I OSK 1095/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jerzy Siegień Sędziowie sędzia NSA Marek Stojanowski sędzia NSA Jolanta Rudnicka (sprawozdawca) po rozpoznaniu w dniu 20 maja 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M.M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 26 lutego 2025 r. sygn. akt IV SA/Wr 229/24 w sprawie ze skargi M.M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu z dnia 23 stycznia 2024 r. nr SKO 4511.7.2024 w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego oddala skargę kasacyjną. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu wyrokiem z dnia 26 lutego 2025 r., sygn. akt IV SA/Wr 229/24, po rozpoznaniu skargi M.M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu z dnia 23 stycznia 2024 r., nr SKO 4511.7.2024, w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego, w pkt I. oddalił skargę w całości, w pkt II. przyznał adwokatowi P.K. – od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu – kwotę 590,40 zł, zawierającą 23 % podatku od towarów i usług, tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata ustanowionego z urzędu w postępowaniu przed sądem administracyjnym w pierwszej instancji. Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy: Pismem z dnia 10 listopada 2021 r. (data wpływu do organu) M.M. wystąpiła do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej we Wrocławiu z wnioskiem o udzielenie pomocy finansowej z przeznaczeniem na opłaty miesięczne za dom (w tym energię, gaz, wodę, wywóz nieczystości stałych – szamba, podatek od nieruchomości), zakup leków, środków czystości i higieny, biletów MPK oraz żywności dietetycznej i odzieży jesiennej. Decyzją z dnia 5 stycznia 2022 r. działający z upoważnienia Prezydenta Wrocławia, Specjalista Pracy Socjalnej Zespołu Terenowej Pracy Socjalnej Nr 2 Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej we Wrocławiu odmówił przyznania prawa do zasiłku celowego z powodu braku możliwości przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze we Wrocławiu decyzją z dnia 14 lutego 2022 r., utrzymało w mocy ww. decyzję. Od ww. decyzji SKO M.M. wniosła skargę do WSA we Wrocławiu. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu wyrokiem z dnia 21 lutego 2023 r. o sygn. akt IV SA/Wr 313/22 uchylił decyzje organów obu instancji. W uzasadnieniu ww. wyroku Sąd wskazał, że zawiadomienie o terminie wywiadu środowiskowego skarżąca odebrała po dacie wyznaczonego wywiadu. Tym samym Sąd uznał, że skarżąca nie była skutecznie poinformowana o terminie wywiadu i nie znając daty jego przeprowadzenia, nie miała obowiązku przebywać w miejscu zamieszkania. Dlatego też, jak wskazał Sąd, organy ponownie prowadząc postępowanie powinny wyznaczyć nową datę przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania skarżącej z odpowiednim wyprzedzeniem czasowym, tj. tak aby informacja o tym wywiadzie dotarła do skarżącej przed datą jego przeprowadzenia. Po ponownym przeprowadzeniu postępowania, organ I instancji decyzją z dnia 20 listopada 2023 r., nr MOPS/ZTPS2/ZC/014040/2023, odmówił skarżącej przyznania prawa do zasiłku celowego z powodu uniemożliwienia przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania i dokonania ustaleń faktycznych dotyczących aktualnej sytuacji bytowej rodziny strony. W uzasadnieniu organ wskazał, że wyznaczył skarżącej dwa terminy przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, tj. dzień 29 czerwca i dzień 6 lipca 2023r., w godzinach 11:00 - 14:00. Ponadto poinformował, że gdyby ww. terminy nie odpowiadały skarżącej, powinna się skontaktować z pracownikiem socjalnym, celem uzgodnienia innej daty wywiadu. Pouczył też, że niezastosowanie się do zawiadomienia może stanowić, zgodnie z art. 107 ust. 4a ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2023 r. poz. 775 ze. zm., dalej "u.p.s."), podstawę odmowy przyznania pomocy. Powyższe zawiadomienie skarżąca odebrała w dniu 7 lipca 2023 r., a więc po upływie obu wyznaczonych terminów. W związku z tym, organ wyznaczył stronie kolejne dwa terminy, tj. na dzień 11 i 23 sierpnia 2023 r. Zawiadomienie w tej sprawie skarżąca odebrała w dniu 26 lipca 2023 r., a więc przed upływem obu wyznaczonych terminów. Wskazano, że