I OSK 1268/13
WyrokNaczelny Sąd Administracyjny2013-10-15
Skład orzekający: Joanna Runge-Lissowska, Barbara Adamiak, Olga Żurawska-Matusiak
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy świadczenia z funduszu alimentacyjnego przyznane lub wypłacone w przypadku świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą świadczenia, mogą być uznane za nienależnie pobrane, a osoba je pobierająca zobowiązana do ich zwrotu?Ratio decidendi
Świadczenia z funduszu alimentacyjnego przyznane lub wypłacone w przypadku świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia, są nienależnie pobrane i podlegają zwrotowi wraz z odsetkami. Kluczowe dla ustalenia świadomego wprowadzenia w błąd jest wykazanie, że osoba działała w złej wierze, wiedząc, że świadczenie jej się nie należy. W niniejszej sprawie, pomimo zawarcia ugody obniżającej alimenty, skarżąca nie poinformowała organu o tej zmianie, co mogło prowadzić do pobierania świadczeń w zawyżonej kwocie. Jednakże, ze względu na wątpliwości co do świadomego charakteru wprowadzenia w błąd, zwłaszcza w kontekście zaświadczeń komornika i braku umiejętności połączenia następstw prawnych ugody, sprawa wymaga ponownego rozpoznania.Stan faktyczny
A. S. została zobowiązana do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, ponieważ organ ustalił, że świadczenia te były wypłacane w wyższej kwocie niż faktycznie należne alimenty po zawarciu ugody obniżającej ich wysokość. Skarżąca podnosiła problemy zdrowotne wpływające na jej pamięć i świadomość. Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił jej skargę, uznając świadczenia za nienależnie pobrane. Naczelny Sąd Administracyjny uchylił wyrok WSA, wskazując na potrzebę ponownego rozpoznania sprawy ze względu na wątpliwości co do świadomego charakteru wprowadzenia organu w błąd.Rozstrzygnięcie
Uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania.Pełny tekst orzeczenia
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Joanna Runge-Lissowska, Sędzia NSA Barbara Adamiak (spr.), Sędzia del. WSA Olga Żurawska-Matusiak, Protokolant asystent sędziego Dorota Chromicka, po rozpoznaniu w dniu 15 października 2013 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 3 grudnia 2012 r., sygn. akt I SA/Wa 1704/12 w sprawie ze skargi A. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...] lipca 2012 r., nr [...] w przedmiocie zwrotu należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania.
Wójt Gminy Izabelin decyzją z [...] kwietnia 2012 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 23 ust. 1, 6 i 7 ustawy z 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2009 r. Nr 1, poz. 7 ze zm.) zobowiązał A. S. do zwrotu jako nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego następujących kwot: 2613 złotych wraz z odsetkami ustawowymi wypłaconych na rzecz P. S. w okresie od 1 października 2010 r. do 31 stycznia 2011 r.; 2613 złotych wraz z odsetkami ustawowymi wypłaconych na rzecz I. S. w okresie od 1 października 2010 r. do 30 września 2011 r. oraz 2614 zł wraz z odsetkami ustawowymi wypłaconych na rzecz K. S. w okresie od 1 października 2010 r. do 30 września 2011 r.
W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ powołał się na wydanie, w związku z ujawnieniem ugody zmniejszającej zasądzone alimenty, decyzji z [...] marca 2012 r. zmieniającej uprzednią decyzję w części dotyczącej kwoty przyznanych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W konsekwencji czego świadczenia pobrane w okresie od 1 października 2010 r. do 30 września 2011 r. są świadczeniami nienależnymi, a zgodnie z art. 23 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów osoba, która je pobrała jest obowiązana do ich zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami.
