I GZ 565/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Maria Myślińska po rozpoznaniu w dniu 20 października 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia [...] na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 5 września 2016 r., sygn. akt I SA/Wr 1162/15 w zakresie umorzenia postępowania w sprawie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi [...] na decyzję Dyrektora Izby Celnej we [...] z dnia [...] kwietnia 2015 r., nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu postanowieniem z dnia 5 września 2016 r., sygn. akt I SA/Wr 1162/15 umorzył postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi [...] na decyzję Dyrektora Izby Celnej we [...] z dnia [...] kwietnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego. Sąd I instancji wskazał, że prawomocnym postanowieniem z dnia 21 września 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odmówił skarżącej spółce przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W oparciu o zarządzenie Przewodniczącego Wydziału I z dnia 9 czerwca 2015 r. spółka została ponownie wezwana do uiszczenia wpisu sądowego do skargi. W odpowiedzi na wezwanie pełnomocnik procesowy spółki złożył kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu. Zarządzeniem z dnia 9 lutego 2016 r. spółka, za pośrednictwem pełnomocnika procesowego, została wezwana do uzupełnienia braku formalnego wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez podpisanie złożonego formularza urzędowego przez organ uprawniony do reprezentacji spółki lub złożenie prawidłowo podpisanego formularza przez tenże organ spółki, w terminie 7 dni, pod rygorem pozostawienia wniosku o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania. W odpowiedzi na wezwanie pełnomocnik spółki wskazał, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego wnioski o przyznanie prawa pomocy mogą być podpisywane również przez pełnomocnika. Postanowieniem z dnia 21 marca 2016 r. pozostawiono wniosek strony o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania oraz odrzucono skargę spółki z uwagi na jej nieopłacenie. Na oba postanowienia spółka wniosła zażalenia do Naczelnego Sądu Administracyjnego. W dniu 8 czerwca 2016 r. Naczelny Sąd Administracyjny uchylił rozstrzygnięcie z dnia 21 marca 2016 r. o pozostawieniu wniosku bez rozpoznania. Sąd drugiej instancji wskazał, że żaden przepis nie wymaga, aby czynności w zakresie ubiegania się o przyznanie prawa pomocy dokonywane były osobiście przez stronę postępowania. Zdaniem Sądu drugiej instancji, po 15 sierpnia 2015 r. zachowuje nadal aktualność uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 maja 2010 r., I OPS 11/09, zgodnie z którą wniosek o przyznanie prawa pomocy składany na urzędowym formularzu może być podpisany także przez pełnomocnika strony. Oprócz tego postanowieniem z dnia 8 czerwca 2016 r. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie spółki na postanowienie o odrzuceniu skargi. W opinii Sądu drugiej instancji, prawomocne postanowienie sądu o odmowie zwolnienia strony z obowiązku ponoszenia kosztów oraz ponowne wezwanie do uiszczenia należnej opłaty nie zwalniało strony od skutków niezastosowania się do tego wezwania, mimo złożenia kolejnego wniosku w tym przedmiocie. W takich okolicznościach sąd pierwszej instancji był zobligowany do odrzucenia skargi. WSA wskazał, że w sprawie znalazł zastosowanie przepis art. 249a ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej: p.p.s.a.). Zgodnie z jego treścią, jeżeli strona cofnie wniosek lub rozpoznanie wniosku stało się zbędne, postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy umarza się. WSA podkreślił, że koszty sądowe, tj. wszelkie opłaty sądowe i wydatki, strona jest obowiązana ponosić w toku postępowania. Potwierdza to także treść art. 243 § 1 p.p.s.a., który stanowi, że strona może wnosić o przyznanie prawa pomocy na każdym etapie postępowania. W niniejszej zaś sprawie trudno uznać, że postępowanie nadal się toczy bowiem postępowanie w sprawie zakończyło się z chwilą uprawomocnienia się postanowienia Sądu o odrzuceniu skargi, tj. z dniem 8 czerwca 2016 r. Z tą chwilą przestał ciążyć na stronie obowiązek ponoszenia kosztów sądowych, w związku z czym procedowanie w sprawie prawa pomocy stało się zbędne. Ponadto Sąd I instancji stwierdził, że postępowanie w przedmiocie prawa pomocy było zbędne również z uwagi na to, że strona nie wykazała, aby w sprawie doszło do jakiejkolwiek zmiany stanu majątkowego spółki w kontekście art. 165 p.p.s.a. w zw. z art. 246 § 2 p.p.s.a. WSA podkreślił, że już na wcześniejszym etapie niniejszego postępowania sądowego oceniano sytuację finansową skarżącej spółki w kontekście możliwości partycypowania w kosztach sądowych. Obecnie rozpatrywany wniosek powiela zaś wcześniejszą argumentację spółki. Nie można zatem uznać, że w sprawie przedstawiono jakiekolwiek nowe okoliczności, które uzasadniałaby zmianę pierwotnie podjętego rozstrzygnięcia. Zażalenie na powyższe postanowienie złożyła skarżąca, wnosząc o jego zmianę poprzez przyznanie prawa pomocy, ewentualnie uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. Zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 246 § 2 pkt 2 p.p.p.s.a. poprzez jego błędne zastosowanie, podczas gdy skarżąca nie posiada środków na pokrycie kosztów postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Należy w pełni podzielić stanowisko Sądu I instancji, że w sprawie znalazł zastosowanie przepis art. 249a p.p.s.a. Zgodnie z jego treścią, jeżeli strona cofnie wniosek lub rozpoznanie wniosku stało się zbędne, postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy umarza się. Jak słusznie zauważył WSA koszty sądowe, tj. wszelkie opłaty sądowe i wydatki, strona jest obowiązana ponosić w toku postępowania, co potwierdza treść art. 243 § 1 p.p.s.a. W rozpoznawanej sprawie nie tyczy się postępowanie w toku, którego spółka wystąpiła z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy, bowiem zakończyło się one z chwilą uprawomocnienia się postanowienia Sądu o odrzuceniu skargi, tj. z dniem 8 czerwca 2016 r. Z tą chwilą przestał zatem ciążyć na stronie obowiązek ponoszenia kosztów sądowych, w związku z czym procedowanie w sprawie prawa pomocy stało się zbędne. W tym miejscu wymaga podkreślenia, że postępowanie w sprawie poznania prawa pomocy jest postępowaniem incydentalnym (wpadkowym) w stosunku do postępowania głównego, którym w rozpoznawanej sprawie było postępowanie zainicjowane skargą spółki na decyzję Dyrektora Izby Celnej we [...] z dnia [...] kwietnia 2015 r. w przedmiocie podatku akcyzowego. Poza tym postępowanie w przedmiocie prawa pomocy było zbędne również z uwagi na to, że strona nie wykazała, aby w sprawie doszło do jakiejkolwiek zmiany stanu majątkowego spółki w kontekście art. 165 p.p.s.a. w zw. z art. 246 § 2 p.p.s.a. Wymaga podkreślenia, że już na wcześniejszym etapie postępowania sądowego oceniano sytuację finansową skarżącej spółki w kontekście możliwości partycypowania w kosztach sądowych. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.