I GZ 695/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Hanna Kamińska po rozpoznaniu w dniu 20 października 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia A. B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w G. z dnia 28 lipca 2015 r., sygn. akt III SA/GL 1132/14 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. B. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] czerwca 2014 r., nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji w przedmiocie podatku akcyzowego po wznowieniu postępowania postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w G. postanowieniem z dnia 28 lipca 2015 r. o sygn. akt III SA/Gl 1132/14 odmówił A. B. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. B. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] czerwca 2014 r. w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji w przedmiocie podatku akcyzowego po wznowieniu postępowania. W uzasadnieniu postanowienia wskazano, że prawomocnym postanowieniem z dnia 8 grudnia 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w G. odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżący ponownie zwrócił się do Sądu z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy, zmieniając zakres żądania, tj. wniósł o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu oświadczył, że nie jest w stanie pokryć kosztów sądowych bez uszczerbku dla swojego utrzymania. Utrzymuje się z prac dorywczych (pomoc przy remontach, przeprowadzkach, koszeniu trawy) i miesięcznie uzyskuje z tego tytułu ok. 1.100 zł miesięcznie. Całość tej kwoty przeznacza na spłatę rat kredytów zaciągniętych w roku 2007 i 2012 – tj. przed wszczęciem postępowania przez organy celne (550 zł w banku i 400 zł w SKOK). Dodatkowo, jego zadłużenie na karcie kredytowej wynosi 2.800 zł, które spłaca średnio po 120-150 zł miesięcznie. Skarżący podkreślił, że nie ma żadnego majątku ani oszczędności, obecnie zamieszkuje u swojej matki. W zakupie odzieży i żywności pomagają mu jego bracia. Skarżący zaznaczył, że w aktach sprawy znajdują się już oświadczenia braci oraz kserokopie stosownych umów. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego skarżący przedłożył zaświadczenie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia 15 maja 2015 r. z którego wynika, że wnioskodawca w 2014 r. nie osiągnął praktycznie dochodu; decyzję ZUS z dnia 1 marca 2015 r. o waloryzacji emerytury matki strony skarżącej i jej zeznanie podatkowe za 2014 r.; harmonogram spłaty pożyczki (ostatnia rata płatna w dniu 6 kwietnia 2015 r.) wraz z pismem informującym o rozliczeniu tego kredytu; zaświadczenie z Raiffeisen POLBANK wraz z wyciągami z tego rachunku bankowego; wyciąg z rachunku "Kredytu Bezpiecznego" zaciągniętego w ww. banku (za okres od dnia 21 kwietnia 2014 r. do dnia 16 maja 2014 r.); kserokopię dowodu wpłaty wnioskodawcy na jego rachunek w SKOK "Jaworzno" kwoty 482,46 zł. Jednocześnie skarżący oświadczył, że nie może nadesłać zaświadczenia o nieodprowadzaniu przez niego zaliczek na podatek dochodowy od osób fizycznych za 2015 r. (taką informację uzyskał on w urzędzie skarbowym). Aktualnie pozostało mu zadłużenie w Polbanku S.A.(rata – 550 zł miesięcznie) oraz zadłużenie na karcie kredytowej spłacane miesięcznie w kwocie około 120-150 zł. W kwietniu 2015 r. spłacił ostatnią ratę pożyczki, którą zaciągnęła w SKOK. Stwierdził ponadto, że jego bracia nie udzielają mu już żadnej pomocy finansowej ani rzeczowej. Skarżący utrzymuje się z prac dorywczych, które pozwalają mu zarobić około 1.100 zł miesięcznie. Na życie pozostaje ok. 400 zł, które przeznacza na zakup żywności, odzieży i środków czystości. Nie posiada żadnych oszczędności i nie jest w stanie przeznaczyć kwoty 1.000 zł na uiszczenie wpisu sądowego. Nie ma od kogo pożyczyć tej kwoty, a i tak