Od powyższej decyzji A. S. wniosła odwołanie, w którym powołując się na problemy zdrowotne, których konsekwencją są częste zaburzenia pamięci, stwierdziła, że miewa problemy z załatwieniem spraw w różnych urzędach, a mimo uczestnictwa w sprawie sądowej o obniżenie alimentów nie miała świadomości zapadłego na niej wyroku. Stwierdziła jednocześnie, że nie składała żadnych deklaracji o wstrzymanie wypłat świadczeń, czy o potrącanie nienależnych świadczeń z bieżących wypłat, gdyż byłoby to irracjonalne w sytuacji, gdy jest osobą niezdolną do pracy, niepracującą, a wstrzymanie wypłat z funduszu alimentacyjnego pozbawiłoby jej dzieci środków do życia, co jest sytuacją niedopuszczalną.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie decyzją z [...] lipca 2012 r. nr [...], po rozpatrzeniu odwołania A. S., utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy Izabelin z [...] kwietnia 2012 r. nr [...] zobowiązującą A. S. do zwrotu nienależnie pobrane świadczenie z funduszu alimentacyjnego na osobę w wieku do 18 lat (tj. P. S., I. S. i K. S.) wraz z odsetkami ustawowymi.
Kolegium podzieliło stanowisko organu pierwszej instancji, że po ujawnieniu nowego dowodu w sprawie w postaci protokołu ugody zawartej przed Sądem Rejonowym, zmniejszającej od 15 października 2006 r. wysokość zasądzonych na rzecz P., K. i I. S. alimentów, zaistniała obligatoryjna przesłanka zmiany decyzji w części dotyczącej kwoty przyznanych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, a tym samym słusznie Wójt Gminy Izabelin uznał świadczenie pobrane w okresie od 1 października 2009 r. do 30 września 2010 r. w części przewyższającej alimenty przysługujące ww. za świadczenia nienależnie.
Kolegium wskazało jednocześnie, iż pomimo że skarżąca przy każdej otrzymanej decyzji przyznającej świadczenia z funduszu alimentacyjnego była wyczerpująco pouczana o obowiązku informowania organu o zmianie w liczbie członków rodziny, uzyskania lub utraty dochodu albo innych zmian mających wpływ na prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, to nie dopełniła tego obowiązku i nie poinformowała organu o zmianie wysokości przysługujących jej dzieciom alimentów. O fakcie tym organ pierwszej instancji został poinformowany dopiero przez Komornika Sądowego w piśmie z 23 marca 2012 r. W konsekwencji czego, organ pierwszej instancji od października 2009 r. do lutego 2012 r. wypłacał A. S. świadczenia z funduszu alimentacyjnego w oparciu o wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 20 marca 2002 r. W ocenie Kolegium, mimo podnoszonych przez skarżącą kłopotów zdrowotnych, była ona w pełni świadoma w trakcie zawierania ugody w sprawie alimentów, zaś załączona do odwołania historia choroby dotyczy lat 2008–2012, a także zaświadczenie lekarskie załączone do pisma z 31 maja 2012 r. datowane jest na 5 czerwca 2008 r. W tej sytuacji brak jest podstaw do stwierdzenia, że w czasie zawierania ugody przed Sądem Rejonowym nie była ona świadoma swoich czynów.
W tym stanie rzeczy Kolegium stwierdziło, że skoro po zawarciu ugody w 2006 r. przestał obowiązywać wyrok Sądu Okręgowego z dnia 20 marca 2002 r., to świadczenia wypłacane z funduszu alimentacyjnego w wyższej kwocie były pobierane przez A. S. nienależnie. Tym samym skarżąca świadomie pobierała zawyżoną kwotę świadczeń z funduszu alimentacyjnego, co stanowi, przesłankę do uznania tych świadczeń, zgodnie z art. 2 pkt 7 lit. b/ ustawy o pomocy osobom upoważnionym do alimentów, za nienależnie pobrane. Stosownie zaś do art. 23 ust. 1 ustawy osoba, która pobiera nienależnie świadczenia jest obowiązana do ich zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami. Na powyższą decyzję A. S. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, zarzucając jej naruszenie przepisów art. 77 § 1 w zw. z art. 80 k.p.a. oraz art. 23 ust. 1 w zw. z art. 2 pkt 7 lit. b/ p.o.u.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a., wnosząc o jej uchylenie w całości jako wydanej z naruszeniem prawa.
