I OSK 1402/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Borowiec po rozpoznaniu w dniu 2 czerwca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A.W. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 20 stycznia 2015 r. sygn. akt IV SA/Po 1296/14 w zakresie odrzucenia skargi A.W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia [...] sierpnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie zasiłków celowych postanawia uchylić zaskarżone postanowienie w części dotyczącej odrzucenia skargi i przekazać sprawę w tym zakresie Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu do ponownego rozpoznania. A.W. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia [...] sierpnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie zasiłków celowych. Pismem z dnia 3 grudnia 2014 r. Sąd wezwał skarżącego do nadesłania wniosku o przywróceniu terminu do wniesienia skargi, na który powołuje się w piśmie przewodnim do skargi z dnia 31 października 2014 r. – w terminie 7 dni pod rygorem uznania, iż skarżący takiego wniosku nie składał. Ponadto Sąd wezwał skarżącego do uzupełnienia braków formalnych jego wniosku o przyznanie prawa pomocy, poprzez wypełnienie stosownego formularza PPF i nadesłanie go do Sądu w terminie 7 dni pod rygorem pozostawienia tego wniosku bez rozpoznania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu postanowieniem z dnia 20 stycznia 2015 r. sygn. akt IV SA/Po 1296/14 odrzucił skargę A.W. (pkt 1) oraz pozostawił wniosek o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania (pkt 2). W uzasadnieniu postanowienia wskazał, że zgodnie z art. 53 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej w skrócie p.p.s.a.), skargę wnosi się w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia stronie skarżącej rozstrzygnięcia w sprawie. Jak wynika ze znajdującego się w aktach administracyjnych zwrotnego potwierdzenia odbioru, zaskarżona decyzja została doręczona skarżącemu w dniu 15 września 2014 r., zatem trzydziestodniowy termin na wniesienie skargi upłynął w dniu 15 października 2014 r. Tymczasem skarga A.W. została wniesiona dopiero w dniu 3 listopada 2014 r. (dowód: data stempla pocztowego na kopercie – k. nr 8), a więc z uchybieniem ustawowego terminu przewidzianego do jej wniesienia. Jednocześnie Sąd pierwszej instancji stwierdził, że w piśmie z dnia 31 października 2014 r. skarżący, przedstawiając spis pism składanych do Sądu w związku ze skargą, wskazał m.in. na "wniosek o przywrócenie terminu "mojej sprawy do WSA Poznań na SKO [...]". W związku z powyższym oraz z uwagi na brak powyższego wniosku w aktach sprawy, Sąd wezwał skarżącego do nadesłania, w terminie 7 dni, w/w wniosku o przywróceniu terminu do wniesienia skargi, pod rygorem uznania, iż takiego wniosku skarżący nie składał. Pomimo doręczenia powyższego wezwania skarżącemu w dniu 19 grudnia 2014 r., do dnia rozpoznawania niniejszej sprawy nie udzielił on odpowiedzi na wezwanie Sądu. W związku z powyższym należało uznać, iż skarżący nie złożył wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi, co w konsekwencji prowadziło do odrzucenia skargi, jako wniesionej z uchybieniem terminu. Skargę kasacyjną od powyższego postanowienia do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł A.W., reprezentowany przez radcę prawnego z urzędu i zaskarżając go w części dotyczącej odrzucenia skargi (pkt 1), na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. zarzucił: I. naruszenie przepisu art. 49 § 1 p.p.s.a., poprzez przyjęcie, iż skarżący nie załączył do skargi wniosku o przywrócenie terminu, a konsekwencji, że pismo skarżącego zawierało braki formalne, mimo iż Sąd pierwszej instancji nie dysponował oryginałem pisma, do którego dołączono skargę, a jedynie uwierzytelnionym odpisem, skutkiem czego nie mógł ustalić, czy istotnie zachodzą jakiekolwiek