I OSK 1380/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Siegień (spr.) Sędziowie: NSA Marek Stojanowski NSA Jolanta Rudnicka po rozpoznaniu w dniu 28 maja 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Z. Z. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 7 marca 2024 r., sygn. akt I SA/Op 66/24 w sprawie ze skargi Z. Z. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 21 września 2023 r., nr SKO.40.2933.2023.za w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu zaliczki alimentacyjnej oddala skargę kasacyjną. WOJEWÓDZKI SĄD ADMINISTRACYJNY W OPOLU WYROKIEM Z 7 MARCA 2024 R. ODDALIŁ SKARGĘ Z. Z. NA POSTANOWIENIE SAMORZĄDOWEGO KOLEGIUM ODWOŁAWCZEGO W OPOLU Z 21 WRZEŚNIA 2023 R. W PRZEDMIOCIE ODMOWY PRZYWRÓCENIA TERMINU DO WNIESIENIA ODWOŁANIA OD DECYZJI W SPRAWIE UMORZENIA NALEŻNOŚCI Z TYTUŁU ZALICZKI ALIMENTACYJNEJ. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył skarżący zastępowany przez pełnomocnika ustanowionego w ramach prawa pomocy. Zaskarżył to rozstrzygnięcie w całości, wniósł o jego zmianę i uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz przyznanie na rzecz pełnomocnika z urzędu kosztów pomocy prawnej, które nie zostały opłacone w całości ani części. Dodatkowo autor skargi kasacyjnej zrzekł się prawa rozpoznania skargi kasacyjnej na rozprawie. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzucił naruszenie art. 58 § 1 i 2 w zw. z art. 7 i art. 9 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego, dalej: k.p.a., przez jego niewłaściwe zastosowanie i nieuwzględnienie całokształtu okoliczności sprawy oraz swobodne uznanie, że skarżący nie wypełnił wymogów formalnych zawartych w przepisie art. 58 § 1 k.p.a., a w konsekwencji nieprzywrócenie terminu do wniesienia odwołania w sposób określony w art. 129 § 2 k.p.a., podczas gdy przebywanie skarżącego w zakładzie karnym miało istotne znaczenie nie tylko dla możliwości dokonania samego uprawdopodobnienia braku winy, ale i faktycznego dokonania pierwotnej czynności w ustawowym terminie, a w konsekwencji uchybienie temu terminowi. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki enumeratywnie wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. w niniejszej sprawie nie występują. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez sąd drugiej instancji, który nie bada całokształtu sprawy, ale ogranicza się do weryfikacji zasadności zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej. Biorąc pod uwagę tak uregulowany zakres kontroli instancyjnej sprawowanej przez Naczelny Sąd Administracyjny, stwierdzić należy, że skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Spór w rozpoznawanej sprawie koncentruje się wokół zagadnienia uprawdopodobnienia braku winy skarżącego w niedochowaniu terminu do wniesienia odwołania od decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu zaliczki alimentacyjnej. Skarżący podnosi bowiem, że uchybienie temu terminowi wynikało z faktu przebywania w okresie biegu tego terminu w zakładzie karnym. Mając powyższe na uwadze, należy wskazać, że zgodnie z art. 58 § 1 k.p.a. w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. W tym miejscu należy wskazać, że przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego nie definiują pojęcia uprawdopodobnienia, ale przyjmuje się, że różni się ono od udowodnienia tym, że uprawdopodobnienie nie powoduje stanu uzasadnionego przypuszczenia, że zdarzenie rzeczywiście miało miejsce, ale wykazanie wysokiego prawdopodobieństwa określonego przebiegu zdarzeń przy niewykluczeniu faktów przeciwnych, których wystąpienie nie zostało udowodnione. Uprawdopodobnienie ma wynikać z rozumowania przeprowadzonego na podstawie przedstawionych przez zainteresowanego faktów, obserwacji życia społecznego, zasad logiki i doświadczenia życiowego (por. komentarz do art. 58 k.p.a., W. Chróścielewski, Z. Kmieciak, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Lex wydanie internetowe, teza 10). Oznacza to, że z określonych faktów i okoliczności ma wynikać, że przy braku dowodów przeciwnych zaistnienie określonego zdarzenia powodującego niemożność dochowania terminu do dokonania określonej czynności procesowej jest wysoce prawdopodobne. Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy, wskazać należy, że skarżący brak możliwości terminowego wniesienia odwołania od decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu zaliczki alimentacyjnej uzasadnił faktem przebywania w okresie, w którym dopuszczalne było wniesienie odwołania, w zakładzie karnym. W tym miejscu należy odnotować, że zgodnie z art. 57 § 5 pkt 6 k.p.a. termin [do dokonania czynności procesowej] uważa się za zachowany, jeżeli przed jego upływem pismo zostało złożone przez osobę pozbawioną wolności w administracji zakładu karnego. Oznacza to, że już z samego brzmienia obowiązujących przepisów wynika, że osadzenie w zakładzie karnym nie stanowi okoliczności wykluczających dokonywanie czynności procesowych, w tym w szczególności dokonywanie ich w określonych ustawowo terminach. Jako taki fakt przebywania w zakładzie karnym nie może stanowić okoliczności uzasadniającej przywrócenie terminu, gdyż nie ma on bezpośrednio wpływu na niemożliwość dokonania czynności procesowej, jaką jest wniesienie odwołania od decyzji. Za zajściem takich okoliczności, niezależnych od strony postępowania mogłyby przemawiać określone zdarzenia związane z faktem przebywania w zakładzie karnym, na które skarżący się nie powołał, a co za tym idzie, nie uprawdopodobnił braku swojej winy w niedochowaniu terminu do wniesienia odwołania od decyzji. Tym samym zarówno organ odwoławczy, jak i Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu prawidłowo stwierdziły, że w niniejszej sprawie nie zostały spełnione przesłanki umożliwiające przywrócenie uchybionego terminu. W rozpoznawanej sprawie brak było także podstaw do przyjęcia, że organy administracji publicznej naruszyły art. 7 k.p.a., co następnie zostało zaakceptowane przez Sąd pierwszej instancji. Przepis ten przewiduje, że w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Na podstawie brzmienia tego przepisu przyjmuje się, że ciężar postępowania dowodowego w postępowaniu administracyjnym ciąży na organie prowadzącym to postępowanie. Zauważyć jednakże należy, że zasada ta nie ma charakteru absolutnego i odrębne przepisy mogą przewidywać, że ciężar wykazania określonych okoliczności spoczywa nie na organie, ale na stronie wywodzącej pozytywne dla siebie skutki z przedstawianych twierdzeń procesowych. Przepisem takim jest zacytowany powyżej art. 58 § 1 k.p.a. przewidujący, że to strona wnosząca o przywrócenie terminu procesowego ma obowiązek uprawdopodobnienia braku swojej winy w niedochowaniu terminu (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 8 lutego 2007 r., sygn. akt II OSK 1806/06). W konsekwencji powyższego brak jest podstaw przypisania błędu organowi, który nie prowadził postępowania wyjaśniającego w celu ustalenia, czy fakt przebywania przez skarżącego w zakładzie karnym miał wpływ na niedochowanie terminu do wniesienia odwołania od decyzji i czy wpływ ten był niezależny od skarżącego. Przechodząc z kolei do kwestii naruszenia art. 9 k.p.a., wskazać należy, że przepis ten przewiduje, że organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Jak podkreśla się w orzecznictwie sądów administracyjnych, również powyższa reguła nie ma charakteru absolutnego, a jej wprowadzenie do Kodeksu postępowania administracyjnego nie oznacza, że organ ma obowiązek występowania w roli swoistego pełnomocnika strony postępowania (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 listopada 2023 r., sygn. akt III OSK 1044/22) czy też zastępował stronę w jej aktywności procesowej (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 12 lipca 2023 r., sygn. akt I OSK 1555/20). W okolicznościach rozpoznawanej sprawy należy przyjąć, że zasada wynikająca z art. 9 k.p.a. została skonsumowana przez zwrócenie się przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu pismem z 4 lipca 2023 r. czy strona wraz z odwołaniem od decyzji składa także wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia środka zaskarżenia. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżony wyrok odpowiada prawu, wobec czego działając na podstawie art. 184 w zw. z art. 182 § 2 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną. Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o przyznaniu pełnomocnikowi z urzędu wynagrodzenia na zasadzie prawa pomocy, gdyż przepisy art. 209 i art. 210 p.p.s.a. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Natomiast wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne do Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.) przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258-261 p.p.s.a.