I OSK 1612/24
WyrokNaczelny Sąd Administracyjny2025-07-24
Skład orzekający: Elżbieta Kremer, Piotr Przybysz, Dariusz Chaciński
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy odmowa przyznania zasiłku celowego z powodu uniemożliwienia przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego jest zgodna z prawem?Ratio decidendi
Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że odmowa przyznania zasiłku celowego była prawidłowa, ponieważ skarżąca uniemożliwiła przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, który jest obligatoryjnym dowodem w postępowaniu o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej. Brak współdziałania wnioskodawcy w przeprowadzeniu wywiadu może stanowić podstawę odmowy przyznania świadczenia.Stan faktyczny
M. P. złożyła skargę na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie dotyczące odmowy przyznania zasiłków celowych. Skarżąca zarzuciła błędne ustalenie stanu faktycznego, w tym niewłaściwą ocenę współpracy z pracownikami socjalnymi oraz nieprawidłowe zastosowanie przepisów prawa materialnego i proceduralnego. Sprawa dotyczyła m.in. uniemożliwienia przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego oraz cofnięcia zgody na przetwarzanie danych osobowych.Rozstrzygnięcie
Oddalił skargę kasacyjną.Pełny tekst orzeczenia
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodnicząca: sędzia NSA Elżbieta Kremer Sędziowie: sędzia NSA Piotr Przybysz sędzia del. WSA Dariusz Chaciński (spr.) po rozpoznaniu w dniu 24 lipca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M. P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 1 marca 2024 r. sygn. akt III SA/Kr 471/23 w sprawie ze skargi M. P. na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 19 grudnia 2022 r., nr SKO.PS/4110/770/2022, nr SKO.PS/4110/771/2022, nr SKO.PS/4110/772/2022, nr SKO.PS/4110/773/2022, nr SKO.PS/4110/774/2022, nr SKO.PS/4110/775/2022, nr SKO.PS/4110/776/2022, nr SKO.PS/4110/777/2022, nr SKO.PS/4110/778/2022 w przedmiocie zasiłków celowych oddala skargę kasacyjną.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z dnia 1 marca 2024 r. sygn. akt III SA/Kr 471/23, po rozpoznaniu skarg M. P. na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 19 grudnia 2022 r., nr SKO.PS/4110/770/2022, nr SKO.PS/4110/771/2022, nr SKO.PS/4110/772/2022, nr SKO.PS/4110/773/2022, nr SKO.PS/4110/774/2022, nr SKO.PS/4110/775/2022, nr SKO.PS/4110/776/2022, nr SKO.PS/4110/777/2022, nr SKO.PS/4110/778/2022 w przedmiocie zasiłków celowych:
I. oddalił skargi;
II. przyznał od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na rzecz adwokata N. K. 2160 złotych tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, podwyższoną o podatek od towarów i usług przewidziany dla tego rodzaju czynności.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyła M. P. Zaskarżając wyrok w całości zarzuciła mu naruszenie:
I. przepisów postępowania, które miały istotny wpływ na wynik sprawy, a to:
1. art. 77 § 1 k.p.a., poprzez zaniechanie zgromadzenia i rozpatrzenia całego materiału dowodowego w sprawie, co skutkowało dokonaniem przez Sąd I instancji błędnych okoliczności faktycznych sprawy, a w szczególności zaniechanie uwzględnienia w ramach dokonywanych ustaleń faktycznych dokumentów przedłożonych przez Skarżącą do odwołania z 24 października 2022 r., wskazujących na warunki mieszkaniowe Skarżącej oraz jej stan zdrowia, uzasadniających kontynuowanie udzielania pomocy Skarżącej w ramach zasiłków celowych;
2. art. 80 w zw. z art. 7 k.p.a., poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i zaniechanie rozważenia całego zgromadzonego materiału dowodowego oraz dokonanie jego dowolnej a nie swobodnej oceny, co w następstwie doprowadziło do ustaleń niezgodnych ze stanem faktycznym sprawy, poprzez błędnym ustaleniem, że Skarżąca celowo unikała pracowników socjalnych oraz uniemożliwiła przeprowadzenie im wywiadu środowiskowego w jej miejscu zamieszkania, jak również starała się ukryć fakt podjęcia przez nią dodatkowego zatrudnienia, celem otrzymywania przez nią w dalszym ciągu zasiłków celowych, podczas gdy prawidłowa analiza zgromadzonego materiału dowodowego prowadzi do wniosku, że:
