I OSK 1577/22

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Iwona Bogucka po rozpoznaniu w dniu 13 października 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej D. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 8 czerwca 2022 r. sygn. akt II SA/Lu 395/22 o odrzuceniu skargi D. S. o wznowienie postępowania sądowego zakończonego prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 24 września 2020 r. sygn. akt II SA/Lu 390/20 w sprawie ze skargi D. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z dnia 7 maja 2020 r. nr SKO.41/1313/OS/2020 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego postanawia: oddalić skargę kasacyjną. Wyrokiem z 24 września 2020 r., II SA/Lu 390/20, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił skargę D. S. (dalej: skarżący) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie (dalej: Kolegium) z 7 maja 2020 r. nr SKO.41/1313/OS/2020 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego. Wyrok stał się prawomocny z dniem 25 października 2020 r. W dniu 9 maja 2022 r. skarżący złożył, skierowany do Prezesa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie, wniosek z 28 kwietnia 2022 r. o ponowne rozpoznanie jego skargi na decyzję Kolegium z 7 maja 2020 r. nr SKO.41/1313/OS/2020 (...), wskazując na sygn. akt II SA/Lu 390/20, w którym ponownie zakwestionował zaskarżoną decyzję i stanowisko organów o odmowie przyznania mu spornego świadczenia, zarzucając "oczywistą bezzasadność" wydanego rozstrzygnięcia oraz podnosząc, że znalazł się w bardzo ciężkiej sytuacji rodzinnej i majątkowej. Zarządzeniem z 13 maja 2022 r. skarżący został wezwany do usunięcia braków formalnych tego pisma przez wskazanie istoty żądania zawartego w tym piśmie (oznaczenie rodzaju pisma oraz zawarcia osnowy wniosku lub oświadczenia) wraz z pouczeniem, że bez wyjaśnienia istoty żądań pismu nie można nadać dalszego biegu, a odpowiedzi na wezwanie należy udzielić w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania (art. 49 p.p.s.a.). Dodatkowo skarżący został pouczony, że jeśli pismo ma stanowić skargę o wznowienie postępowania sądowego, zakończonego prawomocnym wyrokiem Sądu z 24 września 2020 r., powinno spełniać wymogi formalne właściwe dla takiej skargi, tj. skarżący powinien wskazać ustawową podstawę wznowienia wymienioną w przepisach art. 271-274 oraz elementy wymienione w art. 279 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329; dalej: p.p.s.a.), których treść została skarżącemu dołączona do wezwania. W odpowiedzi skarżący złożył pismo z 26 maja 2022 r., w którym wniósł o ponowne rozpoznanie jego skargi z 8 czerwca 2020 r. na ww. decyzję i o uchylenie tej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Postanowieniem z 8 czerwca 2022 r., II SA/Lu 395/22, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie, na podstawie art. 280 § 1 p.p.s.a., odrzucił skargę o wznowienie postępowania sądowego. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że zakwalifikował pismo skarżącego z 28 kwietnia 2022 r. jako wniosek o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem z 24 września 2020 r., wydanym w sprawie II SA/Lu 390/20, albowiem skarżący złożył to pismo wskazując wyraźnie na sygn. II SA/Lu 390/20, zaś z akt tej sprawy wynika, że skarżący domagał się (bezskutecznie) przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku wydanego w tej sprawie, co pozwala na przyjęcie, że obecnie skarżący domaga się dalszej kontroli przez tut. Sąd zaskarżonej decyzji, a na obecnym etapie taka kontrola byłaby możliwa wyłącznie we wznowionym postępowaniu sądowym. Ewentualna kolejna skarga na tę samą decyzję podlegałaby odrzuceniu jako niedopuszczalna, ponieważ decyzja została już prawomocnie skontrolowana przez Sąd (art. 58 § 1 pkt 4 p.p.s.a.). Sąd I instancji stwierdził, że skarga o wznowienie również podlega odrzuceniu, albowiem skarżący pomimo wezwania nie wskazał, na której z podstaw domaga się wzruszenia prawomocnego wyroku Sądu. Jego argumentacja stanowi powtórzenie argumentacji skargi na kwestionowaną decyzję (zarzutu błędnego przyjęcia przez organy, że skarżący jako osoba całkowicie niezdolna do pracy, pobierająca rentę socjalną, nie jest w stanie opiekować się niepełnosprawną matką), natomiast nie wskazuje żadnych okoliczności, mogących stanowić podstawę do wznowienia postępowania sądowego. Sąd I instancji wyjaśnił, że wskazanie podstawy wznowienia było też konieczne dla oceny, czy został zachowany termin do złożenia skargi o wznowienie. Wobec niewskazania podstaw wznowienia, nie jest możliwe stwierdzenie, że skarżący zachował ten termin. W związku z tym Sąd nie mógł wznowić postępowania i ponownie skontrolować zaskarżonej decyzji Kolegium, dlatego odrzucił skargę o wznowienie. Ubocznie Sąd wyjaśnił skarżącemu, że na aktualnym etapie, skarżący może ewentualnie domagać się wzruszenia kwestionowanej decyzji przez organy administracji w trybach nadzwyczajnych, kierując do organów stosowne żądania, może także domagać się przyznania świadczenia pielęgnacyjnego składając kolejny wniosek, o ile zmieniły się okoliczności sprawy. W skardze kasacyjnej skarżący zaskarżył postanowienie Sądu I instancji w całości, wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Lublinie, a także o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego według norm prawem przepisanych i rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie. Sądowi I instancji zarzucono naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. "art. 145 § 1 lit. c)" p.p.s.a. w zw. z art. 58 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przez jego niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że w okolicznościach niniejszej sprawy intencją skarżącego składającego wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy było złożenie skargi o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem, nadto skarżący nie wskazał ustawowych podstaw wzruszenia prawomocnego wyroku pomimo wezwania Sądu i dodatkowo upłynął termin 3-miesięczny pozwalający na złożenie przez skarżącego skargi o wznowienie, podczas gdy prawidłowa ocena zebranego w sprawie materiału dowodowego, w szczególności pism składanych przez skarżącego wskazuje, iż intencją jego działań nie było złożenie skargi o wznowienie postępowania, czemu skarżący dał wyraz w piśmie z 26 maja 2022 r., a złożenie skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia z 24 września 2020 r. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, że brak jest jakichkolwiek podstaw do uznania, że w realiach niniejszej sprawy skarżący miałby domagać się wznowienia postępowania w sprawie o sygn. akt II SA/Lu 390/20. Sama bowiem treść pisma z 25 maja 2022 r. w żaden sposób nie wskazuje na taką intencję działania skarżącego, gdyby bowiem tak w istocie było, wyraźnie w tymże piśmie skarżący wyartykułowałby podstawę żądania wznowienia postępowania, o których został pouczony, czego jednakże nie uczynił. Skarżący stoi na stanowisku, że skoro wobec braku wyraźnego wskazania i pomimo pouczenia przez Sąd I instancji o konieczności podania podstaw skarżący ich nie podał, w żaden sposób nie można uznać, że intencją jego działania było złożenie skargi o wznowienie postępowania administracyjnego. Oznacza to zatem, że Sąd I instancji wysunął daleko idący wniosek w stosunku do materiału dowodowego, a w szczególności na podstawie dotychczasowych pism złożonych przez skarżącego w toku postępowania. Pouczenie Sądu z 18 maja 2022 r., co do uzupełnienia pisma procesowego skarżącego z 28 kwietnia 2022 r., w sposób kategoryczny wskazywało konieczność podania przez skarżącego istoty żądania zawartego w piśmie (co skarżący uczynił w piśmie z 26 maja 2022 r.), zaś uzupełnienie wymogów formalnych właściwych dla skargi o wznowienie postępowania miałoby nastąpić wyłącznie w sytuacji, gdyby skarżący miał faktycznie intencję złożenia takowego pisma, co jednak w okolicznościach niniejszej sprawy nie miało miejsca. Powstaje zatem pytanie, dlaczego Sąd I instancji nie pozostawił niniejszego pisma bez rozpoznania na podstawie art. 49 p.p.s.a., mimo wyraźnej sygnalizacji powyższego w zobowiązaniu z 18 maja 2022 r. Nie bez znaczenia w okolicznościach niniejszej sprawy pozostaje fakt, że skoro Sąd oparł postanowienie o odrzuceniu skargi na tym, że pismo skarżącego stanowi skargę o wznowienie postępowania, powstaje pytanie, czy w świetle takiej analizy nie jest właściwym uznanie, iż skarżący faktycznie nosił się z zamiarem złożenia skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia. Jednakże, Sąd w ogóle nie zbadał powyższej okoliczności. W realiach niniejszego postępowania skarżący nie był zastępowany przez profesjonalnego pełnomocnika, nie dysponował zatem wiedzą co do przysługujących mu trybów wzruszania orzeczeń sądów administracyjnych. Niemniej jednak, wnikliwa analiza materiału dowodowego winna sprowadzać się do uznania, że intencją skarżącego z całą pewnością nie było wznowienie postępowania, a skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia, przysługująca mu w sytuacji braku możliwości wzruszenia orzeczenia Sądu w zwykłym trybie odwoławczym. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej z urzędu biorąc pod uwagę jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie żadna z przesłanek wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a. nie wystąpiła, stąd też kontrola instancyjna ograniczała się jedynie do zbadania zasadności zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej, a poza kontrolą pozostawała natomiast zgodność orzeczenia z innymi przepisami prawa. Odnosząc się w pierwszej kolejności do wniosku o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie wyjaśnić należy, że zgodnie z art. 182 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny może rozpoznać na posiedzeniu niejawnym skargę kasacyjną od postanowienia wojewódzkiego sądu administracyjnego kończącego postępowanie w sprawie. Taka sytuacja ma miejsce w niniejszej sprawie, albowiem skarga kasacyjna została wniesiona od postanowienia odrzucającego skargę o wznowienie postępowania. O tym, czy skarga kasacyjna zostanie rozpoznana na posiedzeniu niejawnym, czy na rozprawie decyduje Naczelny Sąd Administracyjny. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, mając na względzie zasadę szybkiego i sprawnego przeprowadzenia postępowania (art. 7 p.p.s.a.), a także z uwagi na okoliczności przytoczone w skardze kasacyjnej, nie zaistniała konieczność przekazania sprawy do rozpoznania na rozprawie. Należy także zwrócić uwagę na odmienny charakter regulacji zawartej w art. 182 § 2 p.p.s.a., która pozwala na rozpoznanie skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym (wówczas zgodnie z jego § 3 w składzie trzech sędziów), gdy strona która ją wniosła zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. Przyjmuje się jednak, że art. 182 § 2 p.p.s.a. dotyczy skarg kasacyjnych od wyroków. Natomiast w rozpoznawanej sprawie zaskarżono postanowienie, zatem zastosowanie miał art. 182 § 1 w zw. z art. 182 § 3 p.p.s.a. Skarga kasacyjna nie mogła być uwzględniona, albowiem podniesiony w niej zarzut przeciwko zaskarżonemu postanowieniu Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie nie jest trafny. Podstawą rozstrzygnięcia Sądu I instancji był przepis art. 280 § 1 p.p.s.a. Biorąc pod uwagę akta sprawy o sygn. akt II SA/Lu 390/20 oraz treść pism z 28 kwietnia 2022 r. i z 26 maja 2022 r. Sąd I instancji zasadnie przyjął, że pismo z 28 kwietnia 2022 r. zatytułowane "wniosek o ponowne rozpoznanie skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z dnia 7 maja 2020 r., nr SKO.41/1313/OS/2020 (...)" stanowi w istocie skargę o wznowienie postępowania sądowego, które zostało zakończone prawomocnym orzeczeniem. Wyjaśnienia wymaga że postępowanie w przedmiocie wznowienia postępowania ma charakter nadzwyczajny, gdyż może doprowadzić do wzruszenia prawomocnego orzeczenia sądu administracyjnego (art. 270 p.p.s.a.). Termin "orzeczenie" obejmuje natomiast wyroki i postanowienia (zob. roz. 10 "Orzeczenia sądowe"). Oznacza to, że na podstawie art. 270 p.p.s.a. dopuszczalne jest wznowienie postępowania zakończonego zarówno prawomocnym wyrokiem, jak i postanowieniem. Wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego stanowi instytucję obalania prawomocnych orzeczeń Naczelnego Sądu Administracyjnego i wojewódzkich sądów administracyjnych. Dopuszczalność wznowienia postępowania sądowego uwarunkowana jest jednak od spełnienia dwóch przesłanek: po pierwsze, skarga o wznowienie musi opierać się na ustawowej podstawie