I OSK 2054/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Mariola Kowalska Sędziowie: Sędzia NSA Elżbieta Kremer Sędzia del. WSA Agnieszka Miernik (spr.) po rozpoznaniu w dniu 5 listopada 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A. A. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 7 czerwca 2024 r. sygn. akt II SA/Gl 81/24 w sprawie ze skargi A. A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 2 listopada 2023 r. nr SKO.PSŚ/41.5/3178/2023/22654 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę kasacyjną. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z 7 czerwca 2024 r. sygn. akt II SA/Gl 81/24 oddalił skargę A.A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z 2 listopada 2023 r. nr SKO.PSŚ/41.5/3178/2023/22654 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego. Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy: Prezydent Miasta X. decyzją z 26 września 2023 r. nr 353757.SR.41.33968.2023.EP odmówił A.A. przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad ojcem, B.B., legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Organ ustalił, że ojciec wnioskodawcy pozostaje w związku małżeńskim z C.C., która nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, przy czym pobiera ona świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad drugim synem. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach, po rozpatrzeniu odwołania strony, decyzją z 2 listopada 2023 r. nr SKO.PSŚ/41.5/3178/2023/22654, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu, organ II instancji podkreślił, że prawo strony do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką na ojcem dotyczy wyłącznie sytuacji, gdy małżonek osoby z niepełnosprawnością legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Kolegium odwołało się do stanowiska Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażonego w uchwale 7 sędziów NSA z 14 listopada 2022 r. sygn. I OPS 2/22 i wskazało, że w świetle tej uchwały nawet fakt pobierania przez matkę wnioskodawcy świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad drugim synem nie eliminuje przesłanki negatywnej wymienionej w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 658 ze zm.), powoływanej dalej jako "u.ś.r.", ponieważ nie legitymuje się ona orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. A.A. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach na opisaną wyżej decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach, wnosząc również o zawieszenie postępowania do czasu rozpoznania przez Trybunał Konstytucyjny sprawy o sygn. akt SK 33/23. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach postanowieniem z 12 lutego 2024 r. odmówił zawieszenia postępowania, a następnie wyrokiem z 7 czerwca 2024 r. oddalił skargę. Jak wyjaśnił Sąd I instancji, w sprawie nie stanowi przedmiotu sporu okoliczność, że matka skarżącego (a żona B.B.), w dacie wydania zaskarżonej decyzji Kolegium nie legitymowała się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W odniesieniu do takiej sytuacji w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego ukształtowały się dwie przeciwstawne linie orzecznicze. W związku z istniejącą rozbieżnością, na wniosek Rzecznika Praw Obywatelskich, Naczelny Sąd Administracyjny w składzie siedmiu sędziów 14 listopada 2022 r. podjął uchwałę o sygn. akt I OPS 2/22, która jako abstrakcyjna wiąże sądy administracyjne. Zatem, składowi sądu administracyjnego rozpoznającemu sprawę nie wolno samodzielnie przyjmować wykładni prawa odmiennej od tej, która została przyjęta przez skład poszerzony Naczelnego Sądu Administracyjnego. Zdaniem Sądu I instancji, nie jest prawidłowe stanowisko skarżącego, że stan faktyczny obecnej sprawy jest inny od stanu faktycznego, którego dotyczyła powyższa uchwała NSA. W ocenie Sądu I instancji, uchwała ta wiąże także w stanie faktycznym rozpoznawanej sprawy. Z uwagi na powyższe, skoro żona osoby wymagającej opieki nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, to odmowa przyznania skarżącemu (jako synowi osoby wymagającej opieki) prawa do wnioskowanego przez niego świadczenia pielęgnacyjnego jest prawidłowa. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł A.A. zaskarżając ten wyrok w całości i zarzucając Sądowi I instancji: 1) na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 z zm.), powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", naruszenie prawa materialnego, to jest art. 151 P.p.s.a.: a) w związku z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. w związku z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., przez ich błędną wykładnię, a w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie, co skutkowało wadliwym oddaleniem skargi i niedostrzeżeniem przez Sąd I instancji zasadności uchylenia decyzji organu II instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a., to jest: i) uznanie, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje na rzecz osoby zobowiązanej do alimentacji osoby z