I GZ 466/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Marzenna Zielińska po rozpoznaniu w dniu 12 sierpnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia Z. M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 27 czerwca 2016 r. sygn. akt III SA/Łd 6/16 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Z. M. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w [...] z dnia [...] sierpnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia i zwrotu nadpłaty w podatku akcyzowym postanawia oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 27 czerwca 2016 r. (sygn. akt III SA/Łd 6/16) - wydanym na skutek wniesienia sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego - Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718; dalej powoływanej jako "p.p.s.a."), odmówił skarżącemu Z. M. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej w [...] z dnia [...] sierpnia 2011 r. (nr [...]) w przedmiocie odmowy stwierdzenia i zwrotu nadpłaty w podatku akcyzowym. Sąd pierwszej instancji stwierdził, że z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że skarżący: 1) pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną oraz 11-letnią córką żony, 2) jest właścicielem czterech domów (o wartości 500 000 zł, 150 000 zł, 150 000 zł i 100 000 zł), 3) posiada oszczędności w wysokości 200 000 zł i wierzytelności w wysokości 800 000 zł, 4) posiada cztery samochody (o wartości ok. 8000 zł, 8000 zł, 12 000 zł i 12 000 zł) oraz udział w kolejnym samochodzie o wartości ok. 10 000 zł, 5) jest właścicielem gospodarstwa rolnego, w skład którego wchodzą grunty rolne (25 ha), las (6 ha), stawy (4 ha), cztery budynki, sześć urządzeń rolniczych (ciągnik, prasa zwijająca, kosiarka, przegrabiarka, zgrabiarka i przyczepa), 6) posiada 16 koni huculskich i 7 źrebaków oraz 24 sztuki danieli. Skarżący oświadczył również, że: 1) szacunkowo wartość jego gospodarstwa została określona na 1 200 000 zł, 2) roczny dochód z tytułu dotacji do gospodarstwa rolnego wynosi ok. 50 000 zł oraz 5000 zł z tytułu sprzedaży źrebaków, 3) zobowiązania i stałe wydatki roczne wynoszą 19 677 zł (w tym opłaty na prąd, obowiązkowe ubezpieczenie rolników, koszty ubezpieczenia budynków, paliwo do ciągników itd.). Zdaniem Sądu pierwszej instancji, w sprawie nie zostały spełnione przesłanki przyznania prawa pomocy z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Sąd zaznaczył, że skarżący wnosił o zwolnienie od wpisu od skargi kasacyjnej, który w niniejszej sprawie wynosi 2132 zł, a łącznie w czterech toczących się przed tym Sądem sprawach wynosi 10 398 zł. W ocenie WSA, skarżący nie wykazał w sposób przekonujący i wystarczający, że uiszczenie wpisów od skarg kasacyjnych w sprawach dotyczących prowadzonej przez niego wcześniej działalności gospodarczej spowoduje uszczerbek dla utrzymania koniecznego dla skarżącego i jego rodziny. Ze złożonego przez skarżącego oświadczenia wynika bowiem, że jest on osobą bardzo majętną i - niezależnie od posiadanych nieruchomości - przede wszystkim posiada oszczędności w kwocie 200 000 zł, które umożliwiają poniesienie kosztów sądowych. Ponadto za mało prawdopodobne uznał Sąd oświadczenie skarżącego, że jedynym dochodem gospodarstwa o wartości 1 200 000 zł była kwota 5000 zł uzyskiwana ze sprzedaży źrebaków i kwota dotacji państwowych. Zdaniem WSA, o braku środków na poniesienie kosztów sądowych nie świadczy również wysokość stałych rocznych obciążeń wskazana w oświadczeniu (ok. 20 000 zł), skoro skarżący tylko z dotacji do gospodarstwa rolnego osiąga dochody w wysokości 50 000 zł. Zażalenie na postanowienie Sądu pierwszej instancji złożył Z. M. (zastępowany przez adwokata), zaskarżając wspomniane orzeczenie w całości i wnosząc o jego zmianę poprzez przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. poprzez bezpodstawne przyjęcie, że w przedmiotowej sprawie nie zachodzi przesłanka do przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym, w sytuacji gdy skarżący nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W uzasadnieniu zażalenia stwierdzono, że Sąd pierwszej instancji nie wziął pod uwagę ilości spraw, w jakich skarżący jest obowiązany do uiszczenia kosztów sądowych, a jedynie została wskazana wysokość opłat we wszystkich sprawach toczących się ze skargi skarżącego przed WSA w Łodzi. Sąd nie odniósł