a. Skarżąca przez cały okres czasu rzetelnie i bezproblemowo współpracowała z Miejskim Ośrodkiem Pomocy Społecznej, a w szczególności brała udział w programach aktywizujących osoby bezrobotne, jak również podejmowała się oferowanych jej szkoleń i staży, natomiast podjęcie przez nią dodatkowego zatrudnienia
wynikało z długotrwałego braku ofert pracy kierowanych do Skarżącej i braku środków finansowych na pokrycie kosztów jej utrzymania;
b. pracownicy socjalni nie próbowali kontaktować się telefonicznie ze Skarżącą, a organ I instancji nie uprawdopodobnił nawet podejmowania przez niego prób kontaktu ze Skarżącą;
c. Skarżąca niezwłocznie po podjęciu dodatkowego zatrudnienia, we własnym zakresie, poinformowała o tym fakcie pracowników opieki społecznej, a to już w lipcu i sierpniu 2022 roku,
d. Skarżąca poinformowała, że w godzinach od 8-16 będzie nieobecna w swoim miejscu zamieszkania, z uwagi na realizację obowiązków służbowych, a mimo to, pracownik socjalny wyznaczył termin przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w godzinach pracy Skarżącej;
e. ostatnia wizyta pracowników socjalnych w miejscu zamieszkania Skarżącej miała miejsce trzykrotnie w lipcu 2022 r., a zatem pracownicy socjalni mieli wiedzę na temat bardzo złych warunków mieszkalnych Skarżącej i jej stanu zdrowia, uzasadniających dalsze udzielenie pomocy Skarżącej w ramach zasiłków celowych;
f. Skarżąca poinformowała pracowników opieki społecznej, że wywiad środowiskowy w jej miejscu zamieszkania może odbyć się bez problemu w godzinach popołudniowych i nie będzie go utrudniać,
g. Skarżąca nie została prawidłowo poinformowana o planowanym terminie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, co uniemożliwiło jej przygotowanie się na wizytę pracowników opieki socjalnej, a w szczególności zagwarantowanie jej obecności w mieszkaniu w trakcie przeprowadzenia wywiadu;
h. warunki życiowe i mieszkaniowe Skarżącej są bardzo złe - Skarżąca żyje w skrajnym ubóstwie, a mieszkanie komunalne przez nią zajmowane jest w bardzo złym stanie technicznym (zagrzybione), co ma bezpośredni wpływ na pogorszenie się stanu zdrowia Skarżącej;
i. uzyskiwane przez Skarżącą dochody są niewystarczające do pokrycia przez nią wszystkich niezbędnych i podstawowych kosztów miesięcznego utrzymania, a w szczególności pokrycia kosztów wyżywienia;
j. Skarżąca jest osobą schorowaną, leczy się kardiologicznie, ma problemy ze wzrokiem, nadciśnieniem oraz problemy z kręgosłupem, a
odebranie jej przez organ zasiłków celowych prowadzi do tego, że Skarżąca nie może przeznaczyć żadnych środków na poczet zakupu niezbędnych lekarstw;
3. art. 7 oraz art. 8 k.p.a., poprzez dokonanie niezgodnych z rzeczywistym stanem faktycznym sprawy ustaleń i wydanie orzeczenia naruszającego podstawowe prawa konstytucyjne Skarżącej, a w szczególności prawa do równego traktowania przez władzę publiczną oraz prawa do godności, poprzez bezpodstawne pozbawienie Skarżącej środków finansowych, niezbędnych do pokrycia podstawowych kosztów jej miesięcznego utrzymania, w postaci zasiłku celowego, jak również potraktowanie przez Sąd I instancji cofnięcia zgody na przetwarzanie danych osobowych przez Skarżącą, będącą beneficjentką świadczeń, jako niedopuszczalne, co stoi w sprzeczności z treścią przepisów o RODO i w konsekwencji co narusza zasadę zaufania uczestników postępowania do władzy publicznej, utrzymując w mocy decyzję stojącą w oczywistej sprzeczności z interesem społecznym oraz słusznym interesem obywateli;
4. art. 7a k.p.a., poprzez jego niezastosowanie i brak rozstrzygnięcia wątpliwości na korzyść Skarżącej, w zakresie w jakim organ I i II instancji bezzasadnie przyjął, że Skarżąca celowo unika przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w jej miejscu zamieszkania, jak również ukrywa fakt podjęcia pracy zarobkowej, podczas gdy, organ I i II instancji nie przedstawił żadnych dokumentów na potwierdzenie powyższych okoliczności.
Zarzucono także naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a to:
1. art. 39 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2021 r., poz. 2268 ze zm., dalej: "u.p.s."), poprzez jego nieprawidłowe zastosowanie i błędne przyjęcie, że przyznanie zasiłku celowego lub uchylenie decyzji o przyznaniu zasiłku celowego, uwarunkowane jest w szczególności i w głównej mierze wysokością osiąganych dochodów przez Skarżącą, podczas gdy, w/w przepis nie uzależnia przyznania zasiłku celowego od spełnienia określonych kryteriów majątkowych i materialnych przez osobę wnioskującą, a jest uzależnione od ogólnej sytuacji zdrowotnej, osobistej i majątkowej wnioskującego, jak również możliwości finansowych organu;
2. art. 11 ust. 1 i 2 u.p.s., poprzez jego zastosowanie i uchylenie decyzji o przyznaniu Skarżącej zasiłku celowego, podczas gdy, organ I instancji nie wykazał w żaden sposób, aby Skarżąca marnotrawiła, korzystała w sposób sprzeczny z przyznanych jej środków finansowych, jak również, aby dokonywała ich celowego zniszczenia, jak również organ I instancji nie wykazał, aby Skarżąca rzeczywiście i celowo nie współdziałała z organem, albowiem samo zawiadomienie o wyznaczonym terminie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego i brak możliwości jego przeprowadzenia, z uwagi na niezawinione okoliczności leżące po stronie Skarżącej (przebywała wówczas w pracy, o czym wcześniej informowała pracowników socjalnych), jest okolicznością niewystarczającą dla uznania celowego braku współdziałania Skarżącej z pracownikami socjalnymi;
3. art. 107 ust. 4a w zw. z art. 107 ust. 4 u.p.s., poprzez jego zastosowanie, podczas gdy ze zgromadzonego materiału dowodowego w sprawie absolutnie nie wynika, aby Skarżąca nie wyraziła zgody na przeprowadzenie w jej miejscu zamieszkania wywiadu środowiskowego, bowiem Skarżąca z wyprzedzeniem uprzedzała pracowników socjalnych o jej nieobecności w określonych godzinach dnia, co z przyczyn bliżej nieustalonych nie zostało uwzględnione przez pracowników, a ostatni wywiad środowiskowy i wizyta pracowników socjalnych w miejscu zamieszkania Skarżącej miała miejsce w lipcu 2022 roku (3-krotne wizyty), a zatem pracownicy socjalni dysponowali aktualnym wywiadem środowiskowym w miejscu zamieszkania Skarżącej i posiadali wiedzę o podjęciu przez nią zatrudnienia i osiąganiu niewystarczających dochodów na jej utrzymanie, z czego część była zajmowana w drodze zajęć komorniczych;
4. art. 7 ust. 3 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady UE 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych), poprzez brak jego zastosowania i nieuwzględnienia w ramach ustaleń faktycznych niniejszej sprawy, iż Skarżąca, będąc nawet beneficjentką świadczeń społecznych, ma prawo do wycofania zgody na przetwarzanie jej danych osobowych, bez konieczności poniesienia negatywnych konsekwencji w tym zakresie, a polskie przepisy prawne, w tym w szczególności ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej nie przewidują bezwzględnego obowiązku udzielenia przez beneficjenta pomocy nieograniczonej czasowo zgody na przetwarzanie jej danych osobowych, bez możliwości cofnięcia takiej zgody.