niepełnosprawnością w związku ze sprawowaniem nad nią opieki, w przypadku gdy ta osoba pozostaje w związku małżeńskim z osobą nieposiadającą orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, podczas gdy przepis ten należy interpretować w ten sposób, że umożliwia on uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego osobie zobowiązanej do alimentacji osoby z niepełnosprawnością w związku ze sprawowaniem nad nią opieki, nawet jeżeli osoba z niepełnosprawnością pozostaje w związku małżeńskim z osobą nieposiadającą orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, gdy drugi małżonek – nielegitymujący się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności – nie może tej opieki sprawować z przyczyn obiektywnych, niezależnych od niego i od jego woli, w tym konieczności sprawowania opieki nad inną osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, lub nie jest w stanie uczynić zadość swojemu obowiązkowi, lub gdy uzyskanie od niego na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami; ii) uznanie, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje na rzecz osoby zobowiązanej do alimentacji osoby z niepełnosprawnością w związku ze sprawowaniem nad nią opieki, w przypadku gdy osoba z niepełnosprawnością pozostaje w związku małżeńskim z osobą nieposiadającą orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, za czym ma przemawiać treść uchwały siedmiu sędziów NSA z 14 listopada 2022 r. sygn. akt I OPS 2/22, podczas gdy z utrwalonej linii orzeczniczej wynika, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje na rzecz osoby zobowiązanej do alimentacji osoby z niepełnosprawnością w związku ze sprawowaniem nad nią opieki, a wskazaną uchwałą nie są objęte sytuacje, gdy to nie stan zdrowia osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki jest przeszkodą w sprawowaniu przez nią opieki nad osobą z niepełnosprawnością, a nadto fakt, że matka wnoszącego skargę kasacyjną ma już ustalone prawo do świadczenia pielęgnacyjnego powoduje, że nie może uzyskać drugiego takiego świadczenia, co determinuje, że jest ona wyłączona zarówno z kręgu osób, które mogłyby otrzymać takie świadczenie na męża, jak i z kręgu osób, które będąc współmałżonkiem osoby wymagającej opieki, i nie legitymując się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wyłączałyby – na podstawie art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. – możliwość uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego przez wnoszącego skargę kasacyjną, który jest w dalszej kolejności uprawniony do ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego; b) w związku z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. w związku z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. przez ich niewłaściwe zastosowanie, to znaczy bezpodstawne oddalenie skargi, podczas gdy wnoszący skargę kasacyjną spełnił wszystkie przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, w tym preferowany przez ustawodawcę opiekun (matka wnoszącego skargę kasacyjną) sprawuje opiekę nad synem legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności i otrzymuje z tego tytułu świadczenie pielęgnacyjne, ponadto z obiektywnych względów nie może realizować swoich obowiązków, co skutkowało wadliwym pozbawieniem wnoszącego skargę kasacyjną prawa do przedmiotowego świadczenia i niedostrzeżeniem przez Sąd I instancji zasadności uchylenia decyzji organu II instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a.; 2) na podstawie art. 174 pkt 2 P.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, to jest art. 151 P.p.s.a. w związku z: a) art. 7 i art. 77 § 1 oraz art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775 ze zm.), powoływanej dalej jako "K.p.a.", polegające na tym, że Sąd I instancji w wyniku niewłaściwej kontroli działalności administracji publicznej nie dostrzegł, że zasadne było uchylenie decyzji organu II instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c P.p.s.a., ponieważ organy obu instancji nie wyjaśniły wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, w tym bezzasadnie: i) ustaliły, że w niniejszej sprawie nie zaktualizował się obowiązek alimentacyjny wnoszącego skargę kasacyjną, gdyż ciąży on na jego matce, podczas gdy matka wnoszącego skargę kasacyjną z obiektywnych i usprawiedliwionych przyczyn (stanu zdrowia oraz konieczności sprawowania opieki nad synem z niepełnosprawnością), nie jest w stanie opiekować się mężem (a więc w sprawie zaktualizował się obowiązek alimentacyjny wnoszącego skargę kasacyjną); ii) nie ustaliły, że matka wnoszącego skargę kasacyjną, z uwagi na fakt, że ma już ustalone prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, nie może uzyskać drugiego takiego świadczenia, a więc jest wyłączona zarówno z kręgu osób, które mogłyby otrzymać świadczenie pielęgnacyjne na męża, jak i z kręgu osób, które będąc współmałżonkiem osoby wymagającej opieki i nie legitymując się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wyłączałyby na podstawie