nie miał by jej jak oddać. Kolejne nadesłane przez skarżącego dokumenty to: zaświadczenie o średnich miesięcznych zarobkach brata W. B. (3.635,97 zł netto); zaświadczenie o statusie bezrobotnego P. B. z dnia 27 maja 2015 r.; zeznanie podatkowe PIT-37 złożone przez jego brata W. B. za 2014 r.; wydruk z rachunku bankowego W. B. (okres od dnia 1 marca 2015 r. do 9 maja 2015 r.); wydruk z rachunku bankowego skarżącego (od 30 grudnia 2014 r. do 28 maja 2015 r.); wyciąg z rachunku bankowego matki wnioskodawcy (okres od 5 marca 2015 r. do 6 maja 2015 r.). Wnioskodawca oświadczył, że mieszka w mieszkaniu swojej matki razem z braćmi: W. i P. Brat W. ma syna P. (który przebywa obecnie w zakładzie karnym), córkę oraz wnuczkę, które mieszkają razem z jego byłą żoną. Wnioskodawca oświadczył, że z żadną z powyższych osób (ani z żadną inną osobą) nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego. Oddalając wniosek skarżącego, Wojewódzki Sąd Administracyjny w G. Stwierdził, że kolejny jego wniosek jest w istocie zbieżny w swoim zakresie z poprzednim wnioskiem – obejmuje również zwolnienie od kosztów sądowych (w tym przypadku – częściowe zwolnienie). W takiej sytuacji wniosek skarżącego zasługiwałby na uwzględnienie tylko wtedy, gdyby przedstawił on istotną zmianę w swojej aktualnej sytuacji majątkowej. Chodzi o taką zmianę, która ewidentnie pogarszałaby jego kondycję majątkową. W ocenie WSA, skarżący jednak takiej zmiany nie zdołał wykazać. Zgodnie z oświadczeniem złożonym w sprzeciwie z [...] lipca 2015 r. skarżący mieszka aktualnie u matki i nie ponosi z tytułu utrzymania tego mieszkania żadnych kosztów. Jednocześnie podtrzymał oświadczenie, że utrzymuje się z prac dorywczych, z których osiąga przeciętnie 1.100 zł miesięcznie przy uwzględnieniu zastrzeżenia, że to wynagrodzenie jest zmienne, zależy bowiem od ilości zleceń, warunków atmosferycznych. Sąd podkreślił, że kwota ta pozostaje do dyspozycji skarżącego. Od czasu spłaty pożyczki w SKOK skarżący – jak twierdzi – samodzielnie ponosi wydatki związane z zakupem żywności, odzieży oraz środków czystości. Jednakże z nadesłanego wyciągu bankowego wynika, że S. B. przelał mu 26 maja 2015 r. na konto kwotę 550 zł. Dodatkowo na koncie 9 czerwca 2015 r. odnotowano uznanie kwoty 510 zł wpłaconej przez A. K. Wpłat tych skarżący w żaden sposób nie wyjaśnił. Powyższe okoliczności powodują, że oświadczenia nadesłane przez skarżącego za sprzeciwem stały się niewiarygodne. Zdaniem Sadu, już same kwoty tych wpłat wystarczyłyby na pokrycie wpisów sądowych we wszystkich jego sprawach zawisłych przed tut. Sądem (od III SA/Gl 1131 do III SA/Gl 1135/14 łączny, sumaryczny wpis sądowy od tych skarg wyniesie 1.000 zł). Ponadto, w ocenie WSA, sytuacja skarżącego aktualnie poprawiła się, gdyż zmniejszyły się jego obciążenia w wyniku zakończenia spłaty pożyczki w SKOK "Jaworzno", gdzie rata kredytowa wynosiła 411 zł miesięcznie. Skarżący nie opłaca mieszkania, w którym mieszka, natomiast w bieżącym utrzymaniu jego nadal (zgodnie z wyciągiem bankowym) pomagają mu osoby trzecie. Reasumując, Sąd I instancji stwierdził, że skarżący nie udowodnił w sposób niebudzący wątpliwości – ani na etapie postępowania referendarskiego, ani w postępowaniu zainicjowanym wniesionym sprzeciwem – aby znajdował się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy. Skarżący nie wykazał bowiem, że nie jest w stanie uiścić wpisu sądowego od skargi w kwocie 200 zł. Zażalenie na powyższe postanowienie złożył skarżący, wnosząc o jego zmianę i przyznanie mu prawa pomocy w zakrsie częściowym poprze zwolnienie z obowiązku ponoszenia wpisów sądowych od skarg na decyzje Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] czerwca 2013 r. w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji dotyczących określenia zobowiązań podatkowych w podatku akcyzowym po wznowieniu postępowań, ewentualnie uchylenie tego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił: 1. błędne ustalenie stanu faktycznego polegające na przyjęciu, że skarżący nadal otrzymuje wsparcie finansowe od osób trzecich (wpłaty na rachunek bankowy), podczas gdy wpłaty zostały dokonane na jego rachunek kredytowy i pomniejszyły saldo zadłużenia, a on przed dokonaniem wpłat przekazał gotówką kwotę stanowiącą równowartość wpłaty osobom trzecim; 2. sprzeczne z zasadami logiki i doświadczenia życiowego przyjęcie przez Sąd, że w przedmiotowej sprawie skarżący powinien zaprzestać spłacania kredytów prywatnych, zaciągniętych znacznie wcześniej (2008 r.) niż zarzucane mu przez Urząd Celny zachowanie (2010 r.) oraz że spłata kredytów nie powinna mieć znaczenia dla oceny jego sytuacji majątkowej i możliwości pokrycia wpisów sądowych, które to stanowisko sprzeczne jest z zasadami demokratycznego państwa prawnego, urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji), podczas gdy w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego panuje pogląd, że nie można oczekiwać, aby obywatel przestał spłacać swoje zobowiązania ze względu na koszty publicznoprawne w sytuacji, gdy tych ostatnich nie mógł przewidzieć zaciągając zobowiązania o charakterze cywilnoprawnym. Zdaniem skarżącego, Sąd błędnie przyjął, że skarżący jest w stanie ponieść koszty wpisów sądowych bez uszczerbku dla własnego utrzymania, co stanowiło mające wpływ na wynik sprawy naruszenie przepisów postępowania, a mianowicie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.). Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie jest zasadne. Kontroli zostało podane postanowienie Sądu z dnia 28 lipca 2015 r., odmawiające zmiany postanowienia w przedmiocie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych. Podkreślenia wymaga, że wniosek skarżącego był kolejnym wnioskiem w sprawie po prawomocnym oddaleniu jego wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnieni od kosztów sądowych. Zakres obu wniosków jest zatem zbliżony. W stosunku do obu wniosków Sąd I instancji badał bowiem, czy skarżący wykazał przesłankę z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., tj. czy wykazał, że nie jest stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Oceniając kolejny wniosek w tym przedmiocie, Sąd miał także na uwadze art. 165 p.p.s.a., zgodnie z którym postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Powyższe oznacza, że zmiana takiego postanowienia może nastąpić wyłącznie w sytuacji, gdy nastąpiły zmiany okoliczności sprawy. Podkreślić przy tym należy, że mają to być okoliczności relewantne dla rozpatrywanej kwestii, a więc dla oceny przesłanek umożliwiających ewentualne przyznanie wnioskodawcy prawa pomocy. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji prawidłowo ocenił aktualną sytuację materialną skarżącego jako korzystniejszą nawet aniżeli w chwili składnia przez niego pierwotnego wniosku. Spłacił on bowiem pożyczkę w SKOK, zamieszkuje u matki, nie ponosząc z tego tytułu opłat, oraz udokumentował wpływy na jego rachunek bakowy od osób trzecich w kwocie wystarczającej na pokrycie kosztów sądowych we wszystkich jego sprawach. Podkreślenia wymaga, że wpis sądowy w tej sprawie wynosi 200 zł, a we wszystkich sprawach 1000 zł, a więc – obiektywnie – nie jest on wysoki. W tych okolicznościach nie ma szczególnego znaczenia, czy skarżący wziął kredyt przed czy po wszczęciu sprawy podatkowej. Zaciągając długoterminowe zobowiązanie prywatne, skarżący mógł bowiem bez trudu przewidzieć, że w trakcie spłaty kredytu mogą zaistnieć nagłe i nieprzewidziane wydatki, czy to publicznoprawne czy też inne. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi postanowił jak w sentencji.