I GZ 429/19

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Małgorzata Grzelak po rozpoznaniu w dniu 19 grudnia 2019 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia A w P na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 września 2019 r., sygn. akt V SA/Wa 883/18 w przedmiocie oddalenia wniosku o wyłączenie sędziów w sprawie ze skargi A w P na pismo Kancelarii Senatu z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania dotacji na realizację zadania postanawia: oddalić zażalenie. A z siedzibą w P. wniosła zażalenie na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 września 2019 r. sygn. akt V SA/Wa 883/18 o oddaleniu wniosku ww. Fundacji o wyłączenie sędziów WSA w Warszawie: Bożeny Zwolenik, Marka Krawczaka i Arkadiusza Tomczaka w sprawie ze skargi A z siedzibą w P. na pismo Kancelarii Senatu w przedmiocie odmowy przyznania dotacji na realizację zadania. Sąd I instancji oddalając, na podstawie art. 22 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm., dalej jako: "p.p.s.a"), wniosek o wyłączenie wymienionych sędziów stwierdził, że podnoszone przez stronę skarżącą zarzuty nie wywołują uzasadnionych wątpliwości, co do bezstronności tych sędziów i w konsekwencji nie uzasadniają uwzględnienia wniosku Fundacji. Według Sądu I instancji, wnioskodawca nie uprawdopodobnił, aby zachodziły jakiekolwiek okoliczności wzbudzające wątpliwości, co do bezstronności sędziów objętych żądaniem wyłączenia. Odwołując się do art. 19 p.p.s.a. oraz postanowienia NSA z dnia 22 lutego 2008 r., sygn. akt II FZ 60/08 WSA zauważył, że wyłączenie sędziego, o którym mowa w art. 19 p.p.s.a., ma zapewnić obiektywizm Sądu i nie może być traktowane, jako możliwość eliminowania w postępowaniu sędziów, których strona uznaje za nieodpowiadających subiektywnemu pojmowaniu swoich interesów. Podkreślił również, że wniosek o wyłączenie sędziego uzasadniają jedynie takie okoliczności, które obiektywnie mogą wywołać wątpliwości, co do jego bezstronności, takich zaś przyczyn nie ma w niniejszej sprawie. Przywołując argumenty Fundacji zawarte we wniosku o wyłączenie stwierdził, że przypuszczenia sformułowane przez stronę wynikają wyłącznie z subiektywnego przeświadczenia o istnieniu takich okoliczności. Zdaniem Sądu I instancji, związane z tym przekonanie Fundacji o braku bezstronności ww. sędziów nie stanowi jednakże wystarczającej okoliczności do zastosowania art. 19 p.p.s.a. Wskazał również, iż przy ocenie przesłanek wyłączenia sędziów objętych przedmiotowym wnioskiem bez znaczenia pozostaje powołany przez wnioskodawcę wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 29 listopada 2007 r. (sygn. akt SK 43/06), którego treść w żaden sposób nie potwierdza zaistnienia jakichkolwiek okoliczności mogących wywołać uzasadnioną wątpliwość, co do bezstronności wymienionych sędziów. Dodatkowo podniósł, że z treści oświadczeń złożonych przez sędziów objętych przedmiotowym wnioskiem wynika, iż nie zachodzą żadne okoliczności określone w art. 18 i art. 19 p.p.s.a., które dawałyby podstawy do wyłączenia od rozpoznania spraw wskazanych we wniosku. W ocenie Sądu I instancji prawdziwość tych oświadczeń nie budzi żadnych wątpliwości, zatem wniosek o wyłącznie ww. sędziów nie zasługuje na uwzględnienie. W zażaleniu na powyższe postanowienie A zarzuciła naruszenie art. 19 p.p.s.a. przez rażąco błędną wykładnię tego przepisu przyjęcie, że jakoby można zgodnie z tym przepisem, bez rozstrzygnięcia w przedmiocie przestępstwa uznać za okoliczność nie spełniającą wymogów art. 19 p.p.s.a. przestępstwo popełnione na szkodę publiczną przy obejmowaniu urzędu sędziowskiego przez osobę objętą wnioskiem o wyłącznie we współdziałaniu z członkami partii politycznych, których