I GZ 578/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie Przewodniczący: sędzia NSA Dariusz Dudra po rozpoznaniu w dniu 3 listopada 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia "E." Spółki z o.o. z siedzibą w M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 5 września 2016 r. sygn. akt I SA/Wr 1181/15 w zakresie umorzenia postępowania w sprawie wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi "E." Spółki z o.o. z siedzibą w M. na decyzję Dyrektora Izby Celnej we Wrocławiu z dnia [...] kwietnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego postanawia: oddalić zażalenie Postanowieniem z dnia 5 września 2016 r. (sygn. akt I SA/Wr 1181/15) Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, działając na podstawie art. 249a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718), zwanej dalej: p.p.s.a., umorzył postępowanie w sprawie przyznania "E." Spółce z o.o. z siedzibą w M. (dalej: skarżąca) prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej we Wrocławiu [...] kwietnia 2015 r. (nr [...]) w przedmiocie podatku akcyzowego. Z uzasadnienia postanowienia wynika, że prawomocnym postanowieniem z dnia 28 września 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odmówił przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Po wezwaniu do uiszczenia wpisu od skargi, skarżąca złożyła kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, który został podpisany przez jej pełnomocnika. Zarządzeniem z dnia 15 lutego 2016 r. skarżąca, za pośrednictwem pełnomocnika procesowego, została wezwana do uzupełnienia braku formalnego wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez podpisanie złożonego formularza urzędowego przez organ uprawniony do reprezentacji spółki lub złożenie prawidłowo podpisanego formularza przez tenże organ spółki, w terminie 7 dni, pod rygorem pozostawienia wniosku o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania. W odpowiedzi na wezwanie pełnomocnik spółki wskazał, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego wnioski o przyznanie prawa pomocy mogą być podpisywane również przez pełnomocnika. Postanowieniem z dnia 21 marca 2016 r. pozostawiono wniosek strony o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania oraz odrzucono skargę spółki z uwagi na jej nieopłacenie. Na powyższe postanowienia spółka wniosła zażalenia do Naczelnego Sądu Administracyjnego. W dniu 10 czerwca 2016 r. Naczelny Sąd Administracyjny uchylił rozstrzygnięcie z dnia 21 marca 2016 r. o pozostawieniu wniosku bez rozpoznania. Sąd drugiej instancji wskazał, że żaden przepis nie wymaga, aby czynności w zakresie ubiegania się o przyznanie prawa pomocy dokonywane były osobiście przez stronę postępowania. Zdaniem Sądu drugiej instancji, po 15 sierpnia 2015 r. zachowuje nadal aktualność uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 maja 2010 r., I OPS 11/09, zgodnie z którą wniosek o przyznanie prawa pomocy składany na urzędowym formularzu może być podpisany także przez pełnomocnika strony. Postanowieniem z dnia 10 czerwca 2016 r. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie spółki na postanowienie o odrzuceniu skargi. W opinii Sądu drugiej instancji, prawomocne postanowienie sądu o odmowie zwolnienia strony z obowiązku ponoszenia kosztów oraz ponowne wezwanie do uiszczenia należnej opłaty nie zwalniało strony od skutków niezastosowania się do tego wezwania, mimo złożenia kolejnego wniosku w tym przedmiocie. W takich okolicznościach sąd pierwszej instancji zasadnie odrzucił skargę. WSA wskazał, że w sprawie znalazł zastosowanie przepis art. 249a p.p.s.a. Zgodnie z jego treścią, jeżeli strona cofnie wniosek lub rozpoznanie wniosku stało się zbędne, postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy umarza się. WSA podkreślił, że zgodnie z treścią art. 243 § 1 p.p.s.a., strona może wnosić o przyznanie prawa pomocy przed wszczęciem postępowania, lub w jego toku, natomiast w niniejszej sprawie trudno uznać, że postępowanie nadal się toczy, bowiem postępowanie w sprawie zakończyło się z chwilą uprawomocnienia się postanowienia Sądu o odrzuceniu skargi, tj. z dniem 10 czerwca 2016 r. Z tą chwilą przestał ciążyć na stronie obowiązek ponoszenia kosztów sądowych, w związku z czym procedowanie w sprawie prawa pomocy stało się zbędne. Zażalenie na powyższe postanowienie złożyła skarżąca, wnosząc o jego zmianę poprzez przyznanie prawa pomocy, ewentualnie uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 246 § 2 pkt 2 p.p.p.s.a. poprzez jego błędne niezastosowanie, podczas gdy skarżąca nie posiada środków na pokrycie kosztów postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Należy w pełni podzielić stanowisko Sądu I instancji, że w sprawie znalazł zastosowanie przepis art. 249a p.p.s.a. Zgodnie z jego treścią, jeżeli strona cofnie wniosek lub rozpoznanie wniosku stało się zbędne, postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy umarza się. Należy zauważyć, że koszty sądowe, tj. wszelkie opłaty sądowe i wydatki, strona jest obowiązana ponosić w toku postępowania. Przed wszczęciem postępowania, lub w jego toku skarżąca może też, zgodnie z treścią art. 243 § 1 p.p.s.a. złożyć wniosek o przyznanie prawa pomocy. W rozpoznawanej sprawie postępowanie, w toku którego skarżąca wystąpiła z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy, zakończyło się z chwilą uprawomocnienia się postanowienia Sądu o odrzuceniu skargi, tj. z dniem 10 czerwca 2016 r. Z tą chwilą przestał zatem ciążyć na stronie obowiązek ponoszenia kosztów sądowych, w związku z czym procedowanie w sprawie prawa pomocy stało się zbędne. W tym miejscu wymaga podkreślenia, że postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy jest postępowaniem incydentalnym (wpadkowym) w stosunku do postępowania głównego, którym w rozpoznawanej sprawie było postępowanie zainicjowane skargą spółki na decyzję Dyrektora Izby Celnej we Wrocławiu z dnia [...] kwietnia 2015 r. w przedmiocie podatku akcyzowego. Poza tym postępowanie w przedmiocie prawa pomocy było zbędne również z uwagi na to, że strona nie wykazała, aby w sprawie doszło do jakiejkolwiek zmiany stanu majątkowego spółki w kontekście art. 165 p.p.s.a. w zw. z art. 246 § 2 p.p.s.a. Wymaga podkreślenia, że już na wcześniejszym etapie postępowania sądowego oceniano sytuację finansową skarżącej spółki w kontekście możliwości partycypowania w kosztach sądowych. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.