braki formalne pisma, czy też jedynie pracownik organu administracji powielił, na skutek omyłki, wyłącznie odpisy pisma przewodniego i samej skargi oraz koperty; II. naruszenie przepisu art. 49 § 1 i 2 p.p.s.a. w zw. z art. 86 § 1 p.p.s.a., poprzez przyjęcie, iż skarżący w ogóle nie złożył wniosku o przywrócenie terminu, w sytuacji, gdy mogło dojść co najwyżej do niezłożenia przez skarżącego wniosku o przywrócenie terminu w odrębnym dokumencie (piśmie), natomiast treść pisma przewodniego wskazywała w sposób jednoznaczny, iż skarżący domaga się przywrócenia terminu, a jego wniosek w tym zakresie nie został rozpoznany, a skarżący nie został wezwany do usunięcia braków pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. Wskazując na powyższe podstawy skargi kasacyjnej wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu do ponownego rozpoznania oraz o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, według norm przepisanych, albowiem koszty te nie zostały pokryte nawet w części. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej jej autor stwierdził, iż do akt sprawy o sygn. IV SA/Po 1296/14 zostały przez organ administracji załączone jedynie uwierzytelnione odpisy skargi na Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia [...] sierpnia 2014 r. nr [...], jednego pisma przewodniego oraz koperty. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu nie dysponował natomiast oryginałem pism i skargi. Sąd pierwszej instancji nie miał zatem możliwości dokonania oceny, czy istotnie skarżący nie załączył do pisma przewodniego wszystkich dokumentów w nim wymienionych, czy też rzekomy brak formalny wynika z działania pracownika organu odwoławczego, który wykonując odpisy dokonał wyboru dokumentów, jakie należy skierować do Sądu i uznał, iż wniosek o przywrócenie terminu nie jest na tyle doniosły, aby go powielić do wszystkich spraw. Podał, że z treści notatki urzędowej na karcie nr 9 akt sprawy pracownik organu wskazał, iż oryginał koperty znajduje się przy rep. [...] sprawy [...], a oryginał skargi znajduje się przy rep. [...]. Akta takie nie zostały załączone przez SKO [...] do sprawy o sygn. akt IV SA/Po 1296/14. W ocenie autora skargi kasacyjnej postępowanie organu administracji naruszyło przepisy art. 54 § 2 p.p.s.a., a obowiązkiem Sądu pierwszej instancji było wezwanie SKO [...] do przedłożenia oryginałów pism skarżącego załączonych do pisma przewodniego z dnia 31 października 2014 r. Dopiero po otrzymaniu w/w oryginałów można było dokonać oceny, czy istotnie wystąpił brak formalny, uzasadniający żądanie uzupełnienia pisma. Z uwagi na powyższe, wezwanie do uzupełnienia braków uznać należy za co najmniej przedwczesne. Uchybienie to miało istotny wpływ na wynik postępowania, albowiem w razie stwierdzenia, iż skarżący złożył wniosek o przywrócenie terminu (odrębny dokument), nie było żadnych podstaw do wzywania go do przedłożenia takiego dokumentu, a orzeczenie w przedmiocie odrzucenia skargi byłoby przedwczesne. Odnosząc się do drugiego z postawionych zarzutów wskazał, iż Sąd pierwszej instancji wezwał skarżącego do przedłożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi, na który skarżący powoływał się w piśmie z dnia 31 października 2014 r., pod rygorem uznania, iż takiego wniosku skarżący nie składał. Wskazać należy, iż obowiązujące przepisy procedury sądowoadministracyjnej nie przewidują możliwości wzywania strony do uzupełnienia braków formalnych pod rygorem wskazanym w w/w wezwaniu Sądu. Zgodnie z art. 49 § 1 p.p.s.a., gdy pismo strony nie może otrzymać prawidłowego biegu wskutek niezachowania warunków formalnych, przewodniczący wzywa stronę o jego uzupełnienie lub poprawienie w terminie siedmiu dni pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania, chyba że ustawa stanowi inaczej. Skarżący ponad wszelką