I OSK 1631/09

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Anna Lech (spr.) Sędziowie sędzia NSA Anna Łukaszewska - Macioch sędzia del. WSA Monika Nowicka Protokolant Małgorzata Penda po rozpoznaniu w dniu 26 marca 2010 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J. J. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 14 lipca 2009 r. sygn. akt II SA/Op 152/09 w sprawie ze skargi J. J. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia (...) 2009 r. nr (...) w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia skargi o wznowienie postępowania w sprawie zaliczki alimentacyjnej oddala skargę kasacyjną. Wyrokiem z dnia 14 lipca 2009 r., sygn. akt II SA/Op 152/09, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu oddalił skargę J. J. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia (...) marca 2009 r. nr (...) w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia skargi o wznowienie postępowania w sprawie zaliczki alimentacyjnej. W uzasadnieniu powyższego wyroku Sąd wskazał na następujący stan faktyczny i prawny sprawy: decyzją z dnia (...) marca 2006 r., nr (...) Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. uchyliło w całości decyzję Dyrektora Ośrodka Integracji i Pomocy Społecznej w O. z dnia (...) stycznia 2006 r., nr (...) o odmowie przyznania A. H. zaliczki alimentacyjnej i orzekło o odmowie przyznania stronie tego świadczenia wnioskowanego na J. J. i M. J. Na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. A. H. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, którą to skargę tenże Sąd oddalił wyrokiem z dnia 27 lipca 2006 r., sygn. akt II SA/Op 262/06. Powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 czerwca 2008 r., sygn. akt P 18/06, pismem z dnia 6 października 2008 r. A. H. zwróciła się do Ośrodka Integracji i Pomocy Społecznej w O. o ponowne rozpatrzenie sprawy dotyczącej przyznania zaliczki alimentacyjnej, za okres od 1 września 2005 r. do 31 lipca 2008 r. Pismem z dnia 22 października 2008 r., A. H. wniosła o przywrócenie terminu do złożenia skargi o wznowienie postępowania w sprawie decyzji odmawiających przyznania dla jej dzieci zaliczki alimentacyjnej. W kolejnym piśmie z dnia 22 listopada 2008 r., stanowiącym odpowiedź na wezwanie Samorządowego Kolegium Odwoławczego do uzupełnienia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi o wznowienie postępowania, w zakresie wskazania okoliczności uchybienia terminowi określonemu w art. 145a § 2 K.p.a., wnioskodawczyni, jako przeszkodę w złożeniu skargi w terminie, A. H. podała, że organ nie poinformował jej o terminie i możliwości złożenia skargi określonej w art. 145a K.p.a. Podkreśliła przy tym, że obowiązek organu poinformowania jej o terminie do złożenia skargi wynikał z art. 9 K.p.a. Postanowieniem z dnia (...) grudnia 2008 r., nr (...), Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. odmówiło przywrócenia terminu do wniesienia skargi o wznowienie postępowania w sprawie zakończonej ostateczną decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia (...) marca 2006 r., nr (...). Organ wskazał, iż wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 czerwca 2008 r., sygn. akt P 18/06, został ogłoszony w Dzienniku Ustaw nr 119, poz. 770 i wszedł w życie dnia 7 lipca 2008 r. Tym samym też termin do wniesienia skargi o wznowienie postępowania upłynął 7 sierpnia 2008 r., a strona uchybiła temu terminowi. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. uznało, że skoro sprawa o ustalenie zaliczki alimentacyjnej dla J. i M. J. zakończona została ostateczną decyzją z dnia (...) marca 2006 r., to po tej dacie nie toczyło się żadne postępowanie administracyjne w tej sprawie. Tym samym też, nie istniał po stronie organu pierwszej instancji obowiązek udzielenia A. H., na podstawie art. 9 K.p.a., informacji o wydaniu wyroku przez Trybunał Konstytucyjny. Organ stwierdził ponadto, że przesłanki uprawdopodobniającej brak winy w uchybieniu terminowi nie stanowił również brak wiedzy A. H. wydaniu wyroku przez Trybunał Konstytucyjny. Informacja w tej sprawie podawana bowiem była zarówno w prasie, jak i na stronie internetowej Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej. Jednocześnie Kolegium wskazało, iż przesłanka z art. 145a K.p.a. nie mogła stanowić podstawy do uznania obowiązku wszczęcia postępowania wznowieniowego z urzędu. Postępowanie z tej przyczyny mogło być bowiem wznowione jedynie na żądanie strony. Pismem z dnia 9 stycznia 2009 r. A. H. wniosła o ponowne rozpoznanie sprawy w przedmiocie przywrócenia terminu do wniesienia skargi o wznowienie postępowania. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. postanowieniem z dnia (...) marca 2009 r., nr (...), utrzymało w mocy wskazane wyżej postanowienie, podzielając pogląd, że brak informacji ze strony Ośrodka Integracji i Pomocy Społecznej w O. nie stanowił okoliczności wyłączającej winę wnioskodawczyni w uchybieniu terminowi do złożenia skargi o wznowienie postępowania. Na to postanowienie J. J. reprezentowana przez A. H. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, wnosząc o jego uchylenie i przywrócenie terminu do wznowienia postępowania, na podstawie wyroku TK z dnia 23 czerwca 2008 r. Wyrokiem z dnia 14 lipca 2009 r., sygn. akt II SA/Op 152/09, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu oddalając skargę J. J. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia (...) marca 2009 r., wskazał, że podejmując rozstrzygnięcie w przedmiocie przywrócenia terminu w postępowaniu administracyjnym, właściwy organ winien ustalić, czy zostały spełnione wszystkie określone przez ustawodawcę przesłanki. Niespełnienie którejkolwiek z nich, nawet przy zaistnieniu pozostałych czyni bowiem niedopuszczalnym przywrócenie terminu do dokonania czynności w postępowaniu. Sąd wskazał, że Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 czerwca 2008 r. sygn. akt P 18/06, powołany jako przesłanka wznowienia, wszedł w życie dnia 7 lipca 2008 r. W związku z tym, zgodnie z art. 145a § 2 K.p.a., termin do złożenia skargi o wznowienie postępowania w sprawie przyznania skarżącej zaliczki alimentacyjnej, upłynął dnia 7 sierpnia 2008 r. Natomiast w tym okresie skarżąca nie wnioskowała o wznowienie postępowania, zaś prośbę o przywrócenie terminu złożyła wraz z wnioskiem o wznowienie postępowania, czym spełniła określoną w nim przesłankę. Sąd stwierdził, że przeszkodę w dochowaniu terminu do złożenia na podstawie art. 145a K.p.a. skargi o wznowienie postępowania nie można uznać powołanej przez nią nieznajomości przepisów prawa i braku w tym względzie wiedzy o wydaniu orzeczenia przez Trybunał Konstytucyjny. Stosownie bowiem do art. 79 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. Nr 102, poz. 643 ze zm.) wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 czerwca 2008 r., stanowiący podstawę skargi o wznowienie postępowania, ogłoszony bowiem został w Dzienniku Ustaw z dnia 7 lipca 2008 r., Nr 119, poz. 770. W ocenie Sądu skarżąca miała zatem możliwość zaznajomienia się z jego treścią za pośrednictwem publikatora urzędowego. Zatem przed upływem terminu do złożenia skargi o wznowienie postępowania, to jest przed dniem 7 sierpnia 2008 r., mogła powziąć informację o wyroku za pośrednictwem strony internetowej Ministerstwa Pracy i Polityki Socjalnej. Z uwagi na brak działań we wskazanym zakresie, w ocenie Sądu przyjąć należało brak staranności skarżącej w dotarciu do informacji o wyroku. Sąd pierwszej instancji zaakceptował także stanowisko organu, że za wyłączeniem winy skarżącej w uchybieniu terminowi nie przemawiało także to, iż Ośrodek Integracji i Pomocy Społecznej w O. nie poinformował jej o wydaniu wyroku przez Trybunał i o terminie wniesienia skargi o wznowienie. Sąd podkreślił przy tym, że zgodnie z art. 9 K.p.a., organy administracji publicznej obowiązane są do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków, jednakże tylko tych, które są przedmiotem postępowania administracyjnego. W przypadku postępowania zakończonego decyzją ostateczną ustawodawca nie przewidział natomiast względem organów obowiązku informowania stron o jakichkolwiek zmianach przepisów prawa, nawet jeśli mają one wpływ na ustalone prawa lub obowiązki. W związku z tym, Sąd uznał, że zgodnie z powołanym przepisem, zarówno organ wydający decyzję, jak i Ośrodek Integracji i Pomocy Społecznej, nie były obowiązane do informowania jej o wydaniu przez Trybunał Konstytucyjny wyroku z dnia 23 czerwca 2008 r. i możliwości wniesienia w związku z tym skargi w trybie art. 145a K.p.a . Od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu skargę kasacyjną złożyła J. J., wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji oraz o zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu z tytułu sporządzenia wniosku o przywrócenie terminu, skargi kasacyjnej i zastępstwa procesowego w tym postępowaniu. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) w związku z art. 58 § 1 i 2 k.p.a., wobec niedostrzeżenia przez Sąd, że strona uprawdopodobniła, iż uchybienie terminu nastąpiło bez jej winy. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że Sąd pierwszej instancji nie rozpoznał wnikliwie sprawy, gdyż nie zbadał możliwości finansowych skarżącej, oraz jej poziomu wiedzy i rozwoju intelektualnego, a co za tym idzie tego, czy skarżąca dochowała należytej staranności, aby zachować termin do wniesienia skargi o wznowienie postępowania. Aby ustalić, czy strona podjęła wszystkie możliwe dla siebie działania dla dochowania terminu Sąd, zdaniem skarżącej kasacyjnie, powinien był wezwać stronę o złożenie dokładnych wyjaśnień i przedmiotową sprawę rozpoznać indywidualnie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności określone w art. 183 § 2 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zatem Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej. Wskazać należy, że zgodnie z art. 58 § 1 k.p.a., w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Natomiast w myśl art. 145a k.p.a., można żądać wznowienia postępowania również w przypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą, na podstawie którego została wydana decyzja. Wtedy skargę o wznowienie wnosi się w terminie jednego miesiąca od dnia wejścia w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego. Naczelny Sąd Administracyjny pragnie wskazać, że kryterium braku winy jako przesłanka zasadności wniosku o przywrócenie terminu wiąże się z obowiązkiem strony zachowania szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. Przywrócenie terminu może zatem mieć miejsce, gdy uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku, gdy strona w sposób przekonujący zaprezentowaną argumentacją uprawdopodobni brak swojej winy, a przy tym wskaże, że niezależna od niej przyczyna istniała przez cały czas, aż do wniesienia wniosku o przywrócenie terminu. Jako kryterium przy ocenie winy w uchybieniu terminu procesowego należy przyjąć obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o swoje interesy A contrario zatem, przywrócenie terminu nie jest dopuszczalne, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. W niniejszej sprawie skarga kasacyjna zarzuciła zaskarżonemu wyrokowi naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a powołanej ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, którego brzmienie nie pozostawia w zasadzie wątpliwości co do tego, że obejmuje on wyłącznie przypadki, w których gdyby nie naruszono przepisów prawa materialnego, to najprawdopodobniej zapadłaby decyzja lub postanowienie o innej treści. Można zatem zarzucić Sądowi pierwszej instancji naruszenie tego przepisu tylko wówczas, gdy Sąd ten stwierdził naruszenie przepisów prawa materialnego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a mimo to Sąd ten nie spełnił dyspozycji tej normy prawnej i nie uchylił lub nie stwierdził nieważności zaskarżonej decyzji lub postanowienia. Jeżeli zaś z wyroku wynika, że Sąd pierwszej instancji nie dopatrzył się naruszenia przepisów, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, to nie można mu zarzucić naruszenia tego przepisu, z czym mamy do czynienia w niniejszej sprawie. Za Sądem pierwszej instancji, który podzielił argumentację organu, uznać należy, że skarżąca nie uprawdopodobniła braku swojej winy w uchybieniu terminowi do wniesienia skargi o wznowienie na podstawie art. 145 a k.p.a. Okolicznością taką nie jest bowiem nieznajomość przepisów prawa, okoliczność, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego został ogłoszony w okresie wakacyjnym, ani "poziom rozwoju intelektualnego" skarżącej, co poniesiono w skardze kasacyjnej. W związku z tym zarzuty skargi kasacyjnej o naruszeniu w zaskarżonym wyroku art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 58 § 1 i 2 k.p.a., są nieusprawiedliwione. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 wskazanej wyżej ustawy, orzekł, jak w sentencji. Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o kosztach ponieważ przepisy art. 209 i 210 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania pomiędzy stronami, zaś wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 ustawy), przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258 - 261 wskazanej ustawy. Stosownie zaś do treści § 16 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.), pełnomocnik skarżącego powinien złożyć wojewódzkiemu sądowi administracyjnemu stosowne oświadczenie, o jakim mowa w tym przepisie.