I OSK 1578/10

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Izabella Kulig-Maciszewska (spr.) Sędziowie: sędzia NSA Irena Kamińska sędzia del. WSA Iwona Kosińska Protokolant sekretarz sądowy Joanna Drapczyńska po rozpoznaniu w dniu 19 stycznia 2011 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J. W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 maja 2010 r. sygn. akt II SA/Wa 514/10 w sprawie ze skargi J. W. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lutego 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku oddala skargę kasacyjną. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 25 maja 2010 r., sygn. akt II SA/Wa 514/10 oddalił skargę J. W. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lutego 2010 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Wyrok ten zapadł w następujących okolicznościach sprawy: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] lutego 2010 r., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] grudnia 2009 r. odmawiającą przyznania J. W. świadczenia w drodze wyjątku po zmarłym ojcu, D. W. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2009 Nr 153, poz. 1227 ze zm.) jest możliwe, jeśli wnioskodawca spełnia następujące warunki: – jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, – nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczenia wskutek szczególnych okoliczności, – nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, – nie ma niezbędnych środków utrzymania. Organ wyjaśnił również, że do przyznania świadczenia w drodze wyjątku wszystkie powyższe przesłanki powinny być spełnione łącznie, brak zaś spełnienia przez wnioskodawcę którejkolwiek z nich wyklucza możliwość przyznania mu świadczenia. W trakcie postępowania stwierdzono, iż z uwagi na zaistnienie szczególnych okoliczności wnioskodawczyni miała przyznane prawo do renty rodzinnej po zmarłym ojcu. Powyższe świadczenie było jej wypłacane do 30 czerwca 2009 r., tj. do czasu ukończenia nauki w liceum ogólnokształcącym. Obecnie wnioskodawczyni ma 19 lat i jest zdolna do podjęcia zatrudnienia. Stąd też nie zachodzą wskazane przepisy do ponownego przyznania świadczenia. Dodatkowo Prezes ZUS stwierdził, że same trudne warunki materialne nie stanowią wystarczającego uzasadnienia do przyznania prawa świadczenia w drodze wyjątku. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzje J. W. wniosła o przywrócenie jej prawa do renty rodzinnej w drodze wyjątku. Wskazała, że organ nie uwzględnił faktu, iż skarżąca studiuje w trybie stacjonarnym – dziennym. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie powołanym na wstępie wyrokiem oddalił skargę uznając, że nie zasługuje ona na uwzględnienie. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że świadczenie przyznawane na podstawie art. 83 ust. 1 cyt. ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych mają wyjątkowy charakter, ponieważ finansowane są bezpośrednio z budżetu państwa, a nie z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Ustawa nie gwarantuje ich wypłaty, pozostawiając ich przyznanie decyzji Prezesa ZUS, która to decyzja ma charakter uznaniowy. Decyzja ta nie jest jednak dowolna, ograniczona jest czterema obligatoryjnymi przesłankami wymienionymi w art. 83 ust. 1 cyt. ustawy, które wyznaczają jednocześnie granice uznania administracyjnego i jego kontroli. Redakcja zaś tego przepisu jednoznacznie wskazuje, iż przyznanie świadczenia w drodze wyjątku wymaga łącznego spełnienia wszystkich przesłanek, a brak spełnienia którejkolwiek z nich, uniemożliwia wydanie decyzji przyznającej to świadczenie. Odnosząc powyższe do rozpoznawanej sprawy Sąd Wojewódzki wskazał na bezsporną okoliczność, iż skarżąca nie spełniła dwóch przesłanek do przyznania jej renty rodzinnej w drodze wyjątku. Jest ona bowiem osobą pełnoletnią i zdolną do pracy. Nie orzeczono w stosunku do niej żadnego stopnia niezdolności do pracy. Warunkiem zaś koniecznym, umożliwiającym organowi stwierdzenie zasadności wniosku o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku jest legitymowanie się przez stronę całkowitą niezdolnością do pracy, osiągnięciem przez nią wieku emerytalnego lub nieosiągnięciem wieku umożliwiającego podjęcie zatrudnienia. Jak zaznaczył Sąd, w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie uznano za okoliczność szczególną uniemożliwiającą wykonywanie zatrudnienia kontynuowanie studiów niezależnie od systemu – stacjonarnego, zaocznego (wyrok NSA z dnia 26 października 2000 r., II 1088/00, LEX nr 51003, wyrok NSA z dnia 23 sierpnia 2001 r. sygn. akt II SA 708/01, LEX nr 121936). Wskazując na powyższe Sąd stwierdził, że skoro J. W. nie spełniła przesłanek określonych w art. 83 art. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, to Prezes ZUS nie miał możliwości wydania innej decyzji administracyjnej, jak tylko odmawiającej przyznania jej tego świadczenia. Z tego względu Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, powołanym na wstępie wyrokiem oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). W skardze kasacyjnej wniesionej od powyższego wyroku J. W. podniosła następujące zarzuty: 1) naruszenie prawa materialnego, tj. art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych w związku z art. 70 Konstytucji RP poprzez uznanie, że podjęcie i kontynuowanie nauki przez skarżącą w systemie studiów dziennych nie wypełnia przesłanek do przyznania renty rodzinnej na zasadzie wyjątku, 2) naruszenie art. 134 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez skupienie się wyłącznie na okolicznościach podawanych przez skarżącą, mimo iż Sąd Administracyjny jest zwolniony od aktywności w zakresie ustaleń faktycznych i jedynie wówczas kiedy zgromadzone dowody, dokumenty nie pozostawiają jakiejkolwiek wątpliwości, natomiast w sprawie tej nie zbadano sytuacji osobistej, rodzinnej, majątkowej skarżącej. Wskazując na powyższe wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy "Organowi I-instancji do ponownego rozpoznania". Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw i w związku z tym podlegała oddaleniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie prawidłowo bowiem zastosował art. 83 ww. ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. i właściwie go zinterpretował. Nie budzi wątpliwości interpretacyjnych fakt, iż możliwość przyznania świadczenia na jego podstawie uzależniona jest od spełnienia określonych przesłanek. Jedną z takich przesłanek jest niemożność podjęcia przez osobę ubiegającą się o przyznanie świadczenia pracy ze względu na wiek lub całkowitą niezdolność do pracy. Skarżąca jest osobą pełnoletnią, kontynuującą naukę na studiach dziennych. Niekwestionowany jest również fakt, iż stan zdrowia skarżącej nie pozbawia jej całkowitej zdolności do pracy. Jak słusznie wskazał Sąd I instancji, tylko spełnienie jednej z tych dwu przesłanek pozwala na przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Skarżąca z uwagi na wiek może podjąć pracę i na podjęcie tej pracy pozwala jej również stan zdrowia. Powołany przepis nie przewiduje innych sytuacji, które umożliwiają uzyskanie świadczenia. Sam fakt, że skarżąca kontynuuje naukę w systemie stacjonarnym nie przesądza o możliwości przyznania świadczenia, w sytuacji gdy brak jest takiej ustawowej przesłanki. W powołanym wyżej art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. wiek oznacza bowiem pełnoletniość aż do osiągnięcia wieku emerytalnego, bez możliwości wyodrębnienia z tej grupy osób uczących się. Przy czym wbrew twierdzeniom skargi kasacyjnej Sąd I instancji nie naruszył konstytucyjnego prawa skarżącej do nauki określonego w art. 70 ust. 1 i 4 Konstytucji RP. Prawo to zagwarantowane jest m.in. poprzez ustalony system stypendialny przewidujący stosowną pomoc także studentom będącym w trudnej sytuacji materialnej. Nie jest również zasadny zarzut naruszenia przez Sąd I instancji art. 134 ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zgodnie z kompetencjami sąd administracyjny dokonuje oceny legalności zaskarżonego aktu administracyjnego, opierając się na aktach sprawy. Sąd nie prowadzi postępowania dowodowego, a jedynie w sytuacji gdy jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów. W niniejszej sprawie takich wątpliwości nie miał Sąd, zwłaszcza że nie zachodziła potrzeba badania sytuacji osobistej, rodzinnej, majątkowej skarżącej, bowiem nie miało to znaczenia dla oceny istnienia ustawowej przesłanki uzyskania świadczenia. Z tych wszystkich względów uznając, że skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw, Naczelny Sąd Administracyjny na mocy art. 184 ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji wyroku.