku formalnego stronie działającej bez profesjonalnego pełnomocnika doręczana jest kopia wniesionej (niepodpisanej) skargi. Skarżący nie ma bowiem prawnego obowiązku posiadania kopii pisma, które złożył do sądu, zwłaszcza w sytuacji, jeżeli z akt sprawy wynika, że strona wykazuje pewną nieporadność. Nie ulega przy tym wątpliwości, że najczęściej na tle takich stanów faktycznych wzmiankowane działanie Sądu było praktykowane, co Naczelny Sąd Administracyjny w pełni aprobuje. Podsumowując, na gruncie rozpatrywanej sprawy należy uznać, że przesłane przez skarżącego do Sądu I instancji podpisane własnoręcznie pismo z 4 lipca 2024 r. czyniło zadość wezwaniu Przewodniczącego Wydziału III Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi do usunięcia braku formalnego w postaci braku podpisu strony pod skargą. Mając powyższe okoliczności na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji. Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o przyznaniu pełnomocnikowi skarżącego wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną z urzędu, gdyż wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.) przyznawane jest w postępowaniu określonym w art. 258-261 p.p.s.a., przy czym wniosek o przyznanie prawa pomocy oraz wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej stosownie do art. 254 § 1 p.p.s.a. składa się do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego.