I GZ 589/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Anna Robotowska po rozpoznaniu w dniu 24 lutego 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażaleń "[A.]" Spółki z o.o. w M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 7 grudnia 2015 r. sygn. akt I SA/Wr 2091/13 w zakresie odmowy zmiany postanowienia referendarza sądowego z dnia 15 czerwca 2015 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz odrzucenia skargi kasacyjnej w sprawie ze skargi "[A.]" Spółki z o.o. w M. na decyzję Dyrektora Izby Celnej we Wrocławiu z dnia [...] września 2013 r. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego postanawia: oddalić zażalenia Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, objętym zażaleniami postanowieniem z 7 grudnia 2015 r. sygn. akt I SA/Wr 2091/13, działając na podstawie art. 165 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), w skrócie: p.p.s.a., w pkt I odmówił "[A.]" Spółce z o.o. w M. (dalej: skarżąca, Spółka) zmiany postanowienia referendarza sądowego odmawiającego przyznania Spółce prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz w pkt II w oparciu o art. 220 § 3 p.p.s.a. odrzucił skargę kasacyjną Spółki w sprawie z jej skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej we Wrocławiu z [...] września 2013 r. w przedmiocie podatku akcyzowego. I W uzasadnieniu Sąd pierwszej instancji wskazał, że prawomocnym postanowieniem z dnia 15 czerwca 2015 r. referendarz sądowy odmówił "[A.]" Spółce z o.o. w M. (dalej: skarżąca lub Spółka) przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Wobec czego, Przewodniczący Wydziału I zarządzeniem z dnia [...] października 2015 r. wezwał pełnomocnika skarżącej do uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej w kwocie 496 zł, w terminie siedmiu dni, pod rygorem odrzucenia skargi kasacyjnej. Jak wynika z akt sprawy, wezwanie to doręczono na adres kancelarii pełnomocnika w dniu [...] października 2015 r., zaś w czasie biegu terminu do opłacenia skargi kasacyjnej pełnomocnik Spółki złożył kolejny wniosek (w dniu [...] listopada 2015 r.) o zwolnienie skarżącej w całości od kosztów sądowych. Uzasadnienie tego wniosku stanowi niemal w całości powtórzenie wniosku, jaki był przedmiotem rozpoznania przez referendarza sądowego w postanowieniu z 15 czerwca 2015 r. Jedyną nową okolicznością powołaną we wniosku jest podwyższona (o 69 170 zł) kwota opłat sądowych, jakie Spółka zobowiązana jest uiścić w związku ze skargami wniesionymi do WSA we Wrocławiu. Sąd pierwszej instancji odmawiając, zgodnie z art. 165 p.p.s.a., zmiany prawomocnego postanowienia referendarza sądowego z 15 czerwca 2015 r. wskazał, że wniosek skarżącej z dnia [...] listopada 2015 r. jest drugim wnioskiem złożonym na etapie skargi kasacyjnej i dlatego należało go poddać ocenie już nie według kryteriów spełnienia przez wnioskodawcę przesłanek z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., lecz pod kątem wykazania przez stronę, że w jej sytuacji majątkowej wystąpiły – od czasu wydania postanowienia z 15 czerwca 2015 r. – nowe okoliczności (faktyczne lub prawne), które uzasadniałyby zmianę prawomocnego postanowienia. Takich okoliczności, w ocenie Sądu pierwszej instancji, skarżąca nie wykazała, bowiem treść kolejnego wniosku o zwolnienie Spółki z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych niemal w całości stanowi powtórzenie argumentacji poprzedniego wniosku – będącego przedmiotem oceny referendarza sądowego w prawomocnym postanowieniu z 15 czerwca 2015 r. Zdaniem Sądu, sama przesłanka wyższych obciążeń finansowych, jakie ciążą na skarżącej w związku z zainicjowanymi przez nią postępowaniami sądowymi nie może stanowić wystarczającej podstawy do zmiany prawomocnego postanowienia, albowiem Spółka nie wykazała, że z powodu zwiększonych kosztów sądowych jej sytuacja majątkowa uległa pogorszeniu, wpływając przez to na zdolność do poniesienia kosztów