Mając na względzie podniesione zarzuty, jak również wszelkie zarzuty, które Sąd bierze pod uwagę z urzędu, skarżąca kasacyjnie wniosła o:
1. uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie do ponownego rozpoznania;
2. na podstawie art. 182 § 1 p.p.s.a. rozpoznanie niniejszej skargi na posiedzeniu niejawnym;
3. zasądzenie na rzecz Skarżącej kosztów postępowania, według norm prawem przepisanych, przyznanie adwokat N. K., jako pełnomocnikowi Skarżącej z urzędu, kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, udzielonej Skarżącej z urzędu w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, według norm prawem przepisanych, oświadczając, że koszty te nie zostały uiszczone ani w części ani w całości.
Organ nie złożył odpowiedzi na skargę kasacyjną.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935) – p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod uwagę tylko nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie stwierdzono żadnej z przesłanek nieważności wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a., wobec czego rozpoznanie sprawy nastąpiło w granicach zgłoszonych podstaw i zarzutów skargi kasacyjnej.
Skoro w niniejszej sprawie pełnomocnik - na podstawie art. 176 § 2 p.p.s.a. - zrzekł się rozprawy, a strona przeciwna w ustawowym terminie nie zawnioskowała o przeprowadzenie rozprawy, to rozpoznanie skargi kasacyjnej nastąpiło na posiedzeniu niejawnym, zgodnie z art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a.
Zgodnie z art. 193 zdanie drugie p.p.s.a. uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. Zatem Naczelny Sąd Administracyjny nie przedstawia w uzasadnieniu wyroku oddalającego skargę kasacyjną opisu ustaleń faktycznych i argumentacji prawnej podawanej przez organ i Sąd I instancji.
W sytuacji, gdy w skardze kasacyjnej zarzuca się zarówno naruszenie prawa materialnego, jak i naruszenie przepisów procesowych, w pierwszej kolejności rozpoznaniu podlegają ostatnio wymienione zarzuty. Co do zasady bowiem, dopiero przesądzenie o prawidłowości ustaleń faktycznych przyjętych - w toku postępowania (stosowania przepisów proceduralnych) - za podstawę zaskarżonego orzeczenia umożliwia ocenę procesu subsumcji tego stanu faktycznego pod mające zastosowanie w sprawie przepisy prawa materialnego.
W pierwszej kolejności należy odnieść się do zarzutów naruszenia przepisów postępowania art. 7, art. 7a, art. 8 art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. wskazanych w pkt 1-4 skargi kasacyjnej. Skarżąca w skardze kasacyjnej podniosła, że organy administracji publicznej, których decyzje zostały zaskarżone nie doprowadziły do wyczerpującego i dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, zarzut powyższy jest chybiony. Sąd I instancji nie popełnił błędu, uznając prawidłowość ustaleń faktycznych poczynionych przez orzekające w sprawie organy.
Wskazać należy, że decyzję w przedmiocie zasiłku celowego musi poprzedzać postępowanie zmierzające do ustalenia sytuacji materialnej, osobistej, osoby, która ubiega się o pomoc. Wywiad środowiskowy jest zaś w takim postępowaniu dowodem szczególnym.
Zgodnie bowiem z art. 106 ust. 4 u.p.s., decyzję administracyjną o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia, z wyjątkiem decyzji o odmowie przyznania biletu kredytowanego oraz decyzji w sprawach cudzoziemców, o których mowa w art. 5a, wydaje się po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, którego przeprowadzenie skarżąca uniemożliwiła. Natomiast w myśl art. 107 ust. 1, to właśnie rodzinny wywiad środowiskowy jest dowodem przeprowadzanym w celu ustalenia sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej osób i rodzin. Szczególna waga tego dowodu wynika także z unormowania art. 107 ust. 5b u.p.s. Przepisy art. 107 ust. 5b pkt 1-19 wymieniają dokumenty, na podstawie których, w trakcie wywiadu środowiskowego, ustala się sytuację osobistą, rodzinną, dochodową i majątkową osoby. Regulacja ta określa rzeczywisty zakres postępowania dowodowego wynikający z przeprowadzenia dowodu z rodzinnego wywiadu środowiskowego, a także elementy niezbędne do wydania decyzji o przyznaniu świadczenia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zgodził się z ustaleniami poczynionymi przez organy. Zebrane przezeń dowody pozwoliły stwierdzić, że to skarżąca na wskutek pozorowania możliwości przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, doprowadziła do wydania decyzji o odmowie przyznania świadczenia. Naczelny Sąd Administracyjny uznaje te ustalenia za właściwe.