W uzasadnieniu skargi stwierdziła, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze błędnie przyjęło, na podstawie zebranego materiału dowodowego w sprawie, iż pouczenie zawarte w decyzjach przyznających świadczenia alimentacyjne jest pouczeniem należnym i wyczerpującym, gdyż w ocenie skarżącej, samo zacytowanie przepisu ustawy (do którego ograniczył się organ pierwszej instancji) nie spełnia wymogu pouczenia należnego i wyczerpującego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 3 grudnia 2012 r. sygn. akt I SA/Wa 1704/12, po rozpoznaniu sprawy ze skargi A. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z [...] lipca 2012 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu należności z tytułu świadczeń wypłacanych z funduszu alimentacyjnego, oddalił skargę. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia niniejszej sprawy stanowią przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2009 r. Nr 1 poz. 7 ze zm.) określające zasady pomocy państwa osobom uprawnionym do alimentów na podstawie tytułu wykonawczego w przypadku bezskuteczności egzekucji, warunki nabywania prawa do świadczeń pieniężnych wypłacanych w przypadku bezskuteczności egzekucji alimentów, zasady i tryb postępowania w sprawach przyznawania i wypłacania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, zasady finansowania świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz działania podejmowane wobec dłużników alimentacyjnych.
W myśl art. 23 ust. 1 powołanej ustawy osoba, która pobrała nienależne świadczenia, jest obowiązana do ich zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami. Przy czym należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń ulegają przedawnieniu z upływem 3 lat licząc od dnia, w którym decyzja ustalająca te należności stała się ostateczna (ust. 2).
Definicja pojęcia "nienależnego świadczenia" została określona w art. 2 pkt 7 lit. a–e ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów i oznacza ono m.in. świadczenia z funduszu alimentacyjnego przyznane lub wypłacane w przypadku świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia (lit. b). Zatem dla stwierdzenia, że świadczenie wypłacone było nienależnym w rozumieniu art. 2 pkt 7 lit. b/, musi być ono pobrane przez osobę, której można przypisać określone cechy dotyczące stanu świadomości (woli) lub określone działania (zaniechania). Wyrażenie to odnosić więc należy do sytuacji, gdy osoba uzyskała świadczenie w złej wierze, wiedząc, że jej się ono nie należy, co dotyczy zarówno osoby, która uzyskała świadczenie w przypadku świadomego zaniechania w przekazaniu organowi posiadanych informacji wywierających wpływ na prawo do świadczenia (jego wysokość), jak też osoby, która celowo wprowadziła w błąd organ rozstrzygający o przyznaniu świadczenia. Istnieje wtedy element obiektywny (wystąpienie okoliczności) oraz subiektywny (świadome i celowe działanie). Taka właśnie sytuacja zaistniała w rozpoznawanej sprawie.
Bezsporne jest, że skarżąca – będąc ustawowym przedstawicielem uprawnionych do alimentów (P., I. i K. S.), zawarła wraz z dłużnikiem alimentacyjnym – J. S. w dniu 30 listopada 2006 r. przed Sądem Rejonowym dla Warszawy-Żoliborza ugodę obniżającą alimenty orzeczone wyrokiem Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 20 marca 2002 r. sygn. akt VI C 516/01 z kwot po 600 zł miesięcznie na rzecz każdego z ww. uprawnionych do 220 złotych miesięcznie na rzecz każdego z nich, poczynając od 15 października 2006 r. (vide: protokół ugody z 30 listopada 2006 r. sygn. akt VI RC 577/06). Oznacza to, że ugoda ta obowiązywała już w dacie składania przez skarżącą wniosku o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego (vide: wniosek z datą prezentaty organu 28 września 2009 r.). Mimo to, nie poinformowała ona organów o fakcie obniżenia wysokości należnych od dłużnika alimentów ani organu ustalającego wysokość świadczeń, ani też komornika, który nadal podejmował próby egzekucji bieżących alimentów w kwocie, która wynikała z nieobowiązującego już w tym zakresie wyroku Sądu Okręgowego z 2002 r.