zgodnie z ww. datami, pracownicy socjalni udali się do miejsca zamieszkania skarżącej w celu przeprowadzenia wywiadu. Brama wejściowa na teren posesji była zamknięta, a nie ma przy niej dzwonka. Pomimo stukania w furtkę, nikt z domowników nie wyszedł do pracowników socjalnych. Organ I instancji wskazał, że ostatni wywiad środowiskowy w miejscu zamieszkania skarżącej został przeprowadzony ponad trzy lata temu. Organ podkreślił, że nie może opierać się na gromadzonych dokumentach w okresie korzystania z pomocy finansowej, bez ustalenia aktualnej sytuacji rodziny. Organ stwierdził również, że z dniem 1 lipca 2023 r. przestał obowiązywać w Polsce stan zagrożenia epidemicznego (związany z zakażeniem wirusem SARS COV - 2). Poinformował także, że stosownie do art. 107 ust. 4a u.p.s., niewyrażenie zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego stanowi podstawę do odmowy przyznania świadczeń z pomocy społecznej. Zawiadomieniem z dnia 13 września 2023 r. (odebranym w dniu 2 października 2023 r.) skarżąca została poinformowana m.in. o możliwości wypowiedzenia się odnośnie zgromadzonych przez MOPS dowodów, materiałów oraz zgłoszonych żądań, a także o konsekwencjach braku zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego. Ustosunkowując się do treści zawiadomienia strona podkreśliła, że nie wyraża zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania. Samorządowe Kolegium Odwoławcze we Wrocławiu, po rozpatrzeniu odwołania strony, decyzją z dnia 23 stycznia 2024 r., nr SKO 4511.7.2024, utrzymało decyzję organu I instancji w mocy. W uzasadnieniu SKO – przywołując brzmienie art. 2-3, art. 8, art. 39, art. 41 u.p.s. oraz art. 106 ust. 4, art. 107 ust. 1 i ust. 4a u.p.s. – wskazało, że decyzję administracyjną o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia z pomocy społecznej wydaje się po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego oraz że brak zgody na jego przeprowadzenie skutkuje odmową przyznania świadczenia. Organ zaznaczył, że z urzędu mu wiadomo, iż sytuacja taka, jak w niniejszej sprawie, utrzymuje się od kilku lat, tj. skarżąca zazwyczaj podejmuje korespondencję po jej dwukrotnym awizowaniu, a w przypadku zawiadomień o terminie rodzinnego wywiadu środowiskowego, odbiór przesyłki często następował po kilku dniach od wyznaczonej daty. Nie podejmuje również żadnych starań celem umożliwienia pracownikom socjalnym przeprowadzenia takiego wywiadu. Podkreślono, że pracownicy socjalni nie mają możliwości nawiązania kontaktu telefonicznego ze skarżącą, gdyż ta utrzymuje, że nie posiada własnego telefonu. SKO zaznaczyło przy tym, że w okresie, w którym skarżąca umożliwiała organowi ustalenie jej aktualnej sytuacji życiowej, organ wspierał ją finansowo w zaspokajaniu zgłaszanych potrzeb. Ponadto organ zaznaczył, że z uwagi na wielokrotne korzystanie z pomocy społecznej skarżąca wie, iż zaspokojenie niezbędnych potrzeb bytowych z udziałem środków publicznych, musi zostać poprzedzone oceną ich faktycznego istnienia oraz ustaleniem zakresu wydatków koniecznych na ich zaspokojenie, w szczególności poprzez przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego lub jego aktualizacji. SKO zwróciło uwagę, że przeprowadzenie wywiadu w sposób przewidziany w art. 15o ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2021 r., poz. 2095 ze zm., dalej "ustawa covidowa"), w tym na podstawie rozmowy telefonicznej oświadczenia, ma charakter fakultatywny i jest możliwe szczególnie w sytuacji poddania osoby kwarantannie, w związku z podejrzeniem zakażenia lub choroby zakaźnej (co nie dotyczy skarżącej, ani jej rodziny). Przeprowadzanie wywiadu w tej formie jest wyjątkiem od zasady, którą jest przeprowadzenie wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania wnioskodawcy. Kolegium zaakcentowało, że skarżąca nie była poddana kwarantannie, czy izolacji. Jednocześnie organ podkreślił, że w odwołaniu skarżąca nie wskazała na istnienie innego typu przeszkód, które uniemożliwiałyby przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego w jej miejscu zamieszkania. Skarżąca nie podjęła żadnej próby nawiązania kontaktu z pracownikiem socjalnym, celem ustalenia nowego terminu przeprowadzenia wywiadu, czy ustosunkowania się do zawiadomienia z 13 września 2023 r. SKO wskazało, że z urzędu wie, iż sytuacja taka utrzymuje się od kilku lat. Na ww. decyzję SKO, Marta Moskal wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, uznając decyzję Kolegium za krzywdzącą, zaś w jej uzasadnieniu przywołała okoliczności odnoszące się do zasadności udzielenia jej wnioskowanej pomocy. SKO w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoją argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Na rozprawie przed WSA we Wrocławiu, ustanowiony w ramach przyznanego prawa pomocy, adwokat z urzędu, podtrzymał skargę podkreślając brak kontaktu ze stroną mimo starań oraz wniósł o przyznanie od Skarbu Państwa na jego rzecz kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, oświadczając, że nie zostały one uiszczone w całości ani w części. Powołanym na wstępie wyrokiem z dnia 26 lutego 2025 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu oddalił skargę oraz orzekł o przyznaniu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu w postępowaniu przed sądem administracyjnym w pierwszej instancji. Sąd wskazał, że niniejsza sprawa była już przedmiotem rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w dniu 21 lutego 2023 r. sygn. akt IV SA/Wr 313/22. Wobec tego, organy ponownie rozpoznające sprawę, a także Sąd w niniejszym wyroku, związani byli oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi w ww. wyroku – na podstawie art. 153 p.p.s.a., W ocenie Sądu I instancji, organy ponownie rozpoznając sprawę prawidłowo wykonały wskazania WSA w ww. wyroku z dnia 21 lutego 2023 r. Przywołując brzmienie art. 8, 39, art. 106 ust. 4 i art. 107 ust. 1 i 4 u.p.s., Sąd I instancji stwierdził, że w niniejszej sprawie przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania skarżącej było wymagane. Uzasadniał to ponad trzyletni brak bezpośredniego kontaktu pracowników socjalnych ze skarżącą w miejscu jej zamieszkania. Sąd wskazał, że z dokumentacji sprawy wynika, iż finalnie skarżąca została prawidłowo poinformowana o terminach przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego w dniach 11 i 23 sierpnia 2023 r. W wyznaczonych terminach podjęto próby przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania skarżącej, jednak okazały się one bezskuteczne. Skarżąca nie wpuściła pracowników socjalnych do domu, ani na teren posesji. Równocześnie Sąd podkreślił że z urzędu mu wiadomo, że w innych postępowaniach administracyjnych, toczących się przed SKO we Wrocławiu, a które były przedmiotem kontroli WSA we Wrocławiu, organ I instancji kilkukrotnie podejmował bezskuteczne próby wejścia do domu zajmowanego przez skarżącą. Przyczyną tego było m.in. zachowanie skarżącej, która nie wpuszczała pracowników socjalnych do domu, ani na teren posesji. Zdaniem Sądu powyższe okoliczności wskazują jednoznacznie, że skarżąca miała wiedzę, co do konieczności przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w miejscu i formie wskazywanej przez organ, jako niezbędnego warunku rozpatrzenia zgłoszonego przez nią żądania. Pomimo tego jednak, działania skarżącej skutecznie uniemożliwiły przeprowadzenie tego obligatoryjnego dowodu. Od powyższego wyroku skarżąca, reprezentowana przez adwokata z urzędu, wniosła o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz o zasądzenie od Skarbu Państwa na rzecz pełnomocnika z urzędu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu w niniejszym postępowaniu powiększonych o obowiązującą stawkę podatku VAT - 23% podatku od towarów i usług. Zrzeczono się przeprowadzenia rozprawy. Na podstawie art.174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ("p.p.s.a.") zaskarżonemu wyrokowi zarzucono: 1. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 39 ust. 1 i 2 w zw. z art. 107 u.p.s., poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i uznanie przez Sąd I instancji, że doszło do przesłanki negatywnej przyznania zasiłku celowego z uwagi na brak współdziałania skarżącej w zakresie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, podczas gdy skarżąca pozostając w nieświadomości prawnej w zakresie obowiązywania ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19 każdorazowo wyrażała wolę współdziałania z organem wskazując na możliwość przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w formie telefonicznej łub w formie pisemnej; 2. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. art. 7 K.p.a. oraz art. 77 § 1 K.p.a., poprzez nieprzeprowadzenie wszechstronnej oceny dowodów, a w konsekwencji uznanie, że: 1) w niniejszej sprawie skarżąca nie współdziałała z organem w zakresie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, podczas gdy skarżąca każdorazowo w kierowanych pismach do organu prowadzącego postępowanie wyrażała wolę przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w formie telefonicznej lub pisemnego oświadczenia; nadto, jak wynika z pism skarżącej kontaktowała się ona w formie telefonicznej z przedstawicielami Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej ZTPS nr [...] we Wrocławiu; 2) skarżąca nie przedstawiła żadnego argumentu uzasadniającego przeprowadzenie wywiadu w formie telefonicznej, podczas gdy skarżąca m.in. w piśmie z dnia 2 października 2023 r. (zatytułowanym "podanie-prośba") wskazała, że konieczność przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w formie telefonicznej lub pisemnej uzasadniona jest stanem zdrowia skarżącej jak i członków jej rodziny, z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej, skarżąca wskazała, że w czasie składnia przez nią wniosku o zasiłek celowy z dnia 10 listopada 2021 r., na terytorium kraju obowiązywał stan epidemii – powołano się ponownie na z art. 15o ust. 1 ustawy covidowej. Podniosła przy tym, że kierując do organu wnioski w niniejszej sprawie w zakresie sposobu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego mogła działać w nieświadomości prawnej w zakresie odwołania w dniu 1 lipca 2023 r. stanu zagrożenia epidemicznego, powołując się każdorazowo w kierowanych pismach na możliwość przeprowadzenia przez organ prowadzący sprawę wywiadu środowiskowego w formie pisemnej jak i telefonicznej. Tym samym skarżąca uznała, że, w sytuacji gdy pozostawała przez cały okres postępowania w przekonaniu, że w dalszym ciągu obowiązuje stan zagrożenia epidemicznego, mogła obawiać się negatywnych konsekwencji zdrowotnych dla siebie i osób najbliższych. Zdaniem autorki skargi kasacyjnej organ nie czuwał w należyty sposób nad tym, aby skarżąca nie poniosła szkody związanej z nieznajomością prawa, do czego był zobowiązany na podstawie art. 9 K.p.a. Skarżąca podkreśliła, że nie poinformowano jej, iż z uwagi na kolejne terminy przeprowadzenia wywiadu środowiskowego przepisy ustawy covidowej nie znajdą zastosowania i tym samym organ prowadzący sprawę nie ma obowiązku przeprowadzenia go w sposób wnioskowany przez skarżącą. W ocenie skarżącej WSA niezasadnie przyjął, aby skarżąca nie współdziałała z organem prowadzącym postępowanie, czy też nie przedstawiała dowodów uzasadniających przeprowadzenie wywiadu środowiskowego w formie przez nią wnioskowanej (tj. telefonicznie lub pisemnie). Skarżąca wskazała, że każdorazowo w kierowanych pismach wyrażała wolę uczestnictwa w wywiadzie środowiskowym, który zostanie przeprowadzony w formie telefonicznej lub pisemnej. Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie wniesiono. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie stwierdzono żadnej z przesłanek nieważności wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a., wobec czego rozpoznanie sprawy nastąpiło w granicach zgłoszonych podstaw i zarzutów skargi kasacyjnej. Skoro w niniejszej sprawie pełnomocnik skarżącej kasacyjnie – na podstawie art. 176 § 2 p.p.s.a. – zrzekł się rozprawy, a strona przeciwna w ustawowym terminie nie zawnioskowała o jej przeprowadzenie, to rozpoznanie skargi kasacyjnej nastąpiło na posiedzeniu niejawnym. Wskazać należy, że zgodnie z art. 39 ust. 1 u.p.s., w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków, środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego, wyrobów medycznych i leczenia, ogrzewania, w tym opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu (art. 39 ust. 2 u.p.s.). Podkreślenia wymaga, że ustawodawca zwraca uwagę na konieczność współdziałania świadczeniobiorcy z pracownikami pomocy społecznej. Wyrazem tego jest w szczególności treść art. 4 u.p.s., zgodnie z