W doktrynie i orzecznictwie zostało przyjęte, że utrudnianie lub uniemożliwianie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego lub jego aktualizacji może być potraktowane jako brak współdziałania z pracownikiem socjalnym, a przez to może prowadzić do odmowy przyznania świadczenia. Niemniej takie zachowanie świadczeniobiorcy może stanowić również samodzielną podstawę odmowy udzielenia pomocy. Należy zauważyć, że specyfika postępowania wyjaśniającego w sprawie o świadczenia z pomocy społecznej wymaga aktywności ze strony wnioskodawcy, którego rolą jest wprowadzenie pracownika w swoją trudną sytuację życiową. Uniemożliwienie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w sytuacji, gdy wnioskodawca stwarza pozory współpracy z organem, może stanowić podstawę skutecznego zarzutu wobec wnioskodawcy, że nie współdziała w przezwyciężeniu własnej trudnej sytuacji życiowej i w konsekwencji być powodem odmowy przyznania świadczenia.
Możliwość wzięcia przez wnioskodawcę aktywnego udziału w przeprowadzeniu wywiadu środowiskowego oznacza możliwość ustosunkowania się do szeregu okoliczności mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. W świetle dyspozycji art. 7 k.p.a., zgodnie z którą, z urzędu lub na wniosek stron organy administracji publicznej podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, również w sprawach z zakresu pomocy społecznej nie można całej inicjatywy dowodowej przerzucać na organ prowadzący postępowanie. W sytuacji, gdy wnioskodawca uważa określoną okoliczność za istotną, powinien współdziałać z organem w celu wyjaśnienia tej okoliczności.
Wojewódzki Sąd Administracyjny podniósł, że organ pierwszej instancji jako podstawę odmowy udzielenia wnioskowanej pomocy wskazał brak współdziałania skarżącej polegający na odmowie przeprowadzenia aktualizacji wywiadu środowiskowego, co uniemożliwiło ustalenie jej rzeczywistej sytuacji i obligowało organ do wydania decyzji odmownej. Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w kwestii przyczyn nieprzeprowadzenia wywiadu środowiskowego i oceny Sądu, że organ podjął właściwe, niezbędne kroki w celu jego przeprowadzenia. Zapewnienia skarżącej, że pracownicy socjalni nie próbowali kontaktować się telefonicznie ze skarżącą nie znajdują potwierdzenia w zebranym materiale dowodowym, a stanowią wyłączenie gołosłowną polemikę ze stanowiskiem zajętym przez organy, a zaakceptowanym przez Sąd Wojewódzki. To samo dotyczy twierdzeń, jakoby skarżąca informowała organ o zatrudnieniu i braku możliwości przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w wyznaczonym czasie.
Z powyższych względów należało uznać zarzuty naruszenia przepisów postępowania art. 7, art. 7a, art. 8 art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. wskazanych w pkt 1-4 skargi kasacyjnej za bezzasadne.
Skarżąca nietrafnie również zarzuciła naruszenie prawa materialnego tj. art. 39, art. 11 ust. 1 i 2, art. 107 ust. 4a w zw. z art. 107 ust. 4 u.p.s. wskazując, że jej zachowaniu nie sposób przypisać jakiegokolwiek utrudniania czy też uniemożliwiania przeprowadzenia aktualizacji wywiadu oraz braku współpracy z pracownikiem socjalnym.