się do skutków, jakie w majątku skarżącego wywoła uiszczenie wszystkich tych wpisów. Zdaniem autora zażalenia, uiszczenie kwoty 10 398 zł wpłynęłoby znacząco na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Sąd nie uwzględnił w uzasadnieniu postanowienia również wysokości miesięcznych kosztów utrzymania ponoszonych przez skarżącego. Autor zażalenia dodał, że skarżący - z uwagi na zbliżające się prace żniwne - nie jest w stanie sprzedać maszyn i urządzeń rolniczych, aby uzyskane z tego tytułu środki przeznaczyć na uiszczenie wpisu sądowego. Nie sposób również oczekiwać od skarżącego sprzedaży posiadanego gospodarstwa rolnego, albowiem dzięki niemu osiąga on dochód i jest w stanie utrzymać rodzinę i zapewnić jej byt. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Na wstępie Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że sprawa sądowoadministracyjna, w której został złożony przedmiotowy wniosek o przyznanie prawa pomocy została wszczęta we wrześniu 2011 r., a więc przed datą wejścia w życie nowelizacji ustawy procesowej, wprowadzonej ustawą z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r., poz. 658), na mocy której został zmieniony m.in. art. 260 p.p.s.a. Mając na uwadze tę okoliczność oraz treść art. 2 ustawy nowelizującej, przyjąć należy, że w stosunku do wniosku strony o przyznanie prawa pomocy w tej sprawie zastosowanie znajdował art. 260 p.p.s.a. w brzmieniu dotychczasowym (sprzed nowelizacji). Oznacza to, że po wniesieniu przez stronę sprzeciwu postanowienie referendarza sądowego, którego sprzeciw ten dotyczył utraciło moc, zaś wniosek o przyznanie prawa pomocy podlegał rozpoznaniu przez Sąd pierwszej instancji na posiedzeniu niejawnym, a od wydanego przez ten Sąd orzeczenia stronie przysługiwało zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Zażalenie złożone w niniejszej sprawie jest oczywiście bezzasadne i podlega oddaleniu. Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Natomiast uregulowana w art. 243 - 263 p.p.s.a. instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. W przedmiotowej sprawie Sąd pierwszej instancji odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, uznając przede wszystkim, że sytuacja majątkowa i finansowa skarżącego - wynikająca ze złożonych przez niego oświadczeń - wskazuje, że jest on w stanie ponieść pełne koszty postępowania i nie spowoduje to uszczerbku w utrzymaniu koniecznym zarówno skarżącego, jak i jego rodziny. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, ocena dokonana przez Sąd pierwszej instancji jest prawidłowa. Trafnie WSA uznał, że skoro skarżący posiada znaczny - szczegółowo opisany w oświadczeniu zawartym we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz w zaskarżonym postępowaniu - majątek, a przede wszystkim - że ma oszczędności w wysokości 200 000 zł, to jest w stanie uiścić koszty sądowe w zainicjowanych przez niego postępowaniach, w łącznej wysokości 10 398 zł. Lektura czterostronicowego uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wskazuje, że całkowicie bezzasadne są twierdzenia zawarte w zażaleniu, jakoby Sąd pierwszej instancji nie wziął pod uwagę ilości spraw, w jakich skarżący ma obowiązek poniesienia kosztów sądowych oraz że nie ocenił skutków, jakie w majątku skarżącego wywoła konieczność uiszczenia kwoty 10 398 zł. Sąd pierwszej instancji nie uwzględnił w uzasadnieniu postanowienia wysokości miesięcznych kosztów utrzymania ponoszonych przez skarżącego, bowiem skarżący takich kosztów nie wskazał. Wziął natomiast pod uwagę zadeklarowane przez skarżącego roczne koszty utrzymania, trafnie zresztą wskazując, że są one dużo niższe od wysokości samych dopłat, jakie otrzymuje skarżący do swojego gospodarstwa. Zupełnie niezrozumiałe są również twierdzenia zażalenia, sugerujące jakoby Sąd oczekiwał, że skarżący sprzeda - w celu zdobycia środków na uiszczenie spisów sądowych - posiadane maszyny i urządzenia rolnicze albo nawet całe gospodarstwo. W żadnym fragmencie zaskarżonego postanowienia WSA nie zaprezentował takiego stanowiska. Sąd pierwszej instancji całkowicie trafnie zasugerował natomiast, że koszty sądowe mogą zostać pokryte z posiadanych przez skarżącego oszczędności - i to bez żadnego uszczerbku dla utrzymania skarżącego i jego rodziny. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji. PG