wątpliwość nie został wezwany do uzupełnienia swojego pisma pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania. Już tylko ta okoliczność oznacza, iż Sąd pierwszej instancji nie mógł przyjąć, że wniosek o przywrócenie terminu nie został przez skarżącego złożony. Uchybienie to miało istotny wpływ na wynik postępowania, albowiem postanowienie w zakresie odrzucenia skargi, jako złożonej z uchybieniem terminu, jawi się jako przedwczesne, skoro nie został rozpoznany wniosek skarżącego o przywrócenie terminu. Zaznaczyć bowiem należy, iż już z dosłownej treści pisma skarżącego z dnia 31 października 2014 r. wynika, że domaga się on przywrócenia terminu do wniesienia skargi. W treści skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skarżący wskazał okoliczności dotyczące jego złego stanu zdrowia, które mogą zostać ocenione jako przesłanki uzasadniające przywrócenie terminu. Tymczasem wniosek o przywrócenie terminu oraz okoliczności mogące mieć znaczenie dla przywrócenia terminu podane w treści skargi, w ogóle nie zostały przez Sąd rozpatrzone. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie. Przede wszystkim wskazać należy, iż jeśli Sąd pierwszej instancji stwierdził, iż w aktach sprawy przesłanych przez organ brak jest wniosku skarżącego o przywrócenie terminu do wniesienia skargi, na który skarżący powołuje się w piśmie przewodnim do skargi z dnia 31 października 2014 r., to w pierwszej kolejności należało zwrócić się do organu, tj. Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...], w celu wyjaśnienia tej kwestii, zwłaszcza biorąc pod uwagę fakt, że do Sądu nadesłano wyłącznie odpis skargi, niepotwierdzony za zgodność z oryginałem ani przez organ, ani przez Sąd pierwszej instancji (pomimo informacji, iż oryginał skargi znajduje się przy aktach Rep. [...]). Istniało bowiem prawdopodobieństwo, iż skarżący taki wniosek za pośrednictwem organu złożył (skoro się na niego powołał), jednakże nie został on przez organ przesłany do Sądu z kompletem akt sprawy. Dopiero zatem ustalenie, iż organ nie jest w posiadaniu wniosku A.W., bowiem skarżący takiego wniosku nie składał, dawało Sądowi możliwość wyjaśnienia tej kwestii poprzez zwrócenie się bezpośrednio do skarżącego. Ponadto zasadnie autor skargi kasacyjnej wskazuje, iż ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie daje uprawnienia do wezwania strony do uzupełnienia braków formalnych pod rygorem zastosowanym przez Sąd pierwszej instancji, tj., wezwania do nadesłania pisma, pod rygorem uznania, iż skarżący takiego pisma nie składał. W przypadku ustalenia w korespondencji z organem, że skarżący nie składał odrębnego wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi (który ewentualnie zawierałby uzasadnienie tego wniosku), należy uznać, że wniosek taki zawarty został w piśmie przewodnim z dnia 31 października 2014 r., które stanowi integralną cześć skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia [...] sierpnia 2014 r. nr [...]. W tej sytuacji należy wezwać skarżącego wyłącznie do jego uzasadnienia, tj. uprawdopodobnienia okoliczności wskazujących na brak winy w uchybieniu terminu. Mając powyższe na względzie należy uznać, iż odrzucenie skargi przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu było przedwczesne. W tym stanie rzeczy, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 182 § 1 i 3 p.p.s.a., uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu do ponownego rozpoznania. Należy również wyjaśnić, iż w postanowieniu nie orzeczono o przyznaniu pełnomocnikowi skarżącego wynagrodzenia na zasadzie prawa pomocy, gdyż przepisy art. 209 i 210 p.p.s.a. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Natomiast wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.), jest przyznawane przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258-261 p.p.s.a.