Zgodnie z art. 39 ust. 1 u.p.s. decyzja w przedmiocie zasiłku celowego oparta jest na konstrukcji uznania administracyjnego, co oznacza, że organ nie ma obowiązku rozstrzygnięcia sprawy zgodnie z żądaniem strony, nawet w przypadku spełnienia przez nią wszystkich przesłanek przyznania tego świadczenia. Wypada zwrócić uwagę na ograniczony zakres kontroli sądowej w przypadku decyzji opartej na uznaniu administracyjnym. Rola sądu w takim przypadku ogranicza się do zbadania, czy organ wydający decyzję nie przekroczył granic uznania oraz czy wydana w sprawie decyzja nie nosi cech dowolności.
Zgodnie z art. 107 ust. 1 u.p.s., rodzinny wywiad środowiskowy przeprowadza się u osób i rodzin korzystających lub ubiegających się oświadczenie z pomocy społecznej w celu ustalenia ich sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej. W przypadku ubiegania się o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej po raz kolejny, a także gdy nastąpiła zmiana danych zawartych w wywiadzie, sporządza się aktualizację wywiadu (art. 107 ust. 4 u.p.s.). Nie budzi wątpliwości, że wywiad środowiskowy jest obligatoryjnym środkiem dowodowym, jaki w postępowaniu o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej powinien być przeprowadzony. W toku ustalania sytuacji rodzinnej dochodowej i majątkowej wykorzystuje się dokumenty wymienione w art. 107 ust. 5b u.p.s., nie są to jednak dowody, jakie mogą zastąpić wywiad środowiskowy. Wadliwe są wobec tego twierdzenia skargi kasacyjnej, że zachowaniu skarżącej nie można przypisać cech uniemożliwiających przeprowadzenie wywiadu. Organ bowiem wielokrotnie próbował przeprowadzić wywiad środowiskowy, jednak spotkało się to bez odpowiedniej reakcji skarżącej.
Zgodnie z art. 107 ust. 4a u.p.s., niewyrażenie zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego przez osoby lub rodziny ubiegające się o świadczenia z pomocy społecznej lub na jego aktualizację przez osoby lub rodziny korzystające ze świadczeń z pomocy społecznej stanowi podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Brak zgody na przeprowadzenie wywiadu lub uniemożliwienie jego przeprowadzenia stanowi zatem przesłankę odmowy przyznania świadczenia. Ponieważ zgoda na przeprowadzenie wywiadu wyraża się w sposób konkludentny, przez przystąpienie do przeprowadzania wywiadu, zatem także brak zgody może zostać wyrażony w sposób dorozumiany, przez unikanie kontaktu, odmowę wpuszczenia do mieszkania, odmowę udzielania odpowiedzi, odmowę przedstawienia dokumentów. Niewyrażenie zgody na przeprowadzenie wywiadu nie musi być zwerbalizowane i wprost zakomunikowane, ważne jest, aby postawa ubiegającego się oświadczenie skutecznie uniemożliwiała przeprowadzenie wywiadu. Okoliczności faktyczne opisane w uzasadnieniach decyzji organów obu instancji potwierdzają, że zachowanie skarżącej stało na przeszkodzie do przeprowadzenia wywiadu. Gołosłowne są w tym zakresie także twierdzenia zawarte w uzasadnieniu skargi kasacyjnej. Skarżąca twierdzi, że przed wydaniem decyzji odmownej z wyprzedzeniem uprzedzała pracowników socjalnych o jej nieobecności w określonych godzinach dnia, co z przyczyn bliżej nieustalonych nie zostało uwzględnione przez pracowników. Organ takie ustalenia poczynił stwierdzając, że powodem była postawa skarżącej. Wskazano nadto, że skarżąca nie dołączyła do akt żadnego pisma, w którym informowałaby organ o podjęciu zatrudnienia, ani twierdzenia skargi kasacyjnej, ani materiał sprawy nie dostarczają informacji o innych powodach, w szczególności niezależnych od skarżącej. Opisane zachowanie skarżącej zasadnie zostało zakwalifikowane jako przejaw braku zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, albowiem skutecznie przeprowadzenie takiego wywiadu uniemożliwiono.
