I OSK 158/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Małgorzata Borowiec, Sędzia NSA Joanna Banasiewicz, Sędzia del. WSA Dariusz Chaciński (spr.), Protokolant starszy asystent sędziego Kamil Buliński, po rozpoznaniu w dniu 14 czerwca 2013 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A.G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 27 października 2011 r. sygn. akt II SA/Gl 193/11 w sprawie ze skargi A.G. na decyzję Wojewody Śląskiego z dnia 18 stycznia 2011 r. nr [...] w przedmiocie odszkodowania za nieruchomość zajętą pod drogę publiczną oddala skargę kasacyjną. Zaskarżonym wyrokiem z dnia 27 października 2011 r., sygn. akt II SA/Gl 193/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę A.G. na decyzję Wojewody Śląskiego z dnia 18 stycznia 2011 r., nr [...], w przedmiocie odszkodowania za nieruchomość zajętą pod drogę publiczną. W uzasadnieniu wyroku Sąd przedstawił następujący stan sprawy. A.G. wnioskiem z dnia 28 listopada 2009 r. zwróciła się do Starosty [...] o przyznanie odszkodowania za działki zajęte częściowo pod drogę wojewódzką nr [...]. Wskazała, że chodzi o części działek położonych w [...], oznaczonych numerami ewidencyjnymi [...]. W toku postępowania ustalono, że skarżąca była współwłaścicielką przedmiotowych nieruchomości, a także, że działki o numerach [...] zostały objęte decyzjami Wojewody Śląskiego z dnia 20 i 21 maja 2009 r., stwierdzającymi ich nabycie na własność przez Województwo Śląskie, w trybie art. 73 ustawy z dnia 13 października 1998 r. – Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. Nr 133, poz. 872 ze zm.) – dalej Przepisy wprowadzające. Z kolei w stosunku do działek oznaczonych numerami [...], postępowanie przed Wojewodą Śląskim w dalszym ciągu się toczy. Rozpoznając wniosek A.G. Starosta [...] decyzją z dnia 7 maja 2010 r., Nr [...], odmówił ustalenia i wypłaty odszkodowania na jej rzecz wskazując, że zgodnie z art. 73 ust. 4 Przepisów wprowadzających złożenie wniosku o odszkodowanie było możliwe w okresie pięciu lat począwszy od dnia 1 stycznia 2001 r. do dnia 31 grudnia 2005 r. Po tym terminie roszczenie o wypłatę odszkodowania wygasa. W niniejszej sprawie skarżąca złożyła wniosek w dniu 28 listopada 2009 r., a więc po upływie ustawowego terminu do jego zgłoszenia. W odwołaniu od tej decyzji A.G. wyraziła swoje niezadowolenie z kwestionowanego rozstrzygnięcia i stwierdziła, że czuje się poszkodowana przez Państwo. Nikt jej nie powiadomił o możliwości ubiegania się o odszkodowanie w ograniczonym terminie. Wskazała na przeprowadzone z jej inicjatywy postępowanie w sprawie zniesienia współwłasności przedmiotowych nieruchomości i poniesione w związku z tym postępowaniem koszty. Zarzuciła opóźnienie we wpisach do ksiąg wieczystych i domagała się wyjaśnienia i załatwienia sprawy uczciwie. Po rozpatrzeniu tego odwołania Wojewoda Śląski wskazaną na wstępie decyzją z dnia 18 stycznia 2011 r., utrzymał w mocy decyzję Starosty [...]. W uzasadnieniu organ odwoławczy podzielił stanowisko Starosty co do charakteru i skutków terminu określonego w art. 73 ust. 4 Przepisów wprowadzających. Dodatkowo powołał wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 15 września 2009 r., P 33/07, w którym Trybunał potwierdził zgodność art. 73 Przepisów wprowadzających z Konstytucją RP. Wojewoda wskazał także, że z przepisów prawa nie wynika obowiązek organów zawiadamiania uprawnionych o terminie składania wniosków o odszkodowanie. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach A.G. domagała się zmiany przepisów, aby uregulować sprawę do końca i wypłacić jej odszkodowanie. Prosiła także o wyjaśnienie, na jakiej podstawie prawnej wpisy do ksiąg wieczystych następują z tak dużym opóźnieniem, co naraziło ją na koszty związane z postępowaniem o zniesienie współwłasności. W odpowiedzi na skargę Wojewoda Śląski wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko. Odnosząc się do postulatu zmiany przepisów, organ odwoławczy wskazał, iż jego realizacja nie mieści się w kompetencjach organów administracji publicznej lecz organów ustawodawczych. Oddalając skargę wskazanym na wstępie wyrokiem z dnia 27 października 2011 r., II SA/Gl 193/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach stwierdził, że zgodnie z art. 73 ust. 1 Przepisów wprowadzających nieruchomości skarżącej przeszły z mocy prawa z dniem 1 stycznia 1999 roku na własność Województwa Śląskiego. Stosownie do art. 73 ust. 2 Przepisów wprowadzających do wypłaty odszkodowania za przejęte nieruchomości zobowiązana była gmina w odniesieniu do dróg gminnych lub Skarb Państwa w odniesieniu do pozostałych dróg. W świetle ust. 4 tego artykułu, aby doszło do ustalenia i wypłaty odszkodowania konieczne było jednak złożenie wniosku przez właścicieli nieruchomości (względnie przez ich spadkobierców) w okresie od dnia 1 stycznia 2001 r. do dnia 31 grudnia 2005 r. Po upływie tego okresu roszczenie odszkodowawcze wygasło. Skarżąca tymczasem swój wniosek o odszkodowanie złożyła w dniu 28 listopada 2009 r., a zatem po upływie okresu określonego w art. 73 ust. 4 Przepisów wprowadzających. Organy prawidłowo więc uznały, że wniosek o wypłatę odszkodowania nie mógł zostać pozytywnie rozpoznany. Na mocy art. 73 ust. 4 Przepisów wprowadzających zaszedł już bowiem skutek materialnoprawny w postaci wygaśnięcia roszczenia odszkodowawczego za przejęte w trybie omawianych przepisów nieruchomości drogowe. Sąd podkreślił, że określony w art. 73 ust. 4 Przepisów wprowadzających termin do złożenia wniosku o wypłatę odszkodowania za przejętą nieruchomość drogową jest terminem prawa materialnego i nie podlega przywróceniu na zasadach określonych w przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego. Niewątpliwie natomiast powodem wniesienia skargi był problem, który powstał po dniu 31 grudnia 2005 r. w odniesieniu do tych nieruchomości, w stosunku do których właściwy wojewoda nie wydał ostatecznej decyzji, o której mowa w art. 73 ust. 3 Przepisów wprowadzających. Problem ten sprowadza się do odpowiedzi na pytanie o to, czy ograniczenie w czasie możliwości złożenia przez byłego właściciela wniosku o odszkodowanie za nieruchomość zajętą pod drogę publiczną ze skutkiem wygaśnięcia roszczenia przy jednoczesnym braku ustawowego terminu wydania przez wojewodę decyzji stwierdzającej nabycie nieruchomości przez Skarb Państwa lub jednostkę samorządu terytorialnego, pozostaje w zgodzie z konstytucyjną zasadą państwa prawa i równości obywateli wobec tego prawa. Problem ten został jednak rozstrzygnięty powołanym już wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 15 września 2009 r., P 33/07. Wyrokiem tym Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 73 ust. 4 Przepisów wprowadzających w zakresie, w jakim określa termin wygaśnięcia roszczenia o odszkodowanie bez powiązania z faktem i datą wydania decyzji, o której mowa w art. 73 ust. 3 tej ustawy, jest zgodny z art. 2, art. 32 ust. 1 i art. 64 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Dodatkowo Sąd wskazał, że poza przywołanym wyżej wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego zapadł również w sprawie kontroli konstytucyjności art. 73 Przepisów wprowadzających wyrok Trybunału w dniu 19 maja 2011 r., K 20/09, w którym Trybunał Konstytucyjny po raz kolejny stwierdził zgodność z Konstytucją powołanego przepisu. Art. 73 Przepisów wprowadzających był też już wcześniej kilkakrotnie przedmiotem orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego (zob. wyrok TK z dnia 14 marca 2000 r., sygn. akt P 5/99; wyrok TK z dnia 20 lipca 2004 r., sygn. akt SK 11/02; wyrok TK z dnia 28 lutego 2008 r., sygn. akt K 33/07; wyrok TK z dnia 19 maja 2009 r., sygn. akt K 47/07). Postępowania te miały różny zakres i przedmiot kontroli, jednakże w żadnym z nich nie została podważona konstytucyjność kontrolowanych przez Trybunał norm prawnych. Stąd też na podstawie art. 151 p.p.s.a. Sąd skargę oddalił. Od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 27 października 2011 r., II SA/Gl 193/11, skargę kasacyjną wniosła A.G. Zaskarżając wyrok w całości i zarzucając mu naruszenie przepisów prawa materialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie – art. 21, art. 32 ust. 1, art. 2 i art. 64 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, art. 73 ust. 4 oraz art. 73 ust. 4 w zw. z ust. 3 Przepisów wprowadzających, polegające na zastosowaniu niekonstytucyjnych przepisów ustawowych i wykonawczych jako podstawy materialnoprawnej zaskarżonego orzeczenia – wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach oraz zasądzenie kosztów postępowania. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że w kwestii zgodności art. 73 Przepisy wprowadzające z Konstytucją, Trybunał Konstytucyjny zajmował stanowisko już wielokrotnie. W wyroku z dnia 20 lipca 2004 r., SK 11/02, Trybunał stanął na stanowisku, że art. 73 ust. 4 "tworzy mechanizm regulujący wywłaszczenie nieruchomości zajętych pod drogi publiczne, który powoduje pewne ograniczenie ekwiwalentności odszkodowania. Prowadzi do tego zarówno odsunięcie w czasie możliwości złożenia wniosku o wypłatę odszkodowania, okresu dochodzenia roszczenia, jak też brak określenia terminu zapłaty odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość (...)". W ocenie jednak Trybunału Konstytucyjnego rozwiązanie to pozostaje w granicach wyznaczonych przez konstytucyjny wymóg przyznania słusznego odszkodowania, którego słuszność mierzy się nie tylko interesami podmiotu wywłaszczanego, lecz również interesami władzy publicznej. Zdaniem skarżącej kasacyjnie równowaga ta jest pozorna, a w sytuacji rzeczywistej wywłaszczanych, od których nie można wymagać równowagi sił pomiędzy aparatem władzy a obywatelem, stanowi poczucie krzywdy i bezsilności. Sygnalizowane przez gminy problemy finansowe wynikające z zobowiązań, które muszą ponosić z tytułu odszkodowań za grunty pod drogami, nie mogą stanowić podstawowej przyczyny ograniczenia czasowego w dochodzeniu roszczeń odszkodowawczych. Należy dodać, iż propozycje przedłużenia terminu na składanie wniosków o wypłatę odszkodowań były już składane w roku 2006, jednakże nie uzyskały akceptacji w ramach uzgodnień międzyresortowych, co może świadczyć o nierówności w traktowaniu wywłaszczanych. W wyroku w sprawie SK 11/2002 Trybunał Konstytucyjny uznał kwestię ograniczenia terminem zawitym możliwość zgłaszania wniosku o wypłatę odszkodowania za zgodną z Konstytucją. Należy jednak zauważyć, iż dopiero decyzja wojewody określa precyzyjnie przedmioty wywłaszczenia i w konsekwencji pozwala byłemu właścicielowi na domaganie się odszkodowania. Nadto decyzja taka stanowi dla wywłaszczanych zwykle pierwszą informację o przedmiocie wywłaszczania. Ocena zatem zgodności omawianej regulacji z art. 32 ust. 1 Konstytucji może pozostawiać wątpliwości. Skarżąca dopatruje się również różnicowania pozycji organu administracji jakim jest wojewoda oraz byłych właścicieli nieruchomości wywłaszczonych pod drogi publiczne. Kwestionuje ocenę zgodności omawianego przepisu art. 73 ust. 3 i 4 z art. 2 Konstytucji. Co prawda brak decyzji wojewody nie stanowił przeszkody do złożenia wniosku odszkodowawczego przez skarżącą, tylko że organy administracji są wyposażone w odpowiednie środki materiałowe i osobowe dla urzeczywistnienia zasady sprawiedliwości społecznej, wyrażonej w art. 2 Konstytucji, natomiast skarżąca jako zwykły obywatel takich możliwości z powodów oczywistych jest pozbawiona. W konsekwencji, ustawodawca obciążył w istocie poszkodowanych dla wypełnienia tej zasady, zwalniając z obowiązków administrację publiczną. Trybunał dostrzegł również możliwość utraty prawa do odszkodowania wynikającą z błędnego udzielenia informacji o terminie składania wniosków o odszkodowanie albo braku wniosku zarządcy drogi – co miało miejsce w przypadku skarżącej – o potwierdzenie przez wojewodę wywłaszczenia. Tym samym trudno przypisać skarżącej nie stosowanie się do zasady ius civile vigilantibus scriptum est. Odpowiedź na skargę kasacyjną nie została udzielona. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw. Zgodnie z art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 – p.p.s.a.) skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, albowiem zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Przesłanki nieważności określone w art. 183 § 2 p.p.s.a. w tej sprawie nie wystąpiły. Kontrolując więc zgodność z prawem zaskarżonego wyroku w granicach skargi kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny ograniczył ją tylko do wskazanej podstawy, określonej w art. 174 pkt 1 p.p.s.a., czyli naruszenia prawa materialnego – art. 21, art. 32 ust. 1, art. 2 i art. 64 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, art. 73 ust. 4 oraz art. 73 ust. 4 w zw. z ust. 3 Przepisów wprowadzających. Zdaniem autora skargi kasacyjnej wskazane przepisy Konstytucji zostały naruszone poprzez zastosowanie niekonstytucyjnych norm ustawowych i wykonawczych, jako podstawy materialnoprawnej rozstrzygnięcia. Jednak skarga kasacyjna nie przywołuje, jako naruszonych, żadnych przepisów wykonawczych do ustawy, a wspominając na wstępie zarzutów o błędnej wykładni prawa materialnego nie wymienia, których przepisów to dotyczy i na czym ta błędna wykładnia miałaby polegać. W tym więc aspekcie do zarzutów skargi kasacyjnej Naczelny Sąd Administracyjny nie mógł się odnieść, gdyż tak zredagowana podstawa skargi kasacyjnej pozbawiona jest jakichkolwiek elementów treściowych i uniemożliwia Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu ocenę jej zasadności. Sąd nie może domniemywać intencji strony i samodzielnie uzupełniać, czy też konkretyzować zarzutów kasacyjnych. Istota wyartykułowanych w skardze kasacyjnej zarzutów naruszenia prawa materialnego sprowadza się zatem do stwierdzenia, że art. 73 ust. 4 Przepisów wprowadzających, w szczególności w powiązaniu z ust. 3 tego przepisu, tworzą normę, która pozostaje w sprzeczności z wzorcami konstytucyjnymi wynikającymi z art. 21, art. 32 ust. 1, art. 2 i art. 64 ust. 2 Konstytucji. Ustępy 3 i 4 art. 73 Przepisów wprowadzających mają następujące brzmienie: (3) Podstawą do ujawnienia w księdze wieczystej przejścia na własność Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego nieruchomości, o których mowa w ust. 1, jest ostateczna decyzja wojewody. (4) Odszkodowanie, o którym mowa w ust. 1 i 2, będzie ustalane i wypłacane według zasad i trybu określonych w przepisach o odszkodowaniach za wywłaszczone nieruchomości, na wniosek właściciela nieruchomości złożony w okresie od dnia 1 stycznia 2001 r. do dnia 31 grudnia 2005 r. Po upływie tego okresu roszczenie wygasa. Sprzeczność normy wynikającej z tych przepisów z przywołanymi wzorcami konstytucyjnymi polega, zdaniem autora skargi kasacyjnej, na tym, że dopiero decyzja wojewody określa precyzyjnie przedmiot wywłaszczenia dokonywanego z mocy prawa i w konsekwencji pozwala byłemu właścicielowi na domaganie się odszkodowania, a wydanie takiej decyzji po upływie terminu do złożenia wniosku o odszkodowanie (wojewoda nie jest ograniczony terminem do wydania decyzji potwierdzającej wywłaszczenie z mocy prawa) prowadzi, jak w niniejszej sprawie, do utraty prawa do odszkodowania. Decyzja wojewody stanowi dla wywłaszczanych zwykle pierwszą informację o przedmiocie wywłaszczania. Przyczynia się do tego również brak we właściwym czasie wniosku zarządcy drogi o potwierdzenie wywłaszczenia. Dbałość o stan finansów publicznych nie może być w takiej sytuacji usprawiedliwieniem dla nierównej pozycji Państwa i wywłaszczanego obywatela. Wszystkie te argumenty, wbrew zarzutom skargi kasacyjnej, były już rozważane przez Trybunał Konstytucyjny podczas wielokrotnego już rozstrzygania o zgodności art. 73 ust. 4 Przepisów wprowadzających z Konstytucją. Podstawowym ustaleniem faktycznym, poczynionym przez Sąd I instancji i organy w niniejszej sprawie, był fakt złożenia przez skarżącą kasacyjnie wniosku o odszkodowanie po upływie terminu określonego w art. 73 ust. 4 Przepisów wprowadzających. Skutek prawny tego faktu określa zdanie drugie ustępu 4, w którym stwierdza się, że w takim przypadku roszczenie o odszkodowanie wygasa. Rozważenia wymaga więc w pierwszej kolejności, czy na wygaśniecie roszczenia odszkodowawczego jakikolwiek wpływ ma brak bezpośredniej i indywidualnej informacji ze strony organów państwa, skierowanej do byłych właścicieli nieruchomości wywłaszczonej z mocy prawa. Między innymi tym zagadnieniem zajmował się Trybunał Konstytucyjny w sprawie o sygnaturze P 33/07. W wyroku wydanym w dniu 15 września 2009 r. "Trybunał Konstytucyjny zwraca uwagę, że zawarty w art. 73 przepisów wprowadzających mechanizm potwierdzenia wywłaszczenia i uzyskania odszkodowania jest poprawny systemowo i nie ogranicza ochrony praw należnych byłym właścicielom". Z powodu braku mechanizmu informacyjnego Trybunał Konstytucyjny nie stwierdził niezgodności z Konstytucją art. 73 ust. 4 Przepisów wprowadzających, w dalszej części wywodu wskazując, że "rozstrzygnięcie ustawodawcy o zastosowaniu dla regulacji stanu prawnego nieruchomości zajętych pod drogi publiczne szczególnego trybu wywłaszczenia nie powoduje konieczności szczegółowego określenia procedury. Wystarczające jest dokonane w art. 73 przepisów wprowadzających określenie administracyjnego charakteru postępowania zarówno w sprawie potwierdzenia wywłaszczenia jak i ustalenia odszkodowania. Sposób prowadzenia sprawy, obowiązki organów wydających decyzje oraz przysługujące byłemu właścicielowi uprawnienia wynikają jednoznacznie z regulacji ogólnego postępowania administracyjnego. Nie ma więc podstaw do uznania, że ustawodawca przekroczył zakres przysługującej mu swobody regulacji. Natomiast ocena celowości i trafności zaproponowanych rozwiązań prawnych pozostaje poza kognicją Trybunału (por. wyrok z 17 maja 2005 r., sygn. P 6/04, OTK ZU nr 5/A/2005, poz. 50 i powołane tam orzeczenia)." Także w wyroku z dnia 20 lipca 2004 r. w sprawie SK 11/02 Trybunał Konstytucyjny orzekając o zgodności art. 73 ust. 4 Przepisów wprowadzających z art. 21 ust. 2 Konstytucji R.P. zauważył, że "uprawnione podmioty (wywłaszczeni) miały możliwość dochodzenia swoich praw, czego jednak w odpowiednim czasie nie czyniły. Warto tu przypomnieć w pełni aprobowaną w demokratycznych państwach prawnych rzymską zasadę: Ius civile vigilantibus scriptum est, co oznacza, że prawo cywilne wymaga dbałości zainteresowanego o swoje prawa. Na znaczenie tej zasady Trybunał Konstytucyjny zwrócił uwagę w uzasadnieniu wyroku w sprawie SK 9/98". Ponadto w powoływanym wyroku z dnia 15 września 2009 r., P 33/07, Trybunał Konstytucyjny wprost stwierdził, że art. 73 ust. 4 Przepisów wprowadzających "w zakresie, w jakim określa termin wygaśnięcia roszczenia o odszkodowanie bez powiązania z faktem i datą wydania decyzji, o której mowa w art. 73 ust. 3 tej ustawy, jest zgodny z art. 2, art. 32 ust. 1 i art. 64 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej." Mechanizm ten nie został zakwestionowany także z punktu widzenia zasady poprawnej legislacji (art. 2 Konstytucji) oraz zasady proporcjonalności (art. 31 ust. 3 Konstytucji). W wyroku z dnia 19 maja 2011 r., K 20/09, Trybunał orzekł bowiem, że art. 73 ust. 4 Przepisów wprowadzających "jest zgodny z art. 21 ust. 2 w związku z art. 31 ust. 3 oraz z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej i wywodzoną z niego zasadą poprawnej legislacji." Potwierdził przy tym, że "skoro wywłaszczenie nastąpiło z mocy prawa, a decyzja wojewody ma charakter dowodowy, to należy uznać, że nie jest ona konieczna dla samego zgłoszenia roszczenia odszkodowawczego, ale stanowi element konieczny postępowania dotyczącego ustalenia wysokości i wypłaty odszkodowania." Zgodnie z art. 190 ust. 1 Konstytucji orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Naczelny Sąd Administracyjny nie mógł zatem orzec wbrew temu, co wynika z przywołanych orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego i uznać, że art. 73 ust. 4 (także w powiązaniu z ust. 3) Przepisów wprowadzających narusza art. 21, art. 32 ust. 1, art. 2 i art. 64 ust. 2 Konstytucji R.P. Powołany przepis ustawy był bowiem oceniany z punktu widzenia wszystkich wskazanych w skardze kasacyjnej wzorców kontroli konstytucyjnej i został uznany za zgodny z nimi. Wykluczało to także wystąpienie z kolejnym pytaniem prawnym do Trybunału Konstytucyjnego, w trybie art. 193 Konstytucji, z uwagi na zasadę ne bis in idem. Z uwagi bowiem na potrzebę ochrony i stabilizacji stanów powstałych wskutek wydanych orzeczeń zbędnym jest inicjowanie kontroli norm, o których konstytucyjności już rozstrzygnięto (nt. pojęcia "zbędny" zob. wyrok TK z 26 czerwca 2001 r., sygn. U 6/00, OTK ZU nr 5/2001, poz. 122). Umorzeniu podlega postępowanie, jeżeli kolejny raz zakwestionowane normy zostały już wcześniej poddane kontroli z tymi samymi normami konstytucyjnymi (por. wyrok pełnego składu z 26 lipca 2006 r., sygn. SK 21/04, OTK ZU nr 7/A/2006, poz. 88, punkt 1 w VI części uzasadnienia i powołane tam orzecznictwo). Mając to na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw i w oparciu o art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.