funkcjonariusze podjęli zaskarżone czynności, a także przyjęcie, że okolicznościami nie spełniającymi wymogów wzmiankowanego przepisu są okazywana przez członków składu orzekającego akceptacja bezprawnego objęcia urzędu sędziowskiego przez jedną z osób należących do tego składu i gotowość do orzekania wraz z tą osobą, i to w powiązaniu z poprzedzającą zatrudnienie na stanowisku sędziego pracą dla rządu partii politycznych winnych doprowadzenia do bezprawnego obsadzania urzędów sędziowskich. Na podstawie art. 267 Traktatu o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej wniesiono o skierowanie pytania prejudycjalnego do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, o wykładnię art. 2 Traktatu o Unii Europejskiej : Czy spełnia normę państwa prawnego określoną przepisem artykułu 2 Traktatu o Unii Europejskiej powoływanie osoby na stanowisko sędziowskie bez podstawy prawnej i pomimo stwierdzenia tego braku podstawy prawnej orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego (z dnia 29 listopada 2007 r., sygn. akt: SK 43/06) W uzasadnieniu wniesionego środka zaskarżenia Fundacja podniosła, że wskazany wyrok TK jednoznacznie stwierdzał naruszenia prawa przy obsadzie urzędów sędziowskich i wykluczał powoływanie sędziów bez zmiany prawa. Tymczasem, jak wywodzi autor zażalenia, mimo braku zmiany prawa, pan Arkadiusz Tomczak beztrosko objął stanowisko sędziego. Według strony, pierwszym obowiązkiem sędziego jest czynnie występować przeciwko wpływaniu na sądy przez polityków, w szczególności przeciwko przestępczemu obsadzaniu urzędów sędziowskich wbrew prawu lub politycznymi nominatami. Zdaniem Fundacji, przestępcze obsadzenie sądu w przedmiotowej sprawie oraz jego ignorowanie przez sędziów budzi oczywiście najwyższe wątpliwości dotyczące ich bezstronności. Nie można oczekiwać, że osoby nie dostrzegające przestępstwa w obsadzie sądu, mimo jej oczywistej niezgodności z prawem, zawinionej przez polityków, będą zdolni objąć kontrolą defraudowanie przez polityków środków publicznych. Zdaniem Fundacji, w przedmiotowej sprawie doszło do ukształtowania powiązań osobistych zwanych przez socjologów "brudną wspólnotą" wnikających z wiedzy i współdziałania w zakresie naruszania prawa i norm moralnych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie należy wskazać, że wyłączenie sędziego od orzekania w sprawie sądowoadministracyjnej może nastąpić z mocy samej ustawy ( art. 18 p.p.s.a.) bądź też na wniosek strony (art.19 p.p.s.a.). Przesłanką wyłączenia sędziego na podstawie art. 19 p.p.s.a. jest istnienie okoliczności tego rodzaju, że mogłyby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego w danej sprawie. Wydanie postanowienia w przedmiocie wyłączenia sędziego musi być poprzedzone złożeniem wyjaśnień przez sędziego, którego wniosek dotyczy (art. 22 § 2 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 20 § 1 p.p.s.a. strona składająca wniosek obowiązana jest wskazać i jednocześnie uprawdopodobnić przyczyny wyłączenia, które spowodowały utratę zaufania co do bezstronności sędziego, a sąd obowiązany jest zbadać, czy przytoczone okoliczności rzeczywiście mogą budzić wątpliwości co do bezstronności sędziego i uzasadniać jego wyłączenie. Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 20 lipca 2004 r., sygn. akt SK 19/02 (OTK-A 2004 nr 7, poz. 67), podkreślił, że ratio legis przepisów o wyłączeniu sędziego jest oczywiste i sprowadza się do eliminowania wszelkich przyczyn, mogących skutkować wątpliwościami co do bezstronności i obiektywizmu sędziego w rozpoznawaniu sprawy. W wyroku z 13 grudnia 2005 r., sygn. akt SK 53/04 (OTK-A 2005, nr 11, poz. 134) Trybunał Konstytucyjny wskazał natomiast, że z natury przesłanek o tzw. względnym charakterze (art. 19 p.p.s.a.) wynika konieczność oceny konkretnej sytuacji in casu, a wszelki automatyzm postępowania przeczyłby celom, dla których ten typ przesłanek został wprowadzony do procedur wyłączenia sędziego. W postępowaniu o wyłączenie sędziego należy dokonać oceny, czy w konkretnej sprawie dany sędzia będzie mógł swobodnie i niezależnie od okoliczności osobistych a także zewnętrznych rozpoznać sprawę i wydać orzeczenie. Brak bezstronności i niezawisłości sędziego można również oceniać z perspektywy realizacji prawa do sądu gwarantowanego w art. 45 ust. 1 Konstytucji, art. 47 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej z dnia 30 marca 2010 r. (Dz.Urz. UE C Nr 83, s. 389, dalej: KPP) i art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r. (Dz. U. z 1993 r. poz. 284, z późn. zm., dalej: EKPC). Nieprawidłowość składu orzekającego w sprawie stanowi poważne naruszenia przepisów postępowania. Sprzeczność składu orzekającego z przepisami prawa albo udział w rozpoznaniu sprawy przez sędziego wyłączonego z mocy ustawy stanowi przesłankę nieważności postępowania, którą Naczelny Sąd Administracyjny bierze pod rozwagę z urzędu (art. 183 § 1 pkt 4 p.p.s.a.) każdorazowo przy rozpoznawaniu sprawy. Udział w składzie sądu osoby nieuprawnionej albo sędziego wyłączonego z mocy ustawy, gdy strona przed uprawomocnieniem się orzeczenia nie mogła domagać się wyłączenia jest podstawą do wznowienia zakończonego postępowania sądowego (art. 271 pkt 1 p.p.s.a.). A uzasadniając wniosek z dnia 27 sierpnia 2019 r. o wyłączenie sędziego Bożeny Zwolenik wskazała, że braku bezstronności sędziego upatruje w powiązaniu instytucjonalnym tego sędziego z Ministerstwem Finansów i politykami. W odniesieniu do sędziego Marka Krawczaka braku bezstronności sędziego upatruje w tym, iż został on niezgodnie z prawem powołany w kwietniu 2011 r. na stanowisko sędziego w wyniku przekroczenia uprawnień przez Krajową Radę Sądownictwa i w związku z polityczną obsadą Sądu Najwyższego. Z kolei wobec sędziego Arkadiusza Tomczaka podnosi, że o braku bezstronności tego sędziego świadczy niekonsekwencja w dostrzeganiu i niedostrzeganiu naruszeń prawa przez polityków, w związku z recydywą po wydaniu orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 29 listopada 2007r. sygn. akt SK 43/06, w wyniku przestępstwa przekroczenia uprawnień przez Krajową Radę Sądownictwa i w związku z polityczną obsadą Sądu Najwyższego. Analiza powyższego wniosku, zażalenia oraz akt sprawy w których znajdują się również pisma Fundacji nawiązujące do stanowiska aktualnie prezentowanego (v. pismo z 27 sierpnia 2019 r. w którym strona zwraca się do udzielenie informacji nt. zatrudnienia sędziego Bożeny Zwolenik w przeszłości w Ministerstwie Finansów) pozwala Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu stwierdzić, że Sąd I instancji trafnie uznał, iż w rozpatrywanej sprawie w stosunku do sędziów objętych wnioskiem, brak jest podstaw do wyłączenia z mocy ustawy, co potwierdzają oświadczenia złożone przez tych sędziów , w których stwierdzają oni, że w niniejszej sprawie nie zachodzi żaden z powodów wyłączenia z mocy ustawy, wymienionych w art. 18 p.p.s.a. oraz w art. 19 p.p.s.a. Zasadnie również w zaskarżonym postanowieniu przyjęto, że na gruncie rozpatrywanej sprawy brak jest obiektywnie uzasadnionego powodu do wyłączenia sędziów w oparciu o art. 19 p.p.s.a. W nawiązaniu do argumentów Fundacji dotyczących istniejącego, zdaniem strony, powiązania sędziego orzekającego w sprawie z Ministerstwem Finansów, co miałoby świadczyć o braku bezstronności tego sędziego należy w pierwszej kolejności wskazać, że Konstytucja powierzyła Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu oraz innym sądom administracyjnym sprawowanie samodzielnej kontroli działalności administracji publicznej (art. 184 Konstytucji). Na odrębny charakter sądownictwa administracyjnego i sędziów administracyjnych wskazują szczególne przesłanki, których spełnienie warunkuje możliwość powołania na stanowisko sędziego sądu administracyjnego, w tym zwłaszcza wymóg wiedzy w dziedzinie administracji publicznej oraz prawa administracyjnego i innych dziedzin prawa związanych z działaniem organów administracji publicznej oraz możliwość powołania na stanowisko sędziowskie ze względu na pozostawanie przez dziesięć lat w instytucjach publicznych na stanowiskach związanych ze stosowaniem lub tworzeniem prawa administracyjnego (art. 6 § 1 pkt 6, 7 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych, Dz. U. z 2019 r. poz. 2167, dalej: p.u.s.a.). Tym samym, ustawodawca dopuścił możliwość powołania na urząd sędziego sądu administracyjnego osobę, która była zatrudniona na przykład w urzędzie centralnym. Dlatego sam fakt zatrudnienia w organie administracji publicznej - przed piastowaniem urzędu sędziego - nie może stanowić wystarczającej przesłanki aby uznać, że jest to okoliczność mogąca wywołać wątpliwości, co do bezstronności sędziego. Należy podkreślić, że Fundacja nie podała w tym aspekcie innych okoliczności faktycznych, które mogłyby obiektywnie rzecz biorąc takie wątpliwości wywołać. Za takie nie można w szczególności uznać gołosłownych twierdzeń strony o domniemanych powiązaniach sędziego z politykami, co miałoby, w ocenie Fundacji, świadczyć o braku bezstronności sędziego przy merytorycznym rozpoznaniu sprawy. Tak samo należy ocenić powody wyłączenia wskazywane przez stronę w odniesieniu do sędziów Arkadiusza Tomczaka oraz Marka Krawczaka. Sąd I instancji zasadnie stwierdził, że przypuszczenia formułowane przez Fundację wynikają wyłącznie z subiektywnego przeświadczenia strony o istnieniu okoliczności uzasadniających wyłączenie. Zaakcentować trzeba, że złożony wniosek nie opiera się na okolicznościach związanych z indywidualną oceną zachowania sędziów lub ich związkach ze stronami postępowania. Stwierdzić przy tym należy, że skład sądu jest należycie obsadzony. Oparcie wniosku o wyłączenie na własnej ocenie wadliwości powołania sędziów Arkadiusza Tomczaka i Marka Krawczaka nie stanowi wystarczających podstaw do jego uwzględnienia i odsunięcia tych sędziów od merytorycznego orzekania w sprawie. Z kolei przywołany przez Fundację wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 29 listopada 2007 r. sygn. akt SK 43/06 na poparcie powyższego subiektywnego poglądu strony został słusznie oceniony przez Sąd I instancji, jako nieprzydatny dla potwierdzenia zaistnienia jakichkolwiek okoliczności mogących wywołać wątpliwość, co do bezstronności sędziów objętych wnioskiem o wyłączenie. Nie ma w tym judykacie stwierdzeń, które uzasadniałyby przyjęte przez stronę założenie, że ww. sędziowie zostali powołani bez podstawy prawnej. Jak już powiedziano, strona nie powołała się również na żadną obiektywnie istniejącą okoliczność wobec konkretnie oznaczonego sędziego, która wskazywałaby na zaistnienie podstawy wyłączenia czy to z art. 18 p.p.s.a. czy to z art. 19 tejże ustawy. Podsumowując, ocena wniosku skarżącej Fundacji o wyłączenie sędziów WSA w Warszawie: Bożeny Zwolenik, Arkadiusza Tomczaka i Marka Krawczaka została przeprowadzona przez Sąd I instancji w sposób prawidłowy i doprowadziła do trafnego stwierdzenia, że przedstawione przez Fundację we wniosku argumenty i okoliczności, przemawiające za wyłączeniem tych sędziów nie pozwalały na jego uwzględnienie. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. postanowił jak w sentencji.