Trzeba przy tym zauważyć, że zgodnie z art. 11 ust. 2 u.p.s. podstawą do odmowy przyznania świadczeń może być brak współdziałania osoby z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej. Odmowa przeprowadzenia wywiadu może być zakwalifikowana jako wyraz braku współdziałania osoby w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej. Skoro skarżąca swoim zachowaniem skutecznie uniemożliwiła przeprowadzenie wywiadu, a żadne okoliczności nie uzasadniają jej zachowania, to stan taki jest wyrazem braku współdziałania w rozwiązaniu swojej trudnej sytuacji wnioskodawczyni. Brak możliwości przeprowadzenia wywiadu ze względu na postawę strony, uniemożliwia organowi dokonanie koniecznych ustaleń będących podstawą wydania decyzji pozytywnej dla strony postępowania czyli przyznania zasiłku celowego. Przeprowadzenie wywiadu wymaga współpracy ze strony beneficjenta pomocy społecznej i jej brak jest wyrazem naruszenia obowiązku współdziałania w rozwiązaniu swojej trudnej sytuacji życiowej.
W konsekwencji powyższego nie naruszono także wskazanych przepisów prawa materialnego jak i nie naruszono przepisu prawa europejskiego - art. 7 ust. 3 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady UE 2016/679 (RODO). Skarga kasacyjna w żaden sposób nie precyzuje postaci naruszenia tego ostatniego przepisu i nie wskazuje w odniesieniu do jakiego rodzaju danych osobowych ewentualne naruszenie miałoby mieć miejsce. Zauważyć przy tym należy, że zgodnie z art. 6 ust. 1 lit. e RODO, przetwarzanie jest zgodne z prawem, gdy jest niezbędne do wykonania zadania realizowanego w interesie publicznym lub w ramach sprawowania władzy publicznej powierzonej administratorowi. "Wstępnie należy stwierdzić, że jest to przesłanka uzasadniająca przetwarzanie danych osobowych między podmiotami władzy publicznej powołanymi do wykonywania określonych w przepisach ustaw zadań publicznych lub kompetencji, jeśli ich realizacja wymaga przetwarzania danych osobowych i jest to niezbędne do osiągnięcia interesu publicznego, a brak jest bardziej szczegółowej podstawy prawnej do przetwarzania danych osobowych. Oznacza to, iż oparcie przetwarzania danych osobowych na podstawie art. 6 ust. 1 pkt e RODO między podmiotami władzy publicznej wymaga ustalenia podstawy kompetencyjno-zadaniowej podmiotu władzy publicznej, któremu administrator danych osobowych przekazuje je uzasadniającej przetwarzanie określonych danych osobowych, bądź obowiązywania normy kompetencyjnej po stronie administratora, z której wywodzić można jego obowiązek przetwarzania danych osobowych polegający na przekazywaniu ich innym podmiotom. Inaczej mówiąc, mamy do czynienia na gruncie przepisu art. 6 ust. 1 lit. e RODO z dwoma sytuacjami legalizującymi przetwarzanie danych osobowych, sprowadzającymi się do ustalenia na podstawie ustawy, że przetwarzanie danych osobowych przez podmiot władzy publicznej, któremu administrator przekazał dane osobowe, jest niezbędne do wykonania zadania publicznego realizowanego w interesie publicznym lub przetwarzanie danych jest niezbędne w ramach sprawowania władzy publicznej powierzonej administratorowi" (wyrok NSA z 12.02.2025 r. III OSK 6975/21, LEX nr 3830666). Niezbędności przetwarzania danych osobowych, o jakiej mowa w tym przepisie, skarga kasacyjna nie zakwestionowała.
Wobec uznania, że zarzuty skargi kasacyjnej nie zasługują na uwzględnienie, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w wyroku.
Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o wynagrodzeniu pełnomocnika, bowiem wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.), przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 254 § 1 i art. 258 – 261 p.p.s.a. Pełnomocnik skarżącej powinien złożyć do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie stosowny wniosek w tym przedmiocie.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 15.07.2026. · Źródło