Jak wynika z akt administracyjnych o powyższej okoliczności Wójt Gminy Izabelin (jako organ rozstrzygający i wypłacający świadczenie z funduszu alimentacyjnego) dowiedział się z pisma komornika sądowego przy Sądzie Rejonowym dla m.st. Warszawy, który z kolei o fakcie zawarcia ugody dowiedział się po tym jak zobowiązany przedłożył mu nowy tytuł wykonawczy w postaci protokołu ugody z 30 listopada 2006 r. (vide: pismo z 23 marca 2012 r. nr KMP 50/04).
W świetle powyższego organy orzekające prawidłowo stwierdziły, że wobec obniżonej od października 2006 r. wysokości alimentów należnych dzieciom skarżącej, (wynoszących po 220 złotych miesięcznie na każde dziecko) zaistniała podstawa do zmiany uprzednio wydanej decyzji ustalającej wysokość wypłacanych z funduszu alimentacyjnego świadczeń i dostosowania wymiaru tego świadczenia do faktycznej wysokości należnych alimentów – co nastąpiło decyzją z [...] marca 2012 r. nr [...] . Trafnie również uznały, że w tych okolicznościach faktycznych i prawnych zaistniała podstawa do stwierdzenia, w oparciu o art. 23 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, obowiązku zwrotu wypłaconych już świadczeń przez ich beneficjenta w części w jakiej przewyższały one ustalone alimenty, jako świadczeń nienależnych w rozumieniu art. 2 pkt 7 lit. b powołanej ustawy, o czym ostatecznie orzeczono zaskarżona decyzją.
Sąd podkreślił, że stosownie do art. 10 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów świadczenie z funduszu alimentacyjnego przysługuje w wysokości bieżąco ustalonych alimentów i nie wyższej niż 500 złotych.
Odnosząc się natomiast do podnoszonych w skardze argumentów, że skarżąca nie została właściwie pouczona o ciążących na niej obowiązkach, co w konsekwencji miało doprowadzić do pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego w wysokości przewyższającej kwoty należnych alimentów. Sąd wskazał, że argumenty te mogły by okazać się skuteczne, ale jedynie wówczas, gdyby do zdarzenia skutkującego obniżeniem alimentów (tj. zawarcia ugody) doszło w toku pobierania świadczeń ustalonych w decyzji z 28 września 2010 r. Tymczasem wysokość należnych P., I. i K. S. alimentów (po 220 złotych miesięcznie dla każdego z nich) ustalona została prawomocnie cztery lata przed złożeniem przez skarżącą wniosku o przyznanie świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Składając zaś sam wniosek i podpisując zawarte w nim oświadczenie, że zapoznała się z warunkami uprawniającymi do świadczeń (vide część II pkt 1 wniosku), skarżąca faktycznie zadeklarowała, że ma świadomość także treści art. 10 ust 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, który jak już wyżej wskazano, wiąże wysokość należnego świadczenia z wysokością bieżąco ustalonych alimentów. Mimo to nie poinformowała wówczas w żaden sposób organów, jak też organu egzekucyjnego, że kwota należnych od dłużnika bieżących alimentów jest niższa od pierwotnie ustalonej wyrokiem z dnia 20 marca 2002 r. W tym stanie rzeczy czynienie organom zarzutu, że to brak właściwego pouczenia o obowiązkach strony przyczynił się do ustalenia i pobierania przez stronę świadczeń w niewłaściwej wysokości, jest nieuprawnione.