wznowienia, a po drugie, winna być wniesiona w terminie (art. 280 p.p.s.a.). Jak stanowi art. 280 § 1 p.p.s.a. sąd bada na posiedzeniu niejawnym, czy skarga jest wniesiona w terminie i czy opiera się na ustawowej podstawie wznowienia. Zarówno dla ustalenia zachowania terminu do wniesienia skargi o wznowienie, jak i do zbadania, czy skarga o wznowienie opiera się na ustawowej podstawie wznowienia, konieczne jest sprecyzowanie, jaką podstawę wznowienia podano w skardze. W braku jednego z tych wymagań sąd skargę o wznowienie odrzuci, w przeciwnym razie wyznaczy rozprawę. Wobec zaś niewskazania przez skarżącego (pomimo prawidłowego pouczenia przez Sąd w wezwaniu z 13 maja 2022 r.) podstaw wznowienia, w sprawie nie było możliwe stwierdzenie, że skarżący zachował termin do wniesienia skargi o wznowienie postępowania sądowego, co z kolei obligowało Sąd do jej odrzucenia na podstawie art. 280 § 1 p.p.s.a. W skardze kasacyjnej nie podniesiono jednakże zarzutu naruszenia powyższego przepisu, zaś zarzut naruszenia "art. 145 § 1 lit. c)" (powinno być "art. 145 § 1 pkt 1 lit. c") p.p.s.a. w zw. z art. 58 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przez jego niewłaściwe zastosowanie jest bezzasadny. Sąd I instancji nie mógł jednak naruszyć wskazanych przepisów, albowiem ich nie stosował. Ponadto, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego twierdzenia pełnomocnika skarżącego kasacyjnie jakoby intencją skarżącego było złożenie skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego wyroku z 24 września 2020 r., na co rzekomo wskazywać mają złożone przez skarżącego pisma (w szczególności pismo z 26 maja 2022 r. stanowiące odpowiedź na wezwanie Sądu), nie znajdują potwierdzenia w treści tych pism. Ani z pisma (wniosku) z 28 kwietnia 2022 r., ani z pisma z 26 maja 2022 r. nie wynika, że zamiarem skarżącego było wniesienie skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z 24 września 2020 r., II SA/Lu 390/20. Żadne z tych pism nie zawiera elementów składowych skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia, o których mowa w art. 285e p.p.s.a. Z ich treści wynika natomiast, że skarżący domaga się ponownego rozpoznania jego skargi z 8 czerwca 2020 r., tj. skargi na decyzję Kolegium z 7 maja 2020 r. nr SKO.41/1313/OS/2020, wskazując konsekwentnie na sygn. akt II SA/Lu 390/20, tj. sygn. akt sprawy zakończonej prawomocnym wyrokiem z 24 września 2020 r. oddalającym skargę skarżącego na powyższą decyzję. Podkreślenia wymaga, że nie jest rolą Sądu odczytywanie ukrytych intencji strony i precyzowanie jej zamiaru, jeżeli nie wynikają one z treści zgłoszonego żądania. W niniejszej sprawie z obu ww. pism wynika, że skarżący domaga się ponownego rozpoznania jego skargi z 8 czerwca 2020 r. Żądanie to zostało zatem zasadnie zakwalifikowane przez Sąd jako skarga o wznowienie postępowania sądowego, a sformułowanie "o ponowne rozpoznanie skargi" z pewnością nie wskazuje na zamiar wniesienia skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia Sądu. Należy podkreślić, że Sąd I instancji, kierując się art. 6 p.p.s.a. uwzględnił fakt występowania skarżącego bez zawodowego pełnomocnika i wezwał go do sprecyzowania żądania, dodatkowo wyjaśniając instytucję wznowienia postępowania sądowego przez przytoczenie regulacji prawnej. Skarżący, gdyby jego intencją istotnie było skorzystanie z innej instytucji procesowej, otrzymał od Sądu I instancji wyraźne wyjaśnienie, na jakich zasadach oparta jest instytucja wznowienia postępowania sądowego, co umożliwiało mu sprecyzowanie wniosku przez określenie, że wznowienie nie jest przedmiotem jego żądania. Skarżący w piśmie z 26 maja 2022 r. podał jednak, że wnosi o ponowne rozpoznanie skargi na decyzję. Takie oświadczenie, w kontekście udzielonych mu pouczeń, nie dawało podstaw do uznania, że przedmiotem wniosku jest inna instytucja procesowa, zwłaszcza, że treść wniosku nie zawiera żadnych twierdzeń wyczerpujących elementy skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia, określonych w art. 285e § 1 p.p.s.a. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 w zw. z art. 182 § 1 i 3 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.