I OSK 1419/10

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Anna Lech Sędziowie: Sędzia NSA Jerzy Bujko (spr.) Sędzia NSA Małgorzata Pocztarek Protokolant asystent sędziego Małgorzata Penda po rozpoznaniu w dniu 26 stycznia 2011 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej W.K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 maja 2010 r. sygn. akt I SA/Wa 2145/09 w sprawie ze skargi W.K. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...] listopada 2009 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu podania oddala skargę kasacyjną. Wyrokiem z dnia 20 maja 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę W.K. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...] listopada 2009 r. w przedmiocie zwrotu podania. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że postanowieniem z dnia [...] listopada 2009 r. Kolegium stwierdziło uchybienie terminu do wniesienia przez skarżącego zażalenia na postanowienie Burmistrza Gminy Brwinów z dnia [...] lipca 2009 r. o zwrocie podania skarżącego z dnia 28 lipca 2009 r. Postanowienie Burmistrza zostało doręczone skarżącemu w dniu 6 sierpnia 2009 r., a siedmiodniowy termin do wniesienia zażalenia upłynął w dniu 13 sierpnia 2009 r. Skarżący wniósł zażalenie na powyższe postanowienie w dniu 13 października 2009 r. i organ odwoławczy na podstawie art. 134 k.p.a. w zw. z art. 144 k.p.a. stwierdził, że odwołanie zostało wniesione z uchybieniem terminu. W skardze do Sądu I instancji skarżący twierdził, że nie uchybił terminowi do wniesienie zażalenia. W piśmie z dnia 8 marca 2010 r. wyznaczony z urzędu pełnomocnik skarżącego stwierdził, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze niezgodnie z prawem odrzuciło zażalenie, nie rozpoznawszy uprzednio kwestii przywrócenia terminu. Oddalając skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie podkreślił, że organ ma obowiązek stwierdzenia uchybienia terminu w sytuacji, gdy zażalenie zostało wniesione po jego upływie. Nie jest to zależne od swobodnego uznania organu, lecz wynika z bezwzględnie obowiązującej normy prawnej. Sąd I instancji przyjął jednocześnie za prawidłową przeprowadzoną przez organ odwoławczy analizę stanu fatycznego sprawy. Wyjaśnił także, że skarżący nie występował o przywrócenie terminu, stąd też wniosek w tym przedmiocie nie mógł zostać rozpoznany. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł skarżący. Zarzucił naruszenie przepisów postępowania mające wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ w związku z art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej p.p.s.a. – poprzez oddalenie skargi w sytuacji, gdy zaskarżone postanowienie Kolegium zostało wydane z naruszeniem art. 58 jak również art. 7, art. 9 zdanie 2 k.p.a. Zarzucił również naruszenie art. 134 k.p.a. polegające na jego zastosowaniu bez rozważenia kwestii przywrócenia terminu. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz zasądzenie lub przyznanie z urzędu kosztów pomocy prawnej z urzędu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. Zarzuty skargi kasacyjnej sprowadzają się do stwierdzenia, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze dokonując analizy złożonego z uchybieniem terminu zażalenia skarżącego powinno dojść do przekonania, że zażalenie to zawiera w sobie wniosek o przywrócenie terminu do złożenia tegoż pisma. Źródła takiego obowiązku skarga kasacyjna upatruje z jednej strony w okoliczności, że skarżący działał bez profesjonalnego pełnomocnika, jest osobą niezaradną i nieznającą prawa, z drugiej strony w zawartym w zażaleniu stwierdzeniu "proszę orzekną sprawę". To uchybienie skutkuje, w ocenie pełnomocnika, naruszeniem przez organ art. 58 k.p.a., a także art. 7 i 9 k.p.a. i w konsekwencji art. 134 k.p.a. Z powyższymi argumentami nie sposób się zgodzić. Przepisy art. 7 i 9 k.p.a. stanowiące zasady postępowania administracyjnego, nakładają