Nie sposób również uznać, że skarżąca nie miała świadomości obniżenia należnych jej dzieciom alimentów, skoro na takie obniżenie sama się zgodziła, zawierając w tym względzie 30 listopada 2006 r. stosowną ugodę przed Sądem Rejonowym dla Warszawy-Żoliborza. Natomiast historia choroby, którą załączyła do odwołania, z powodu której nie mogła rzekomo powziąć informacji o prawomocnym obniżeniu alimentów, jak trafnie zauważyło Kolegium, dotyczyła lat 2008-2012, a więc w ogóle pozostawała bez związku z ww. ugodą. Mając zaś na względzie przywołane w skardze zaburzenia pamięci, osłabiania możliwości intelektualnych skarżącej czy trudności w załatwianiu przez nią spraw urzędowych, które miały spowodować, że nie poinformowała organu ustalającego świadczenia z funduszu alimentacyjnego o okolicznościach mających wpływ na ich wysokość (tu: obniżenie alimentów), to zauważyć należy, że te dysfunkcje nie przeszkodziły jej w złożeniu skutecznego wniosku o przyznanie świadczeń. Wskazuje to, że strona, o ile uznaje to za celowe czy opłacalne, jest w stanie podejmować świadomie i konsekwentnie działania, służące ochronie interesów własnych oraz rodziny. Nie sposób zatem uznać, by ww. zaburzenia czy trudności – o ile faktycznie miały miejsce – mogły stanowić o braku jej winy w doprowadzeniu do ustalenia i pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego w wysokości przewyższającej kwoty przysługujących bieżących alimentów, a więc uzyskiwania w tej części świadczeń nienależnych.
Wbrew zarzutom skargi, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie rozpatrzyło całokształt materiału dowodowego i dokonało prawidłowej oceny przesłanek do stwierdzenia, że część pobranego świadczenia alimentacyjnego należy zwrócić jako nienależnie pobrane oraz w należyty sposób uzasadniło zajęte stanowisko. Rozpoznając przedmiotową sprawę, Sąd nie dopatrzył się naruszenia przez organ administracji powołanych w skardze przepisów art. 77 § 1 w zw. z art. 80 k.p.a. oraz art. 23 ust. 1 w zw. z art. 2 pkt 7 lit. b) ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Organy bowiem w sposób wyczerpujący zebrały i rozpatrzyły materiał dowody wymagany dla rozstrzygnięcia sprawy, a swoje stanowisko uzasadniły, w sposób spełniający wymagania określone w art. 107 § 3 k.p.a.
Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 w zw. z art. 119 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, oddalił skargę.
A. S. wniosła od wyroku skargę kasacyjną, zaskarżając wyrok w całości. Skargę kasacyjną oparła na zarzutach:
naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj:
1) art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi w związku z art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. polegające na tym, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w wyniku niewłaściwej kontroli działalności administracji publicznej oddalił skargę pomimo błędów postępowania przeprowadzonego przez organ pierwszej i drugiej instancji polegających na:
a) braku dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz braku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego w sprawie, w szczególności dotyczącego poczytalności skarżącej w chwili zawierania ugody;
b) braku dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz braku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego w sprawie poprzez brak uwzględnienia stanu psychicznego i poczytalności skarżącej w chwili składania wniosku o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, pomimo przedłożenia dokumentów potwierdzających leczenie psychiatryczne skarżącej w roku 2010, w którym skarżąca złożyła wniosek o wypłatę świadczeń, co wskazuje na to, że skarżąca mogła nie być w pełni świadoma składając wniosek o ustalenie prawa do świadczeń;
c) braku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, w szczególności nieuwzględnieniu, że skarżąca nie mogła wiedzieć czy postępowanie ugodowe zostało prawomocnie zakończone, w sytuacji, gdy J. S. twierdził, że będzie "odwoływał się" od ugody;
d) braku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego w sprawie, w szczególności nieuwzględnieniu, że skarżąca działała w zaufaniu do organu egzekucyjnego i w związku z tym miała podstawy by sądzić, że organ prowadził egzekucję w oparciu o właściwy tytuł wykonawczy;
2) art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi w związku z art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 84 § 1 k.p.a. poprzez oddalenie skargi, pomimo że organ administracji nie wywiązał się należycie z obowiązku działania z urzędu i dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, w szczególności wskutek nieprzeprowadzenia dowodu z opinii biegłego w związku z uzasadnionymi wątpliwościami co do poczytalności skarżącej w momencie zawarcia ugody z J. S. oraz w momencie złożenia wniosku o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego.
Wskazane wyżej naruszenia przepisów postępowania mogły mieć istotny wpływ na wynik postępowania, z uwagi na kluczowe dla sprawy ustalenie okoliczności, czy w istocie doszło do świadomego wprowadzenia organu w błąd co do wysokości zasadzonych alimentów, a tym samym – do nienależnie pobranego świadczeń przez skarżącą.