którym, osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Natomiast w art. 11 ust. 2 u.p.s. ustawodawca przewidział konkretne i negatywne konsekwencje naruszenia tego obowiązku. Przepis ten stanowi samoistną przesłankę prawną, która może stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, nawet jeżeli wnioskodawca co do zasady spełnia przesłanki materialne do jego uzyskania, takie jak te określone w art. 8 i art. 39 u.p.s. Wobec tego, decyzja rozstrzygająca o przyznaniu zasiłku celowego musi zostać poprzedzona postępowaniem wyjaśniającym, którego elementem koniecznym, zgodnie z art. 106 ust. 4 u.p.s. jest rodzinny wywiad środowiskowy. Zaznaczyć należy, że rodzinny wywiad środowiskowy jest szczególnym rodzajem dowodu przewidzianym w ustawie o pomocy społecznej i pełni on w sprawach pomocowych niezwykle ważną rolę. Przeprowadza się go w celu ustalenia sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej osób i rodzin ubiegających się o świadczenia oraz korzystających ze świadczeń. Jest on ustawowo określonym sposobem zbierania informacji, rozmową z osobą starającą się o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej (i jej rodziną), szczególnym rodzajem postępowania dowodowego. Rodzinny wywiad środowiskowy ma ukazać w sposób wszechstronny sytuację osoby i rodziny starającej się o przyznanie świadczenia lub korzystającej z pomocy. Na jego podstawie pracownik socjalny dokonuje analizy i oceny sytuacji określonego podmiotu i formułuje wnioski dotyczące planowania pomocy, które są podstawą rozstrzygnięcia sprawy. Ponieważ zaś istotne ustalenia wywiadu pochodzą od strony, ich wiarygodność gwarantuje i wzmacnia wymóg jego podpisania. Są one bowiem obwarowane rygorem odpowiedzialności karnej za składanie nieprawdziwych oświadczeń. Przeprowadzenie wywiadu środowiskowego jest zatem obligatoryjną czynnością organu przed dokonaniem rozstrzygnięcia w sprawie w drodze decyzji administracyjnej przyznającej prawo do świadczenia z pomocy społecznej lub takiego prawa odmawiającej. Utrudnianie lub uniemożliwianie przez wnioskodawcę przeprowadzenia wywiadu środowiskowego lub jego aktualizacji może być potraktowane jako brak jego współdziałania z pracownikiem socjalnym, a przez to może prowadzić do odmowy przyznania świadczenia. Przy czym, nie można czynności wywiadu środowiskowego zastąpić innymi środkami dowodowymi, co oznacza, że strona musi liczyć się z koniecznością ścisłej aktywności podczas przeprowadzania wywiadu środowiskowego. Stosownie do art. 107 ust. 1 u.p.s. oraz przepisów obowiązującego w dacie wydania zaskarżonej decyzji rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 8 kwietnia 2021 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego (Dz. U. z 2021 r., poz. 893), przeprowadzając wywiad pracownik socjalny bierze pod uwagę indywidualne cechy, sytuację osobistą, rodzinną, dochodową i majątkową osoby samotnie gospodarującej lub osób w rodzinie, mogące mieć wpływ na rodzaj i zakres przyznawanej im pomocy. W ramach przeprowadzonego wywiadu pracownik socjalny dokonuje analizy i diagnozy sytuacji danej osoby lub rodziny i formułuje wnioski z nich wynikające, stanowiące podstawę planowania pomocy. Przypomnieć w tym miejscu należy, że w niniejszej sprawie orzekał już Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu wyrokiem z dnia 21 lutego 2023 r., sygn. akt IV SA/Wr 313/22, którym to wyrokiem Sąd ten uchylił zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu z dnia 14 lutego 2022 r. nr SKO 4311/14/22 w i poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego. W uzasadnieniu ww. wyroku Sąd wskazał, że choć w niniejszej sprawie była podstawa do przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania strony, to jednak organ nie przeprowadził prawidłowo procedury w tym względzie. Sąd podał, że zawiadomienie o terminie wywiadu środowiskowego skarżąca odebrała po dacie wyznaczonego wywiadu. Dlatego też, jak wskazał Sąd, organy ponownie prowadząc postępowanie powinny wyznaczyć nową datę przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania skarżącej z odpowiednim wyprzedzeniem czasowym, tj. tak, aby informacja o tym wywiadzie dotarła do skarżącej przed datą jego przeprowadzenia. Wobec powyższego należy stwierdzić, że w niniejszej sprawie miał zastosowanie art. 153 p.p.s.a., który stanowi, że ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Reguła wyrażona w art. 153 p.p.s.a. ma charakter bezwzględnie obowiązujący i wywiera skutki w dwóch płaszczyznach, tj. ani organ administracji publicznej, ani sąd administracyjny – orzekając ponownie w tej samej sprawie – nie mogą pominąć oceny prawnej wyrażonej wcześniej w orzeczeniu, gdyż ocena ta wiąże je w sprawie. Obowiązek podporządkowania się ocenie prawnej wyrażonej w wyroku sądu może być wyłączony tylko w wypadku zmiany stanu prawnego lub istotnej zmiany okoliczności faktycznych, a także po wzruszeniu wyroku zawierającego ocenę prawną, w przewidzianym do tego trybie. Z taką jednak sytuacją nie mamy do czynienia w rozpoznawanej sprawie. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazania zawarte w ww. wyroku WSA, organ wykonał prawidłowo – skutecznie powiadomił bowiem skarżącą o terminie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego z odpowiednim wyprzedzeniem czasowym, następnie pod adres zamieszkania skarżącej udali się pracownicy socjalni (którzy nie mogli się dostać na posesję skarżącej), a następnie powiadomił skarżącą o możliwości zapoznania się z materiałem dowodowym sprawy i dodatkowego wypowiedzenia się – raz jeszcze podkreślając konieczność przeprowadzenia wywiadu środowiskowego.. Jak bowiem wynika z akt niniejszej sprawy, w wykonaniu ww. wyroku, ponownie rozpatrując sprawę, MOPS we Wrocławiu pismem z dnia 7 lipca 2023 r. skutecznie poinformował skarżącą, że pracownik socjalny odwiedzi ją w miejscu zamieszkania w dniu 11 sierpnia 2023 r. w godzinach od 11.00 do 14.00 oraz w dniu 23 sierpnia 2023r. w godzinach od 9.00 do 12.00. W piśmie tym wskazano, że zgodnie z art. 107 ust. 4a u.p.s., nie wyrażenie zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego stanowi podstawę do odmowy świadczenia. W przypadku braku możliwości przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w wyznaczonym terminie, poproszono skarżącą o wcześniejszy kontakt z pracownikiem socjalnym celem ustalenia innego terminu wywiadu. Podano dane pracownika socjalnego, numer telefonu oraz godziny, w których można się z nim kontaktować. Przedmiotowe pismo skarżąca odebrała w dniu 26 lipca 2023, o czym świadczy jej odręczny podpis na zwrotnym poświadczeniu odbioru (k-58 akt adm., teczka 4/5). Z adnotacji służbowej pracownika socjalnego z dnia 23 sierpnia 2023 r. wynika, że udał się on w dniu 11 sierpnia 2023 r. pod adres zamieszkania skarżącej, jednak nikogo nie zastał w domu. Następnie, w drugim wyznaczonym terminie, czyli w dniu 23 sierpnia 2023 r. pracownik socjalny znów udał się do miejsca zamieszkania skarżącej, jednak brama była zamknięta na kłódkę, a na posesji nikogo nie było. Podano, że wobec braku możliwości przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, nie było możliwości ustalenia aktualnej sytuacji majątkowej, rodzinnej i bytowej skarżącej (k- 55 akt adm., teczka 4/5). Jak wynika z akt, skarżąca nie podjęła próby kontaktu z pracownikiem socjalnym, o co była proszona w ww. piśmie z dnia 7 lipca 2023 r. Jedynie pismem z dnia 26 lipca 2023 r. (wpływ do organu w dniu 28 lipca 2023 r.) wniosła o przeprowadzenie wywiadu telefonicznie lub w formie oświadczenia. Organy podkreślały przy tym, że pracownicy nie mogli skontaktować się telefonicznie ze skarżącą, gdyż nie posiadają jej numeru telefonu, utrzymuje ona bowiem, że nie posiada własnego telefonu. Z kolei pismem z dnia 13 września 2023 r., MOPS we Wrocławiu zawiadomił skarżącą o zakończeniu postępowania administracyjnego, wszczętego po ww. wyroku WSA, w sprawie przyznania zasiłku celowego (wniosek z dnia 10 listopada 2021 r.). Ponadto organ poinformował skarżącą o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych przez organ dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, jak również przedłożenia dodatkowych dowodów – w terminie 3 dni od dni od otrzymania zawiadomienia. Organ zaznaczył, że w szczególności skarżąca powinna umożliwić pracownikowi socjalnemu przeprowadzenie wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania. Pismo to skarżąca odebrała w dniu 2 października 2023 r., o czym świadczy jej odręczny podpis na zwrotnym poświadczeniu odbioru. W odpowiedzi, pismem z dnia 2 października 2023 r. (w organie złożone w dniu 5 października 2023r.) skarżąca ponownie wniosła o przeprowadzenie wywiadu w formie telefonicznej – w związku ze swoją sytuacją zdrowotną i panującą pandemią COVID-19. Nie przedłożyła jednak żadnych dokumentów na okoliczność swej sytuacji zdrowotnej. Zaznaczyć w tym miejscu należy, że brak zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego może przejawiać się nie tylko w jednoznacznym formułowaniu odmowy udziału w jego przeprowadzeniu, ale także w unikaniu ustalenia miejsca i terminu jego przeprowadzenia, czy też uniemożliwiania organowi niezbędnego kontaktu ze stroną w celu przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego. Jak wynika z powyższego, z taką właśnie sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie. Ponadto należy raz jeszcze podkreślić, że przeprowadzenie wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania wnioskodawcy jest zasadą wynikającą z ustawy o pomocy społecznej. Natomiast przeprowadzenie wywiadu środowiskowego w formie przewidzianej w art. 15o ust. 1 ustawy covidowej jest wyjątkiem od tej zasady i jako taki przepis ten powinien być stosowany ściśle i nie powinien być nadużywany. Zastosowanie tego przepisu jest uzasadnione tylko wówczas, gdy ze względów związanych z przeciwdziałaniem COVID-19 przeprowadzenie wywiadu w formie wymaganej przez przepisy ustawy o pomocy społecznej napotyka obiektywne problemy. Z akt niniejszej sprawy nie wynika natomiast, aby na przeszkodzie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania skarżącej kasacyjnie stały powody związane z przeciwdziałaniem COVID-19, w szczególności, aby była ona poddana kwarantannie lub izolacji. Żądając przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w formie telefonicznej skarżąca kasacyjnie powoływała się ogólnie na sytuację zdrowotną. Trudno zatem dopatrzeć się istnienia obiektywnych okoliczności uniemożliwiających przeprowadzenie wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania skarżącej. Ponadto, na co słusznie wskazywano w sprawie, z dniem 1 lipca 2023 r. został odwołany obowiązujący wcześniej stan zagrożenia epidemicznego wirusem COVID-19. Nie zachodziły zatem okoliczności, związane z przeciwdziałaniem tego rodzaju zakażeniu. W związku z tym stwierdzić należy, że w niniejszej sprawie przepis art. 15o ustawy covidowej nie miał zastosowania. Należy w tym miejscu podkreślić, że w każdej chwili skarżąca mogła skontaktować się telefonicznie z pracownikiem socjalnym, celem wyjaśnienia sytuacji i ustalenia formy i terminu wywiadu – o co była zresztą proszona w piśmie z dnia 7 lipca 2023 r. i czego nie uczyniła.. Ponadto, zaznaczyć w tym miejscu trzeba, że aktualizacja wywiadu środowiskowego może być sporządzana nie tylko w razie zmiany danych zawartych w wywiadzie. Co więcej, nawet korzystanie ze stałych form pomocy nie ogranicza organu do przeprowadzenia wywiadu raz na 6 miesięcy. Organ może zatem przeprowadzić aktualizację wywiadu środowiskowego częściej niż w okresach wskazanych w art. 107 ust. 4 u.p.s., zwłaszcza gdy osoba taka ubiega się często o pomoc społeczną. Samo składanie wniosków może bowiem oznaczać zmianę sytuacji strony, co stanowi podstawę, a nawet potrzebę przeprowadzenia wywiadu środowiskowego lub jego aktualizacji. W niniejszej natomiast sprawie – jak wskazywał organ – MOPS we Wrocławiu – nie ma kontaktu ze skarżącą od czerwca 2021 r., zaś ostatni wywiad środowiskowy został przeprowadzony w miejscu zamieszkania w lutym 2020 r. (k- 30 akt adm. – teczka 4/5). Ubocznie zauważyć wypada, że skoro skarżąca od wielu lat korzysta z pomocy społecznej – co Sądowi wiadomo z urzędu – to powinna mieć doskonałą wiedzę, że zaspokojenie niezbędnych potrzeb bytowych, musi zostać poprzedzone ich weryfikacją, w szczególności poprzez przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego lub jego aktualizacji. Skarżąca powinna wiedzieć, że osoby, które wnoszą o przyznanie im pieniędzy publicznych na zaspokajanie własnych potrzeb, mają obowiązek współdziałania z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji pod rygorem odmowy przyznania świadczenia. Prawo do świadczeń z pomocy społecznej nie ma bowiem charakteru absolutnego, a jego realizacja obwarowana jest nie tylko spełnieniem kryteriów materialnych, takich jak kryterium dochodowe, ale również wypełnieniem przez świadczeniobiorcę określonych obowiązków. Wobec powyższego należy stwierdzić, że zarzut naruszenia art. 39 ust. 1 i 2 w zw. z art. 107 u.p.s. nie zasługuje na uwzględnienie. W odniesieniu do zarzutu naruszenia art. 145 § 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 K.p.a., należy wskazać, że naruszenie tych przepisów może mieć miejsce wówczas, gdy dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji Sąd nie dostrzegł, że rozstrzygnięcie to narusza przepisy prawa, bądź odnajdując te błędy prawne niewłaściwie ocenił ich wpływ na wynik sprawy administracyjnej, przy czym w obu wypadkach ta wadliwość w rozumowaniu Sądu musi mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Z taką jednak sytuacją nie mamy jednak do czynienia w rozpoznawanej sprawie. W niniejszej sprawie Sąd zasadnie bowiem podzielił stanowisko organu i uznał, że postępowanie administracyjne zostało przeprowadzone wnikliwie, a przepisy mające zastosowanie w niniejszej sprawie zostały właściwie zinterpretowane. Natomiast odnośnie naruszenia art. 9 K.p.a. – co podniesiono w uzasadnieniu skargi kasacyjnej – należy wskazać, że przepis ten zobowiązuje organy administracji publicznej do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, mogących mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Nie zwalnia to jednak strony od dbałości o własne interesy i aktywności procesowej. Organ nie ma bowiem obowiązku udzielania porad prawnych, czy też doradztwa. W niniejszej sprawie obowiązek z art. 9 K.p.a. został przez organy dochowany, na co wskazuje dokumentacja niniejszej sprawy. Skarżąca została bowiem prawidłowo poinformowana o terminie planowanego wywiadu środowiskowego z odpowiednim wyprzedzeniem, poinformowano ją o konsekwencjach odmowy sporządzenia takiego wywiadu, jak również o możliwości zapoznania się z aktami sprawy i wypowiedzenia w sprawie. W razie jakichkolwiek pytań, czy wątpliwości, skarżąca mogła (powinna) skontaktować się z pracownikiem socjalnym, o co zresztą była proszona w piśmie z dnia 7 lipca 2023 r. (k-63 akt adm. – teczka 4/5) i czego nie uczyniła. Stwierdzić zatem należy, że skarżącej udzielona została pełna informacja w sprawie – na podstawie art. 9 K.p.a. Natomiast organ nie miał obowiązku informowania skarżącej o odwołaniu stanu zagrożenia epidemicznego, gdyż była to informacja ogólnodostępna dla każdego obywatela, ogłaszana choćby w środkach masowego przekazu, w mediach publicznych. Nie była to zatem informacja ani ściśle związana z niniejszą sprawą, ani taka, o której skarżąca nie mogła się dowiedzieć dbając należycie o swoje interesy. Raz jeszcze podkreślić należy, że unormowanie art. 9 k.p.a. zobowiązuje organy administracji publicznej do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, mogących mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Nie zwalnia to jednak strony od dbałości o własne interesy i aktywności procesowej. Uznać zatem należy, że nie zostały naruszone także ww. przepisy postępowania, więc i ten zarzut skargi kasacyjnej nie mógł odnieść zamierzonego skutku. W kontekście powyższego należy podzielić stanowisko Sądu I instancji, że organy obu instancji uczyniły zadość obowiązkom wynikającym z przepisów ustawy o pomocy społecznej, zaś brak współdziałania skarżącej doprowadził do wydania decyzji negatywnej w zakresie wnioskowanego zasiłku celowego. Wobec tego należy stwierdzić, że skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw, a zaskarżony wyrok jest zgodny z prawem. Z tych względów, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art.182 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji. Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o przyznaniu pełnomocnikowi z urzędu wynagrodzenia na zasadzie prawa pomocy, ponieważ art. 209 i art. 210 p.p.s.a. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa na podstawie art. 250 p.p.s.a., przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny (art. 254 § 1 p.p.s.a.) przy zastosowaniu przepisów art. 258-261 p.p.s.a.