sądowych. Mając zaś na uwadze, że wezwanie do opłacenia skargi kasacyjnej pełnomocnik Spółki otrzymał w dniu [...] października 2015 r., siedmiodniowy termin na uiszczenie wpisu rozpoczął bieg w dniu [...] października 2015 r. i jak wynika z akt sprawy – upłynął bezskutecznie w dniu [...] listopada 2015 r. (piątek), zgodnie z art. 220 § 3 p.p.s.a. Sąd pierwszej instancji odrzucił skargę kasacyjną z uwagi na nieuiszczenie wpisu. WSA podkreślił przy tym, że ponowne wniesienie przez skarżącą o przyznanie prawa pomocy nie przerywa biegu siedmiodniowego terminu do uregulowania wpisu sądowego. II W zażaleniu na pkt I powyższego postanowienia skarżąca Spółka wniosła o jego zmianę poprzez przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych; ewentualnie o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji. Skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 165 p.p.s.a., poprzez jego niezastosowanie, podczas gdy pojawiły się nowe okoliczności dotyczące sytuacji majątkowej Spółki w pełni uzasadniające zmianę uprzedniego postanowienia poprzez przyznanie skarżącej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Z kolei zaskarżając pkt II postanowienia skarżąca wniosła o jego zmianę poprzez przyjęcie skargi kasacyjnej z dnia [...] kwietnia 2015 r., ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia w zakresie odrzucenia skargi kasacyjnej i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji. Skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, tj.: 1) art. 178 w zw. z art. 220 § 3 p.p.s.a. poprzez ich niewłaściwe niezastosowanie, polegające na odrzuceniu skargi kasacyjnej z dnia 3 kwietnia 2015 r. z powołaniem się na okoliczność nieuiszczenia należnego wpisu, pomimo złożenia przez skarżącą w zakreślonym terminie wniosku o przyznanie prawa pomocy, która to czynność wywołuje skutek tożsamy z uiszczeniem wpisu; 2) art. 249a p.p.s.a. poprzez błędne jego zastosowanie polegające na nierozpoznaniu złożonego przez skarżącą wniosku o przyznanie prawa pomocy i w konsekwencji nieuzasadnionym umorzeniu postępowania w tym przedmiocie. III Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zaskarżone postanowienie Sądu pierwszej instancji, które zawiera rozstrzygnięcie w dwóch punktach, tj. po pierwsze odmawia zmiany postanowienia referendarza sądowego z 15 czerwca 2015 r. oraz po drugie, odrzuca skargę kasacyjną odpowiada prawu, a zarzuty podniesione przez skarżącą nie są zasadne. W pierwszej kolejności wskazać należy, że zgodnie z art. 165 p.p.s.a., postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Zgodnie z tym przepisem postanowienia prawomocne, czyli takie od których nie przysługuje już stronie środek zaskarżenia wydane w toku postępowania i niekończące sprawy, mogą być uchylone lub zmienione jedynie wówczas, gdy zmieniły się okoliczności faktyczne, które stanowiły podstawę wydanego orzeczenia. Przez pojęcie "zmiany okoliczności sprawy" w rozumieniu art. 165 p.p.s.a. należy rozumieć wszelkie zmiany występujące zarówno w okolicznościach faktycznych sprawy, jak i w obowiązującym prawie. Muszą to być jednak takie zmiany, które uzasadniają zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia. W przypadku postanowienia wydanego w zakresie prawa pomocy zmiana okoliczności sprawy musi być oceniana w kontekście przesłanek, które legły u podstaw postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy, którego to zmiany domaga się strona. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w okolicznościach niniejszej sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu prawidłowo zastosował art. 165 p.p.s.a. i wniosek skarżącej z dnia 6 listopada 2015 r. o przyznanie prawa pomocy potraktował jako wniosek o zmianę prawomocnego postanowienia referendarza sądowego z dnia 15 czerwca 2015 r. Rację ma Sąd pierwszej instancji twierdząc, że skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść kosztów niniejszego postępowania sądowego. Kluczowe znaczenie dla rozstrzygnięcia ma, co prawidłowo dostrzegł Sąd, treść art. 165 p.p.s.a. Należy zauważyć, że w niniejszej sprawie skarżąca kilkakrotnie ubiegała się już o prawo pomocy w tym samym, co obecnie, zakresie (zwolnienie od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych) i WSA we Wrocławiu postanowieniami z dnia: 2 czerwca 2014 r., 7 października 2014 r. oraz 15 czerwca 2015 r. odmawiał Spółce uwzględnienia jej wniosków. W kontekście powołanych orzeczeń istotne jest to, że informacje zawarte w kolejnym złożonym wniosku nie różnią się od tych podnoszonych uprzednio w zakończonych postępowaniach i nie sposób w konsekwencji uznać, że skarżąca wskazuje na taką zmianę okoliczności, której waga przemawiałaby za zmianą dotychczasowego stanowiska, co do spełniania przez nią przesłanek z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. Jak prawidłowo uznał Sąd pierwszej instancji, deklarowany stan majątkowy, jak też inne okoliczności sprawy nie uległy zmianie. Skarżąca nie dołączyła jakichkolwiek dodatkowych dokumentów, mających na tyle istotne znaczenie dla sprawy, że pozwalałyby na zmianę prawomocnego orzeczenia w przedmiocie prawa pomocy z uwagi na wystąpienie przesłanek z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. Również argumentacja podnoszona przez skarżącą, a mająca przemawiać za przyznaniem prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, nie uległa zmianie, a strona kolejny raz powołuje się na trudną sytuację finansową. W stanie faktycznym sprawy skarżąca nie wykazała związku pomiędzy zwiększonymi obciążeniami z tytułu kosztów sądowych wymaganych w innych sprawach a pogorszeniem się z tego powodu jej sytuacji majątkowej. W ocenie Sądu pierwszej instancji, którą Naczelny Sąd Administracyjny podziela, skarżąca nie wykazała, że jej sytuacja majątkowa uległa pogorszeniu w porównaniu ze stanem na dzień wydania przez referendarza sądowego postanowienia z 15 czerwca 2015 r. Skoro zatem okoliczności podnoszone przez Spółkę zostały już wzięte pod uwagę poprzednio, to prawidłowo Sąd pierwszej stwierdził, że w sprawie nie doszło do takiej zmiany sytuacji, by uwzględnić jej wniosek, a więc Spółka nie wykazała spełnienia przesłanek z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., a zatem brak było podstaw do uwzględnienia jej żądania. Skoro więc Spółka nie uiściła należnego wpisu od skargi kasacyjnej, do czego była wezwana zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału I WSA we Wrocławiu z dnia [...] października 2015 r. (k. – 201 akt), w zakreślonym terminie – czego Spółka nie kwestionuje – to w tych okolicznościach, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd pierwszej instancji prawidłowo odrzucił skargę kasacyjną Spółki, a zarzuty podniesione w zażaleniu są nieuzasadnione. Wbrew zatem twierdzeniom skarżącej, złożenie kolejnego wniosku – w tej sprawie wniosku o zmianę prawomocnego postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy – nawet dokonane w terminie zakreślonym w wezwaniu do uiszczenia wpisu, nie może uchylić skutków prawomocności wydanego wcześniej rozstrzygnięcia w przedmiocie prawa pomocy i tym samym nie ma wpływu na bieg terminu określonego w art. 220 p.p.s.a., to znaczy nie chroni strony przed skutkami niezastosowania się do treści wezwania we wskazanym przez Sąd terminie. Stosownie do treści art. 220 § 1 p.p.s.a., Sąd nie podejmuje żadnej czynności w stosunku do pisma, od którego strona nie uiściła należnej opłaty, a zgodnie z § 3 cyt. przepisu, nieuiszczenie należnego wpisu od skargi kasacyjnej skutkuje jej odrzuceniem. Odnosząc się natomiast do zarzutu naruszenia art. 249a p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że Sąd pierwszej instancji nie stosował tego przepisu, ani w żaden sposób nie odniósł się do niego w zaskarżonym postanowieniu, a zatem zarzut ten jest całkowicie chybiony. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.