Drugi zarzut, to zarzut naruszenia prawa materialnego, tj. art. 2 pkt 7 lit. b/ w związku z art. 23 ust. 1 ustawy z 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2012 r. poz. 1228 ze zm.) poprzez ich błędne zastosowanie polegające na przyjęciu, że skarżąca uzyskała świadczenia z funduszu alimentacyjnego w wyniku świadomego wprowadzenia w błąd organu, z czego Sąd wywiódł obowiązek skarżącej zwrotu tychże świadczeń, podczas gdy z okoliczności sprawy wynika, że skarżącej nie można przypisać świadomego wprowadzenia organu w błąd.
Na tych podstawach wnosiła o:
1) uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie,
2) rozważenie na podstawie art. 135 w związku z art. 193 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylenia zaskarżonej decyzji i decyzji organu I instancji,
3) zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) Naczelny Sąd Administracyjny związany jest granicami skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.
Skarga kasacyjna została oparta na usprawiedliwionej podstawie. Zarzut naruszenia art. 23 ust. 1 w związku z art. 2 pkt 7 lit. b/ ustawy z 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 1228 ze zm.) jest zasadny. Według art. 23 ust. 1 tej stawy "Osoba, która pobrała nienależne świadczenia, jest obowiązana do ich zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami". Przesłanką, na której jest oparty obowiązek zwrotu to "pobranie nienależnego świadczenia". Art. 2 pkt 7 lit. b/ ustawy definiuje pojęcie nienależnie pobranego świadczenia, stanowiąc, że "oznacza to świadczenia z funduszu alimentacyjnego: przyznane lub wypłacone w przypadku świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierająca świadczenia". Zapisany hipotetyczny stan faktyczny wyznacza zasadniczy element: przyznane lub wypłacone w przypadku świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia. Ustalenie wystąpienia tej okoliczności faktycznej wymaga uwzględnienia, że do wniosku o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego dołączone były zaświadczenia wystawiane przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym dla m.st. Warszawy o bezskuteczności egzekucji świadczeń alimentacyjnych oraz zaświadczenia Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym dla m.st. Warszawy o przeprowadzonym postępowaniu egzekucyjnym w sprawie o świadczenia alimentacyjne na rzecz alimentowanych i określona ich wysokość (zaświadczenie z 29 września 2009 r., zaświadczenie z 8 września 2010 r., zaświadczenie z 28 lipca 2011 r.). Wystawienie takiej treści zaświadczeń przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym dla m.st. Warszawy, który zgodnie z art. 2 ust. 3 pkt 1 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. o komornikach sądowych i egzekucji (tekst jedn. Dz.U. z 2011 r. Nr 231, poz. 1371 ze zm.) jest powołany do wykonywania orzeczeń sądowych, rodzi wątpliwości co do spełnienia przesłanki świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą świadczenie. Konieczne jest zatem ustalenie przyczyn wystawienia tej treści zaświadczeń. Należy też uwzględnić, że skarżąca nie znając prawa, dysponując zaświadczeniami nie wyprowadziła dla swych uprawnień konsekwencji prawnych z faktu zawarcia ugody. O braku umiejętności połączenia następstw prawnych zawarcia ugody świadczy też fakt, że J. S. o odpis protokołu ugody (sygn. akt VI RC 577/06) wystąpił i otrzymał 22 marca 2012 r. Przedstawił Komornikowi Sądowemu przy Sądzie Rejonowym dla m.st. Warszawy w dniu 22 marca 2012 r. Było to podstawą do skierowania przez Komornika pisma do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej 28 marca 2012 r.
Zasadny jest zatem zarzut naruszenia art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego. Sąd nie przeprowadził pełnej oceny prawidłowości ustalenia stanu faktycznego sprawy.
W tym stanie rzeczy, skoro skarga kasacyjna została oparta na usprawiedliwionej podstawie, na mocy art. 185 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 13.07.2026. · Źródło