I OSK 1388/07

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA: Joanna Runge- Lissowska (spr.) Sędziowie NSA Irena Kamińska Jerzy Stankowski Protokolant Anna Krakowiecka po rozpoznaniu w dniu 8 listopada 2007 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej [...] Kuratora Oświaty w L. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 31 maja 2007 r. sygn. akt III SA/Lu 65/07 w sprawie ze skargi E. H. na decyzję [...] Kuratora Oświaty w L. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy objęcia dziecka indywidualnym nauczaniem oddala skargę kasacyjną. Wyrokiem z dnia 31 maja 2007 r. sygn. akt III SA/Lu 65/07, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie, po rozpoznaniu skargi E. H., uchylił zaskarżoną przez nią decyzję [...] Kuratora Oświaty w L. z dnia [...] nr [...], którą utrzymane zostało w mocy orzeczenie Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej w C. z dnia [...] nr [...] stwierdzające, że nie zachodzi potrzeba indywidualnego nauczania A. H. syna skarżącej. W uzasadnieniu Wojewódzki Sąd przedstawił, że E. H. w dniu [...] września 2006 r. złożyła do ww. Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej dwa wnioski o wydanie orzeczenia – jeden o potrzebie indywidualnego nauczania dla syna, drugi o potrzebie kształcenia specjalnego, dołączając zaświadczenie lekarskie o stanie zdrowia syna, stwierdzające u niego organiczne uszkodzenie ośrodkowego układu nerwowego, oligofrenię, afazję, niedojrzałość emocjonalną z zaburzeniami procesu komunikacji ze wskazaniem, że uczeń wymaga kompleksowego i interdyscyplinarnego wsparcia w szkole masowej, zaś wnioski te zostały załatwione w ten sposób, że odmówiono indywidualnego nauczania, uznając natomiast potrzebę kształcenia specjalnego, bowiem A. H. uczy się w klasie integracyjnej i może nadal do niej uczęszczać lub pobierać naukę w placówce kształcenia specjalnego. Uchylając ww. decyzję [...] Kuratora Oświaty, Wojewódzki Sąd stwierdził, że przedmiotem sprawy jest tylko kwestia rozstrzygnięcia o potrzebie nauczania indywidualnego, bowiem sprawa kształcenia specjalnego wykracza poza granice zaskarżenia, jako załatwiona innym orzeczeniem. Sąd wyjaśnił, iż podstawę rozstrzygnięcia stanowi art. 71b ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2004 r. Nr 256, poz. 2572 ze zm.) oraz przepisy rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 12 lutego 2001 r. w sprawie orzekania o potrzebie kształcenia specjalnego lub indywidualnego w nauczaniu dzieci i młodzieży oraz wydawania opinii o potrzebie wczesnego wspomagania rozwoju dziecka, a także szczegółowych zasad kierowania do kształcenia specjalnego lub indywidualnego w nauczaniu (Dz. U. z 2001 r. Nr 12, poz. 114 ze zm.). Zgodnie z art. 71b ust. 1a ustawy, indywidualnym nauczaniem obejmuje się dzieci i młodzież, których stan zdrowia uniemożliwia lub znacznie utrudnia uczęszczanie do szkoły – podkreślił Sąd stwierdzając, że jest to jedyna przesłanka orzeczenia o potrzebie nauczania indywidualnego. Zdaniem Sądu, organy obu instancji nie wykazały w sposób dostateczny jej zaistnienia bądź nie i nie uzasadniły w sposób zrozumiały dla strony, a także Sądu sprawującego kontrolę, motywów odmownego rozstrzygnięcia wniosku. Sąd podkreślił, że stan zdrowia, o którym mowa w art. 71b ust. 1a ustawy o systemie oświaty, oznacza nie tylko stan fizyczny, ale również uwarunkowania psychiczne i te dwa elementy muszą być brane pod uwagę przy ocenie co do potrzeby kształcenia indywidualnego, a nadto, że przepisy nie zabraniają jednoczesnego wydawania orzeczenia o potrzebie kształcenia indywidualnego i specjalnego, gdyż wyliczenie miejsc prowadzenia kształcenia indywidualnego (§ 2 ust. 4 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 29 stycznia 2003 r. w sprawie sposobu i trybu organizowania indywidualnego kształcenia dzieci i młodzieży (Dz. U. Nr 23, poz. 193), jest tylko przykładowe. Sąd zwrócił również uwagę na nieprawidłowości, które – jego zdaniem – wystąpiły przy wydawaniu orzeczenia w pierwszej instancji, a dotyczące powołania i składu zespołu wydającego to orzeczenie. Skargę kasacyjną od tego wyroku wniósł [...] Kurator Oświaty, domagając się jego uchylenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania i zarzucając: - naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię przepisów i niewłaściwe zastosowanie: - art. 71b ust. 1a, art. 71b ust. 3, art. 71b ust. 5 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (t.j. Dz. U. z 2004 r. Nr 256, poz. 2572 z późn. zm.), - § 1 pkt 2 i § 7 ust. 1 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 12 lutego 2001 r. w sprawie orzekania o potrzebie kształcenia specjalnego lub indywidualnego nauczania dzieci i młodzieży oraz szczegółowych zasad kierowania do kształcenia specjalnego lub indywidualnego nauczania (Dz. U. Nr 13, poz. 114 z późn. zm.), - § 1 i § 2 ust. 4 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 29 stycznia 2003 r. w sprawie sposobu i trybu organizowania nauczania indywidualnego dzieci i młodzieży (Dz. U. Nr 23, poz. 193), oraz - naruszenie przepisów postępowania, a mianowicie art. 106 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) przez nieprzeprowadzenie przez sąd postępowania dowodowego uzupełniającego z dokumentów, jeżeli były wątpliwości co do uprawnienia wicedyrektora Poradni do powołania zespołu orzekającego i przewodniczenia temu zespołowi, - art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) poprzez przekroczenie granic kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podkreślono, że zgodnie z art. 71b ust. 1a ustawy o systemie oświaty, kształcenie indywidualne przeznaczone jest tylko dla uczniów poważnie chorych z ciężkimi urazami, po wypadkach czy operacjach, a wobec tego uczeń dotknięty niepełnosprawnością może być uczony indywidualnie tylko ze względu na chorobę, zaś upośledzenie umysłowe, nawet zaawansowane nie jest chorobą i w zasadzie nie kwalifikuje się do nauczania indywidualnego lecz specjalnego i aby połączyć te dwie formy, musiałyby zajść szczególne okoliczności, np. dziecko upośledzone złamałoby nogę, a zaświadczenia lekarskie znajdujące się w aktach sprawy na żadną taką chorobę nie wskazują. Zdaniem skarżącego obowiązujące przepisy nie dopuszczają możliwości indywidualnego kształcenia dziecka uczęszczającego regularnie do szkoły. Skarżący nie zgodził się również co do oceny Sądu w zakresie nieprawidłowości działania organu pierwszej instancji, podkreślając, że Sąd mógł w tym zakresie przeprowadzić postępowania dowodowe. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Odnosząc się do zarzutów skargi kasacyjnej, którymi Naczelny Sąd Administracyjny jest związany na mocy art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej "Ppsa", a to naruszenia art. 71b ust. 3 i 5 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2004 r. Nr 256, poz. 2572 ze zm.), § 1 pkt 2 i § 7 ust. 1 rozporządzenia ministra Edukacji Narodowej z dnia 12 lutego 2001 r. w sprawie orzekania o potrzebie kształcenia ...(Dz. U. Nr 13, poz. 114 ze zm.) oraz § 1 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 29 stycznia 2003 r. w sprawie sposobu i trybu organizowania nauczenia indywidualnego dzieci i młodzieży (Dz. U. Nr 23, poz. 193), to są one nietrafne. Przepisy te, tj. art. 71b ust. 3 i 5 ustawy o systemie oświaty wskazują organy właściwe do wydania opinii o potrzebie kształcenia specjalnego lub indywidualnego i do zapewnienia odpowiedniej formy kształcenia dziecka posiadającego orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego. Z kolei § 1 pkt 2 rozporządzenia z dnia 12 lutego 2001 r. wskazuje w jakich jednostkach organizacyjnych umiejscowione są organy, o których mowa w art. 71b ust. 3 ww. ustawy, zaś § 7 ust. 1 wymienia rodzaje orzeczeń jakie organy te wydają w razie uwzględnienia wniosku o wydanie orzeczenia. Natomiast § 1 rozporządzenia z dnia 29 stycznia 2003 r. wskazuje okres na jaki organizuje się indywidualne nauczanie. Tych przepisów Wojewódzki Sąd nie naruszył ani przez ich błędną wykładnię ani niewłaściwe zastosowanie, bowiem regulują one kwestie właściwości organów oraz form i zasad orzekania przez nie i nie dotyczą meritum sprawy, tj. przesłanek indywidualnego nauczania, wskazanych w art. 71b ust. 1a ustawy. Ta zaś kwestia była przedmiotem oceny Wojewódzkiego Sądu, przesądzającą wydane rozstrzygnięcie. Także zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania są niezasadne. Sąd nie przekroczył wskazanej art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) granic kontroli działalności administracji, ocenił bowiem zaskarżoną decyzję pod względem jej zgodności z prawem, jak nakazuje ten przepis. Natomiast to, że skarżący nie zgadza się ze stanowiskiem Sądu, do czego ma prawo, nie oznacza naruszenia tego przepisu. Odnośnie naruszenia art. 106 § 3 Ppsa, to z takim zarzutem możnaby się zgodzić, ale tylko wówczas, gdyby niewyjaśnienie przez Sąd okoliczności, co do których miał wątpliwości wpłynęło w sposób istotny na wynik sprawy, tj. przesądziło o wydanym rozstrzygnięciu. Niewyjaśnienie przez Sąd kwestii prawidłowości powołania i składu organu pierwszej instancji, nie miało jednak wpływu na wydane orzeczenie, bowiem przesądziły o nim kwestie merytoryczne, tj. wynikające z art. 71b ust. 1a ustawy o systemie oświaty i § 2 ust. 4 rozporządzenia z dnia 29 stycznia 2003 r. Podstawy skargi kasacyjnej dotyczące naruszenia tych właśnie przepisów, tj. art. 71b ust. 1a ustawy i § 2 ust. 4 rozporządzenia z dnia 29 stycznia 2003 r. należy uznać za nieusprawiedliwione w rozumieniu art. 184 Ppsa. Stosownie do art. 71b ust. 1a ustawy o systemie oświaty, indywidualnym nauczaniem obejmuje się dzieci i młodzież, których stan zdrowia uniemożliwia lub znaczenie utrudnia uczęszczanie do szkoły. Zgodzić należy się z Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Lublinie, że jedyną przesłanką decydującą o potrzebie indywidualnego nauczania jest stan zdrowia ucznia, zresztą takiego stanowiska Sądu skarżący nie neguje. W skardze kasacyjnej, skarżący Kurator stwierdził również, że w zasadzie jeśli idzie o przesłankę stanu zdrowia, to pojęcie to dotyczy zarówno zdrowia fizycznego jak i psychicznego. Taką ocenę wyraził też Wojewódzki Sąd. Jednak te konstatacje doprowadziły Sąd i Kuratora do odmiennych wniosków. Sąd bowiem uznał, że obowiązujące przepisy nie stanowią żadnej przeszkody w połączeniu kształcenia specjalnego z kształceniem indywidualnym, podczas gdy Kurator uważa, że te dwie formy kształcenia można połączyć tylko wówczas, gdy stan fizyczny dziecka uniemożliwia mu uczęszczanie do szkoły. Należy mieć na uwadze, że każda sprawa administracyjna jest sprawą indywidualną, która ma być rozstrzygana w ramach przepisów powszechnie obowiązujących, zawierających zatem ogólne regulacje, obejmujące różne indywidualne stany faktyczne. W niniejszej sprawie A. H. jest uczniem szkoły ogólnodostępnej z oddziałami integracyjnymi i jego stan fizyczny nie uniemożliwia mu uczęszczania do szkoły. Nadto z akt sprawy nie wynika aby kontynuowanie nauki w szkole było dla niego niepożyteczne, a wprost przeciwnie – jest zalecane. Jednak w sprawie zdaje się wynikać, że to właśnie stan zdrowia nie fizyczny, ale umysłowy uniemożliwia mu uczęszczanie do szkoły w tym rozumieniu, że jego lekcja musi być zindywidualizowana. Zajęcia w ramach indywidualnego nauczania prowadzi się zgodnie z § 2 ust. 4 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 29 stycznia 2003 r. w sprawie sposobu i trybu organizowania indywidualnego nauczania dzieci i młodzieży, w miejscu pobytu ucznia, w szczególności w miejscach wymienionych w tym przepisie. Wyliczenie miejsc, w których prowadzi się te zajęcia jest przykładowe, jak to już wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny. Oznacza to, że nie jest to katalog zamknięty, a zatem mogą to być różne miejsca, także szkoła, o ile dyrektor placówki ma możliwość zorganizowania w niej zajęć w sposób wynikający z § 2 ust. 1 tego rozporządzenia. Zgodzić się więc należy z Wojewódzkim Sądem Administracyjnym co do uchylenia zaskarżonej decyzji, jako wydanej w sytuacji niewyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności w sprawie mających przesądzić o zaistnieniu bądź nie przesłanek, o których mowa w art. 71b ust. 1a ustawy o systemie oświaty, mając na uwadze indywidualny charakter sprawy, tj. z jednej strony stan zdrowia A. H. i jego potrzebę co do rozwoju, z drugiej – możliwość zapewnienia zajęć dostosowanych do potrzeb w miejscu jego pobytu. Wobec powyższego orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 184 Ppsa.