I GZ 81/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Kabat-Rembelska po rozpoznaniu w dniu 16 kwietnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia U. G. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w L. z dnia 13 lutego 2014 r. sygn. akt I SA/Lu 1035/13 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi U. G. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w B. z dnia [...] lipca 2013 r. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego oraz podatku od towarów i usług z tytułu importu samochodu osobowego postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w L. postanowieniem z 13 lutego 2014 r., sygn. akt I SA/Lu 1035/13 odmówił U. G. przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej w B. z [...] lipca 2013 r., nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego oraz podatku od towarów i usług z tytułu importu samochodu osobowego. W ocenie Sądu pierwszej instancji skarżąca nie przedstawiła w sposób wiarygodny i jasny swojej sytuacji materialnej i finansowej. Z przedstawionej umowy o pracę, wynikało że skarżąca otrzymuje wynagrodzenie w wysokości 800 złotych brutto. W odpowiedzi na wezwanie Sądu nie przedstawiła zestawienia wydatków, a nadesłania jednej faktury telefonicznej nie może zostać uznane za realizację tego zobowiązania. Skarżąca i jej rodzina korzysta z pomocy osób bliskich, ale również w tym przypadku nie wyjaśniła w jakiej wysokości ta pomoc jest udzielana. U. G. wniosła zażalenie na postanowienie z 13 lutego 2014 r. W uzasadnieniu podniosła, że dostarczyła Sądowi dokumenty niezbędne do oceny jej sytuacji materialnej. Nie zgodziła się ze stanowiskiem Sądu, że ukrywa swojej dochody i jednocześnie wyjaśniła, że gdyby była w stanie ponieść koszty sądowe to nie uchylałaby się od tego obowiązku. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie jest zasadne. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst. jedn. Dz. U. z 2012 r., 270 ze zm. – dalej p.p.s.a.) strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Natomiast uregulowana w art. 243-263 p.p.s.a. instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego siebie i rodziny. Z treści powołanego przepisu wynika, że ciężar dowodu, co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na wnioskodawcy. Zgodnie z art. 252 § 1 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Jeżeli oświadczenie to okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzi wątpliwości, to strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). Strona ma zatem inicjatywę dowodową w zakresie właściwego przedstawienia przyczyn uzasadniających przyznanie prawa pomocy, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy. W swoim wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca uzasadniła trudności w uiszczeniu wpisu sądowego wyjaśniając, że posiada niskie dochody, jej mąż posiada statusu bezrobotnego, bez prawa do zasiłku, oraz ma na utrzymaniu dwóch synów. Ponadto wskazała, że jej wynagrodzenie wynosi 800 złotych brutto. Twierdzenia te nie zostały poparte żadnymi dokumentami. WSA w L. wezwaniem z 27 listopada 2013 r. zobowiązał skarżącą do wykazania stanu majątkowego jej rodziny i poparcia twierdzeń zawartych we wniosku odpowiednimi dokumentami. Między innymi zobowiązano ją do wykazania za pomocą kopii stosownych dokumentów (na przykład rachunków i faktur) jakiego rzędu kwoty aktualnie obciążają miesięcznie budżet domowy z tytułu stałych opłat oraz kto i w jakiej wysokości ponosi ich koszty. Mając natomiast na uwadze okoliczności przedstawione przez skarżącą we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz w toku postępowania sądowego należy uznać, że nie wykazała on braku dostatecznych środków pieniężnych na pokrycie kosztów postępowania sądowego. Skarżąca ogólnie stwierdziła, że niewielkie wynagrodzenie pokrywa jedynie najpotrzebniejsze bieżące wydatki, w związku z czym trudno sprecyzować, na co jest ono przeznaczane. Ponadto mimo przedstawienia przez wnioskodawczynię dokumentów, w tym wyciągów z konta bankowego oraz faktury telefonicznej, nie było możliwe ustalenie wysokości dochodów uzyskiwanych przez U. G. i jej męża, ponieważ dokumenty te (z wyjątkiem zaświadczenia wydanego przez spółkę K.) nie zawierały takich danych. Skarżąca wyjaśniała również, że w związku z niskimi dochodami korzysta ze środków otrzymywanych od rodziny, nie wskazała jednak wysokości tego wsparcia oraz sposobu jego rozdysponowania. Niemożliwie było także ustalenie jakie stałe opłaty obciążają jej budżet domowy i z jakich środków są pokrywane. Takie niepełne przedstawienie przez skarżącą jej sytuacji majątkowej uniemożliwiło dokonanie przez Sąd oceny czy uiszczenie wpisu od skargi spowoduje na tyle istotny uszczerbek majątkowy, którego konsekwencją będzie brak środków dla utrzymania koniecznego skarżącej i jej rodziny. Wobec powyższego należy uznać, że Sąd pierwszej instancji trafnie uznał, że U. G. nie spełniła kryteriów przyznania prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji