I OSK 1199/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Marek Stojanowski (spr.) Sędziowie NSA Jolanta Rudnicka del. NSA Zygmunt Zgierski Protokolant sekretarz sądowy Paweł Florjanowicz po rozpoznaniu w dniu 2 października 2014 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 grudnia 2012 r. sygn. akt I SA/Wa 1601/12 w sprawie ze skargi W. T. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] czerwca 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania oddala skargę kasacyjną. Wyrokiem z dnia 7 grudnia 2012 r. sygn. akt I SA/Wa 1601/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w sprawie ze skargi W. T. (dalej, jako: "skarżąca") uchylił postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] czerwca 2012 r. nr [...] o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. Powyższy wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawym sprawy. Prezydent [...] decyzją z dnia [...] maja 2012 r. uznał, że świadczenia rodzinne w formie zasiłku rodzinnego na P. T., P. T., D. T. i S. T.; dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu wychowania dziecka w rodzinie wielodzietnej na D. T. i S. T.; dodatek z tytułu samotnego wychowywania dzieci oraz jednorazowego dodatku z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego wypłacone w okresie od dnia 1 listopada 2010 r. do dnia 28 lutego 2011 r. oraz od dnia 1 kwietnia 2011 r. do dnia 30 kwietnia 2011 r. w łącznej wysokości 4.355,00 zł stanowią świadczenia nienależnie pobrane podlegające zwrotowi. Decyzja Prezydenta [...] z dnia [...] maja 2012 r. została odebrana przez skarżącą w dniu 10 maja 2012 r., natomiast odwołanie od tej decyzji skarżąca złożyła w dniu 31 maja 2012 r. w siedzibie organu. Jednocześnie odrębnym pismem, które do organu wpłynęło również w dniu 31 maja 2012 r. skarżąca wystąpiła z wnioskiem o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania od decyzji organu I instancji podnosząc, że ze względu na obowiązki rodzinne nie była w stanie złożyć odwołania w ustalonym terminie. Postanowieniem z [...] czerwca 2012 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. odmówiło przywrócenia terminu do wniesienia odwołania, uznając, że dwutygodniowy termin na wniesienie środka zaskarżenia od decyzji Prezydenta [...] upłynął w dniu 24 maja 2012 r. W ocenie organu skarżąca zachowała termin do wniesienia prośby o przywrócenie terminu, a więc przesłanka z art. 58 § 2 K.p.a. została spełniona. Termin do wniesienia odwołania upłynął bezskutecznie w dniu 24 maja 2012 r., a zatem siedmiodniowy termin na wystąpienie z wnioskiem o przywrócenie terminu upłynął w dniu 31 maja 2012 r. W ostatnim dniu skarżąca wniosła przedmiotowe podanie wraz z odwołaniem od decyzji bezpośrednio do organu I instancji. W ocenie organu, nie została jednak spełniona przesłanka, o której mowa art. 58 § 1 K.p.a., tj. strona nie uprawdopodobniła, że uchybienie nastąpiło bez jej winy, co skutkuje odmową przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji organu I instancji. Organ wskazał, że podnoszony przez skarżącą jako powód uchybienia terminu do wniesienia odwołania "obowiązki rodzinne" jest zbyt ogólny i daleko niewystarczający dla uprawdopodobnienia, że uchybienie terminu do wniesienia odwołania nastąpiło bez winy skarżącej, bowiem w celu uprawdopodobnienia, o którym mowa w art. 58 § 1 K.p.a., warunkującego uwzględnienie wniosku, powinna była wskazać jakie to obowiązki rodzinne spowodowały, że bez swojej winy uchybiła terminowi do zaskarżenia decyzji organu I instancji. Na powyższe postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. skarżąca wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie domagając się jego uchylenia i ponownego rozpatrzenia sprawy. Podniosła, że jest wdową od dwóch lat, ma na utrzymaniu czworo uczących się dzieci, z jednym z synów (16 lat) ma poważne problemy wychowawcze od śmierci ojca. W dniu 27 maja 2012 r. była pierwsza komunia jednego z synów, a w dniu 30 maja 2012 r. skarżąca otrzymała wymówienie z pracy z uwagi na redukcję etatów. Z tych względów nie dotrzymała terminu do wniesienia odwołania. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zaskarżonym wyrokiem uchylił postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] czerwca 2012 r. uznając, że narusza ono przepisy prawa procesowego w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Przytaczając treść art. 129 § 2, art. 58 § 1 i 2 K.p.a., Sąd I instancji podniósł, że skarżąca zachowała termin do złożenia wniosku o przywrócenie terminu, a więc przesłanka z art. 58 § 2 K.p.a. została spełniona. Termin do wniesienia odwołania od decyzji organu I instancji upłynął bezskutecznie w dniu 24 maja 2012 r., siedmiodniowy termin na wystąpienie z wnioskiem o przywrócenie terminu upływał z dniem 31 maja 2012 r. i w ostatnim dniu skarżąca złożyła przedmiotowe podanie wraz z odwołaniem od decyzji bezpośrednio do organu pierwszej instancji. W ocenie Sądu I instancji została spełniona również przesłanka, o której mowa w art. 58 § 1 K.p.a., tj. uprawdopodobnienie, że uchybienie nastąpiło bez winy skarżącej. Sąd wskazał, że brak winy w uchybieniu terminu jest warunkiem uwzględnienia wniosku o przywrócenie terminu, i można o nim mówić tylko w przypadku stwierdzenia, że dopełnienie obowiązku stało się niemożliwe z powodu przeszkody nie do przezwyciężenia. Taką przeszkodą nie do przezwyciężenia w niniejszej sprawie były dla skarżącej, jak to sama określiła w skardze do Sądu - obowiązki rodzinne. Jak wynika bowiem z akt sprawy skarżąca jest od dwóch lat wdową, ma na utrzymaniu czworo uczących się dzieci, a z jednym z synów od śmierci ojca ma poważne problemy wychowawcze. W czasie, w którym powinna była wnieść odwołanie od decyzji zajęta była sprawami szkolnymi syna, który był zagrożony nieotrzymaniem promocji do następnej klasy. W dniu 27 maja 2012 r. była pierwsza komunia drugiego z synów, a w dniu 30 maja 2012 r. skarżąca otrzymała wymówienie z pracy z uwagi na redukcję etatów. Z tych względów, określonych przez skarżącą jako obowiązki rodzinne w piśmie z dnia 31 maja 2012 r. nie dotrzymała terminu do wniesienia odwołania. W ocenie Sądu I instancji, skoro skarżąca, jako powód uchybienia terminowi do wniesienia odwołania wskazała "obowiązki rodzinne", to organ pomocy społecznej, któremu sytuacja skarżącej jest znana, powinien był uznać, że skarżąca uprawdopodobniła swój brak winy. Nie można, zdaniem Sądu I instancji, zarzucić skarżącej, że w bardzo trudnym dla jej rodziny czasie aby uprawdopodobnić swój brak winy w uchybieniu terminu, skarżąca - zamiast zajmować się czworgiem małoletnich dzieci potrzebujących jej opieki, domem i pracą - powinna była obszernie opisywać swoją trudną sytuację, która była przyczyną uchybienia terminu. Jeśli ustawodawca w art. 58 § 1 K.p.a. nakazał "uprawdopodobnić" a nie "udowodnić" brak winy w uchybieniu terminu, to odróżnienie "uprawdopodobnienia" od "udowodnienia" jest szczególnie ważne w sprawach dotyczących świadczeń rodzinnych, co organ powinien również mieć na uwadze. Zdaniem Sądu I instancji, skarżąca uprawdopodobniła swój brak winy w uchybieniu terminu, w sposób wprawdzie lakoniczny jednakże w sposób wiarygodny. Skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wywiodło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W., wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie na rzecz organu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów postępowania, które to uchybienie mogło mieć wpływ na wynik sprawy, tj.: - art. 145 § 1 pkt 1 lit c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – dalej, jako: "P.p.s.a." w związku z art. 7, art. 77 § 1 i 80 K.p.a. oraz art. 58 § 1 K.p.a. przez wadliwe stwierdzenie, że skarżąca we wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania uprawdopodobniła, że uchybienie terminu nastąpiło bez jej winy, co skutkowało uwzględnieniem skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] czerwca 2012 r., podczas, gdy powołane we wniosku uzasadnienie braku winy tj. "obowiązki rodzinne" nie stanowiło przeszkody nie do przezwyciężenia, z powodu której skarżąca uchybiła terminowi do wniesienia odwołania, a powołane w skardze okoliczności nastąpiły już po upływie terminu do zaskarżenia decyzji organu I instancji, nie mogły zatem uprawdopodobnić braku winy skarżącej w uchybieniu terminu do dokonania czynności procesowej. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że skarżąca obowiązana była uwiarygodnić przytaczaną argumentację i swoją staranność w zakresie prowadzenia własnych spraw oraz fakt, że przeszkoda, która zaistniała była od niej niezależna, nie do przezwyciężenia oraz, że istniała przez cały czas biegu terminu do dokonania czynności procesowej. Organ nie oczekiwał od skarżącej obszernego opisywania faktów i okoliczności, z powodu których spóźniła się z wniesieniem odwołania, ale obowiązkiem strony było przybliżenie we wniosku o przywrócenie terminu okoliczności, które towarzyszyły uchybieniu terminu do dokonania czynności procesowej. Tymczasem skarżąca poprzestała na gołosłownym i lakonicznym stwierdzeniu, że obowiązki rodzinne uniemożliwiały jej wniesienie odwołania w terminie. Brak winy strony uzasadniają wyłącznie obiektywne, występujące bez woli strony okoliczności i zdarzenia, które mimo dołożenia odpowiedniej staranności w prowadzeniu własnych spraw udaremniły dokonanie czynności we właściwym czasie. Przywrócenie terminu ma charakter wyjątkowy i nie jest możliwe gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. W ocenie organu wskazane przez stronę okoliczności nie stanowią przeszkód nie do przezwyciężenia. Brak winy w uchybieniu terminu można przyjąć tylko wówczas, gdy strona nie mogła przeszkody usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Innymi słowy – o braku winy można mówić wtedy, gdy strona w celu dochowania terminu zmuszona była do podjęcia nadzwyczajnego wysiłku. Organ podkreślił ponadto, że okolicznościami uprawdopodobniającymi uchybienie terminu nie mogą być te, które nastąpiły po 24 maja 2012 r., a więc po upływie terminu do wniesienia odwołania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę tylko w granicach skargi kasacyjnej (art. 183 §1 P.p.s.a.), z urzędu biorąc pod uwagę jedynie nieważność postępowania, co oznacza związanie przytoczonymi w skardze kasacyjnej jej podstawami, określonymi w art. 174 P.p.s.a. Wobec niestwierdzenia zaistnienia przesłanek nieważności postępowania, oceniając wyrok Sądu I instancji w ramach zarzutów zgłoszonych w skardze kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny uznał te zarzuty za niezasadne. W pierwszej kolejności wskazać należy, iż zgodnie z treścią art. 129 § 2 K.p.a., odwołanie od decyzji administracyjnej organu I instancji wnosi się w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji stronie, a gdy decyzja została ogłoszona ustnie od dnia jej ogłoszenia stronie. Odwołanie wniesione przez stronę z uchybieniem powyższego terminu oznacza, że czynność jego wniesienia jest bezskuteczna, zaś organ odwoławczy obowiązany jest w myśl art. 134 K.p.a. – stwierdzić w drodze postanowienia uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Zgodnie z kolei art. 58 § 1 K.p.a. w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu. Jednocześnie z wniesieniem prośby należy dopełnić czynności, dla której określony był termin (§ 2). W niniejszej sprawie skarżąca odwołanie od decyzji Prezydenta [...] z dnia [...] maja 2012 r. złożyła z uchybieniem terminu, który upłynął w dniu 24 maja 2012 r. Wraz z odwołaniem skarżąca w dniu 31 maja 2014 r. zgłosiła prośbę o przywrócenie uchybionego terminu, podając, że z uwagi na obowiązki rodzinne nie była w stanie złożyć odwołania w ustawowym terminie. Prawdą jest, że podanie skarżącej o przywrócenie terminu nie zawierało w zasadzie żadnego uzasadnienia. Tymczasem to osoba zainteresowana zobowiązana jest uprawdopodobnić brak swej winy, czyli uwiarygodnić stosowną argumentacją swoją staranność oraz fakt, że przeszkoda była od niej niezależna i istniała przez cały czas, aż do złożenia wniosku o przywrócenie terminu (tj. powstała w czasie biegu terminu do dokonania czynności procesowej i trwała po jego upływie aż do wystąpienia z wnioskiem). W tej sprawie skarżąca dopiero w skardze do Sądu administracyjnego wyjaśniła swoją sytuację życiową, podając, że od 2 lat jest wdową, sama utrzymuje i wychowuje czwórkę dzieci. Czas, w którym biegł termin do wniesienia odwołania od decyzji Prezydenta [...] był jednocześnie okresem komunijnym oraz okresem wzmożonej pracy w szkole z uwagi na koniec roku szkolnego. Jeden z synów skarżącej miał szczególne problemy z nauką i skarżąca musiała poświęcić dziecku więcej uwagi. Dodatkowo skarżąca otrzymała wymówienie z pracy. Mając powyższe na uwadze, zgodzić należy się z Sądem I instancji, że te wszystkie okoliczności – na tle tej konkretnej sprawy – uprawdopodabniają brak winy skarżącej w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania od decyzji z dnia [...] maja 2012 r. Organ pomocy społecznej, który znał sytuację życiową skarżącej wskazywane przez nią "obowiązki rodzinne" powinien był uznać za podstawę uprawdopodobnienia braku winy w uchybieniu terminu. W orzecznictwie sądowym wskazuje się, że brak winy jest uprawdopodobniony, gdy strona wykaże zaistnienie przeszkody eliminującej możliwość dokonania czynności. Przeszkoda ta musi mieć charakter nagły, nieprzewidziany i niemożliwy do przezwyciężenia w danych warunkach. Owszem co do zasady problemy rodzinne nie są okolicznościami powodującymi zaistnienie przeszkody eliminującej możliwość dokonania określonej czynności. Jednak w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego sytuacja, w której znalazła się skarżąca była w tym konkretnym przypadku przeszkodą uniemożliwiającą skarżącej (nie z jej winy) dokonanie czynności złożenia odwołania w terminie. Zaangażowanie skarżącej w sprawy rodzinne jest zrozumiałe i może w tej sprawie stanowić przesłankę uzasadniającą przywrócenie terminu. Zauważyć i podkreślić należy, że skarżąca jest osobą samotną (wdową) i znacznie jej trudniej w tej sytuacji dopełnić wszystkich ciążących na niej obowiązków. Odnosząc się z kolei do kwestii wypowiedzenia z pracy, które skarżąca otrzymała w dniu 30 maja 2012 r., tj. już po upływie terminu do wniesienia odwołania, wskazać trzeba, że doświadczenie życiowe podpowiada, że skarżąca mogła spodziewać się takiej sytuacji już znacznie wcześniej m.in. w terminie otwartym do złożenia odwołania. Stan zagrożenia utratą pracy w tym trudnym dla skarżącej czasie również stanowi podstawę dla uznania braku winy strony w uchybieniu terminu. Jedynie informacyjnie trzeba podnieść, że prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu. Za przyczynę uchybienia terminu skarżąca uznała "obowiązki rodzinne", a zatem termin do złożenia wniosku o przywrócenie terminu należało liczyć od dnia, w którym ustały te obowiązki rodzinne, które zdaniem skarżącej uniemożliwiały jej dokonanie czynności w terminie. Sąd I instancji błędnie zatem siedmiodniowy termin do złożenia wniosku o przywrócenie terminu liczył od dnia 24 maja 2012 r. kiedy to upłynął termin do wniesienia odwołania. Tym niemniej uchybienie to pozostaje bez wpływu na treść rozstrzygnięcia, albowiem prawidłowe zastosowanie art. 58 § 2 K.p.a. również wskazuje, że wniosek skarżąca złożyła z zachowaniem terminu. Podsumowując, wskazać należy, że art. 58 § 1 K.p.a dopuszcza uprawdopodobnienie braku winy, stanowiąc wyjątek od zasady udowadniania i działa tym samym na korzyść strony. Uznać zatem należy, że w okolicznościach rozpoznawanej sprawy skarżąca w sposób wystarczający uprawdopodobniła, że uchybienie terminu do wniesienia odwołania nastąpiło bez jej winy. Stąd Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżony wyrok odpowiada prawu i na podstawie art. 184 Naczelny Sąd Administracyjny orzekł, jak w sentencji wyroku.