na organ administracyjny prowadzący postępowania obowiązek czuwania nad praworządnością i pełnym wyjaśnieniem stanu faktycznego sprawy, a także obowiązek należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Nie sposób jednak uznać, że obowiązek informowania stron ma charakter absolutny, a zatem, że na organie ciąży obowiązek pouczania strony o wszelkich możliwych konsekwencjach jej działań i zaniedbań w postępowaniu. To strona, na wniosek której wszczynane jest postępowanie decyduje o jego przebiegu, w tym sensie, że to strona i jej intencje są decydujące dla rodzaju czynności jakie może podjąć organ administracji. Oznacza to także, że organ administracji dysponując pismem strony nie może mu przypisywać znaczenia jakie z niego nie wynika, nie może domniemywać jakie były intencje strony przy składaniu pisma i co strona chciała osiągnąć. Jeżeli pismo wzbudza wątpliwości swoją treścią organ może wezwać stronę do jego jednoznacznego sformułowania. Jeżeli jednak pismo jest jasne i nie budzi wątpliwości, to brak jest podstaw do działania organu i wzywania strony do dodatkowych wyjaśnień w tym zakresie. Jeśli zatem skarżący złożył pismo zatytułowane "zażalenie" wnosząc o orzeczenie w sprawie, to wniosek, że miał on na celu złożenie prośby o przywrócenie terminu do złożenia zażalenia byłby zbyt daleko idący. Rację ma również Sąd I instancji, że o braku intencji złożenia wniosku o przywrócenie terminu świadczy także stwierdzenie skarżącego, że terminowi nie uchybił. W związku z tym niezasadnymi okazały się zarzuty naruszenia przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, bowiem nie doszło do uchybienia zasadom postępowania, a organ nie miał możliwości zastosowania art. 58 § 1 k.p.a. dotyczącego przywrócenia terminu, bowiem nie dysponował wnioskiem w tym zakresie. Jednocześnie organ był zobligowany do stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia zażalenia stosownie do treści art. 134 k.p.a. W konsekwencji oddalenie skargi przez Sąd I instancji na podstawie art. 151 p.p.s.a. było uzasadnione. Należy też stwierdzić, że zakres nałożonego na organy administracji publicznej przepisem art. 9 k.p.a. obowiązku należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych mogących mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków i związany z tym zakres niezbędnych wyjaśnień i pouczeń udzielonych stronom zależy od przedmiotu postępowania administracyjnego i treści wydawanych w nim aktów oraz podejmowanych czynności. W sytuacji więc, gdy organ administracyjny wydał postanowienie o zwrocie podania na podstawie art. 66 § 3 k.p.a., to obowiązek wynikający z art. 9 k.p.a. ograniczał się do powiadomienia strony o trybie i terminie wniesienia na to postanowienie zażalenia. Organ nie miał natomiast obowiązku przewidywać, że strona spóźni się ze złożeniem tego środka zaskarżenia i udzielać pouczeń o zasadach przywracania terminu (art. 58 i 59 k.p.a.). Jednocześnie w sytuacji ewidentnego przekroczenia terminu z art. 141 § 2 k.p.a., organ miał obowiązek wydać postanowienie z art. 134 k.p.a., gdyż wymagała tego zasada praworządności (art. 6 k.p.a.). Zarzuty skargi kasacyjnej należy więc uznać za nieuzasadnione. Z powyższych względów, na podstawie art. 184 p.p.s.a, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł o oddaleniu skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł w wyroku o przyznaniu pełnomocnikowi skarżącego wynagrodzenia z tytułu pomocy prawnej udzielonej z urzędu, gdyż przepisy art. 209 i 210 p.p.s.a. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Natomiast wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.) przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w art. 258–261 p.p.s.a. Stosownie do § 16 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.) pełnomocnik skarżącego powinien złożyć wojewódzkiemu sądowi administracyjnemu oświadczenie, o jakim mowa w tym przepisie.