art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. możliwość uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego przez wnoszącego skargę kasacyjną, który jest w dalszej kolejności uprawniony do ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego; co miało istotny wpływ na wydanie i treść decyzji obu instancji, gdyż doprowadziło do bezpodstawnego ustalenia, że C.C. ma możliwość wykonania obowiązku alimentacyjnego względem męża i nie zaktualizował się obowiązek alimentacyjny wnoszącego skargę kasacyjną względem ojca, co miało istotny wpływ na wydanie zaskarżonego wyroku, ponieważ Sąd I instancji zaaprobował te uchybienia i wadliwie zastosował art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. w związku z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. i oddalił skargę; b) art. 269 § 1 P.p.s.a. przez ich wadliwe zastosowanie przejawiające się w przyjęciu, że uchwała NSA z 14 listopada 2022 r. sygn. akt I OPS 2/22 ma w niniejszej sprawie charakter wiążący (o którym mowa w art. 269 § 1 P.p.s.a.), podczas gdy wskazana uchwała nie ma w niniejszej sprawie charakteru wiążącego a sformułowanie "stanowisko zajęte w uchwale", o którym mowa w art. 269 § 1 P.p.s.a., powinno się interpretować ściśle, obejmując nim wykładnię zawartą w sentencji uchwały, tylko w granicach uzasadnionych treścią wniosku lub postanowienia, a w omawianej uchwale w ogóle nie rozważano sytuacji, gdy małżonek osoby wymagającej opieki, nielegitymujący się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie może tej opieki sprawować z przyczyn obiektywnych, w tym konieczności sprawowania opieki nad inną osobą legitymującą się znacznym stopniem niepełnosprawności, tak jak to ma miejsce w niniejszej sprawie. Z uwagi na powyższe, wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Ewentualnie, wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i uchylenie zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach. Wniesiono również o zasądzenie kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz złożono oświadczenie o zrzeczeniu się rozprawy. Ponadto, wniesiono o zawieszenie postępowania do czasu rozpoznania sprawy toczącej się przed Trybunałem Konstytucyjnym pod sygn. akt SK 66/24, względnie do rozpoznania sprawy toczącej się przed Trybunałem Konstytucyjnym pod sygn. akt SK 33/23. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej powołano wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 18 listopada 2014 r. sygn. akt SK 7/11, w którym wskazano: "Art. 17 ust. 5 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2013 r. poz. 1456, 1623 i 1650 oraz z 2014 r. poz. 559, 567 i 1443), w brzmieniu obowiązującym do 13 października 2011 r., w zakresie, w jakim uniemożliwia przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego rodzicowi (opiekunowi faktycznemu), który rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 tej ustawy, nad niepełnosprawnym dzieckiem, w sytuacji, gdy drugi z rodziców (opiekunów faktycznych) ma ustalone prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na inne dziecko w rodzinie, jest niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.". Następnie, wnoszący skargę kasacyjną przywołał pogląd wyrażony w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z 31 stycznia 2024 r. sygn. akt II SA/Ke 757/23: "skoro więc w ustawie o świadczeniach rodzinnych uchylony został przepis, który wprost wyłączał możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy członek rodziny osoby sprawującej opiekę ma już ustalone prawa do takiego świadczenia, i nie chodzi tu o sytuację opieki dwóch członków tej samej rodziny nad tym samym członkiem rodziny, to oznacza to dopuszczenie przez ustawodawcę możliwości przyznawania dwóch świadczeń pielęgnacyjnych w sytuacji rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez dwóch członków tej samej rodziny w celu sprawowania opieki nad dwoma różnymi członkami ich rodzin, wymagającymi takiej opieki i spełniającymi warunki wskazane w ustawie o świadczeniach rodzinnych.". Wnoszący skargę kasacyjną zwrócił też uwagę na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z 27 lutego 2024 r. sygn. akt II SA/Lu 80/24 i cytowane tam orzeczenia wojewódzkich sądów administracyjnych, w których stwierdzano, że w takiej sytuacji jak omawiana w niniejszym postępowaniu, nie znajduje zastosowania uchwała o sygn. akt I OPS 2/22. Zatem, w ocenie skarżącego kasacyjnie, już sama treść omawianej uchwały o sygn. akt I OPS 2/22, "nie pozostawia wątpliwości, że przedmiotem oceny powiększonego składu NSA były tylko sytuacje, w których ocena, czy współmałżonek osoby wymagającej opieki nie jest w stanie wypełnić we właściwy sposób obowiązku opieki względem współmałżonka, dotyczyła stanu zdrowia tego małżonka, który – mimo braku stosownego orzeczenia o stopniu jego niepełnosprawności - miał być przeszkodą w realnym i efektywnym sprawowaniu opieki nad osobą wymagającą wsparcia. O takim wniosku przekonuje to, że powiększony skład NSA jako warunek przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., z tytułu sprawowania opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim osobie wskazanej w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innej niż współmałżonek, wskazał legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.). Wniosek taki znajduje również potwierdzenie w uzasadnieniu omawianej uchwały." (tak Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w wyroku z 25 stycznia 2023 r. sygn. akt II SA/Ke 684/22, wyrok tego Sądu z 28 marca 2023 r. sygn. akt II SA/Ke 167/23). Wbrew stanowisku Sądu I instancji, przywołane wyroki (zawarte też w uzasadnieniu skargi) zapadły po dacie wydania przedmiotowej uchwały I OPS 2/22. Z uwagi na powyższe, w ocenie wnoszącego skargę kasacyjną, Sąd I instancji dokonał rozszerzającej interpretacji uchwały o sygn. akt I OPS 2/22, podczas gdy nie dotyczy ona sytuacji, gdy to nie stan zdrowia osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki jest przeszkodą w sprawowaniu przez nią opieki nad rodzicem wymagającym opieki. W ocenie wnoszącego skargę kasacyjną, "bezrefleksyjne" zastosowanie uchwały NSA o sygn. akt I OPS 2/22 doprowadziło do naruszenia art. 71 ust. 1 zd. 2 Konstytucji RP. Ponadto, uniemożliwienie przyznania wnoszącemu skargę kasacyjną prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, w sytuacji gdy jego matka ma ustalone prawo do tego świadczenia na innego członka rodziny, jest niezgodne z art. 71 ust. 1 zd. 2 Konstytucji RP. Zdaniem wnoszącego skargę kasacyjną, omawiane przepisy należy interpretować w ten sposób, że możliwe jest uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego przez osobę zobowiązaną do alimentacji osoby z niepełnosprawnością, nawet jeżeli osoba z niepełnosprawnością pozostaje w związku małżeńskim z osobą nieposiadającą orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, gdy małżonek – nielegitymujący się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności – nie może tej opieki sprawować z przyczyn obiektywnych, niezależnych od niego i od jego woli, w tym konieczności sprawowania opieki nad inną osobą legitymującą się znacznym stopniem niepełnosprawności lub nie jest w stanie uczynić zadość swojemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niego na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami. Jak zaznaczył wnoszący skargę kasacyjną, skoro uchwała NSA o sygn. akt I OPS 2/22 nie ma w niniejszej sprawie zastosowania, to Sąd I instancji błędnie uznał, że jest nią związany i zastosował art. 269 § 1 P.p.s.a. Wnoszący skargę kasacyjną podkreślił, że konsekwencją zastosowanej przez organy wadliwej wykładni prawa było niewystarczające zweryfikowanie, czy stan zdrowia i sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym w znacznym stopniu synem, umożliwia matce wnoszącego skargę kasacyjną sprawowanie bezpośredniej opieki nad B.B. Organy obu instancji w ogóle nie poczyniły rozważań ukierunkowanych na te okoliczności faktyczne. W dalszej części uzasadnienia, wnoszący skargę kasacyjną przywołał fragmenty orzeczeń sądów administracyjnych dotyczące sposobu ustalenia, że dana osoba rzeczywiście w sposób obiektywny nie może sprawować opieki nad osobą, która tej opieki wymaga. Wnoszący skargę kasacyjną uzasadnił też wniosek o zawieszenie postępowania. W odpowiedzi, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach wniosło o oddalenie skargi kasacyjnej, podtrzymując stanowisko wyrażone w decyzji z 2 listopada 2023 r. W opinii organu, bez znaczenia dla przedmiotowej sprawy jest, że C.C. opiekuje się synem posiadającym orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności i w związku z tą opieką pobiera świadczenie pielęgnacyjne. Prawo wnoszącego skargę kasacyjną do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad ojcem może "nastąpić" wyłącznie w sytuacji, gdy małżonek osoby z niepełnosprawnością legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a taka sytuacja w przedmiotowej sprawie nie zachodzi. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z 8 listopada 2024 r. sygn. akt I OSK 2054/24 odmówił zawieszenia postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie należy podać, że sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 182 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.), powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", ponieważ skarżący kasacyjnie zrzekł się rozprawy, a druga strona, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądała przeprowadzenia rozprawy. Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 P.p.s.a. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi może być naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 P.p.s.a.), a także naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 P.p.s.a.). Skarga kasacyjna nie mogła być uwzględniona. W niniejszej sprawie zasadniczą kwestią była prawidłowa wykładnia prawa materialnego, co uzasadniało odniesienie się w pierwszej kolejności do zagadnień materialnoprawnych. Podstawę prawną zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach stanowiły przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych regulujące warunki i zasady przyznawania świadczeń pielęgnacyjnych. Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Stosownie do art. 17 ust. 1a u.ś.r. osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego rozpoznającego niniejszą sprawę, zawarte w zaskarżonym wyroku stanowisko Sądu I instancji jest trafne. Zasadnie Sąd I instancji odwołał się do uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego w składzie siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 listopada 2022 r. sygn. akt I OPS 2/22 (jeżeli nie zaznaczono inaczej, wszystkie orzeczenia sądów administracyjnych cytowane w tym wyroku są dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych - http://orzeczenia.nsa.gov.pl) o treści: "1. Warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 615 ze zm., dalej: u.ś.r.) osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, jest legitymowanie się przez rodziców osoby wymagającej opieki, osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 1a u.ś.r.); 2. Warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., z tytułu sprawowania opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim osobie wskazanej w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innej niż współmałżonek, jest legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.).". Powiększony skład Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreślił, że punktem wyjścia wszelkich działań interpretacyjnych jest wykładnia językowa, która powinna rozpoczynać proces wykładni zmierzającej do odkodowania z przepisów normy prawnej. Z punktu widzenia języka, kryterium legitymowania się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jakim ustawodawca posłużył się w art. 17 ust. 1a oraz w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. nie jest wyrażeniem nieostrym, czy wieloznacznym. Nie wymaga także czynienia ustaleń pojęciowych z odwołaniem się do zasad języka "powszechnego", nie jest bowiem określeniem należącym do tego języka. Ustawodawca zasadniczo (choć nie wyłącznie) wyznaczył krąg osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego w oparciu o przesłankę obowiązku alimentacyjnego. Ustawodawca odsyła w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. do przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego wyłącznie w zakresie dotyczącym kręgu osób obciążonych obowiązkiem alimentacyjnym. W ten sposób ustawodawca wyznaczył po części zakres podmiotowy ustawy, tj. osoby, na których ciąży obowiązek alimentacyjny są uprawnione do ubiegania się o świadczenie. Z uwzględnieniem przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ustawodawca dokonał także podziału tych osób na spokrewnione w pierwszym stopniu i stopniu dalszym (zobowiązanych do alimentacji w pierwszej i dalszej kolejności), jak też uwzględnił pierwszeństwo obowiązku alimentacyjnego małżonków względem siebie. Kolejność dostępu do świadczenia określona w art. 17 ust. 1a pkt 2 i art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. jest zatem co do zasady zgodna z kolejnością realizowania się obowiązku alimentacyjnego i pod względem systemowym regulacja ta nie prowadzi do sprzeczności i nie narusza spójności systemowej. W tym wymiarze regulacja ustawy o świadczeniach rodzinnych nie jest w pełni koherentna z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, i zawiera pewne własne rozwiązania, istotne ze względu na przedmiot jej regulacji. Odesłanie zawarte w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. do przepisów ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2020 r. poz. 1359 ze zm.), powoływanej dalej jako "K.r.o", ma ograniczony charakter w tym znaczeniu, że nie daje podstaw w procesie wykładni do odwoływania się do przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego w zakresie szerszym, niż to wynika z odesłania. Kontekst systemowy jest w tym zakresie ograniczony i brak jest w szczególności podstaw do przyjmowania, że stanowi go też art. 132 K.r.o., i przyjęte w nim przesłanki wyznaczające kolejność powstawania obowiązku alimentacyjnego. W kwestii kolejności dostępu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego ustawodawca nie odsyła do przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, a ustawa zawiera własną regulację, która nie jest aktualnie w pełni koherentna z modelem przyjętym w przepisach Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, co bynajmniej nie świadczy o braku spójności systemowej. W kwestii kryteriów i przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego ustawa o świadczeniach rodzinnych ma charakter autonomiczny i brak podstaw do przyjmowania, że art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a czy art. 17 ust. 1a u.ś.r. powinny być interpretowane z uwzględnieniem art. 132 K.r.o. i wskazanych w nim przesłanek odnoszących się do braku możliwości lub nadmiernych trudności w zadośćuczynieniu obowiązkom alimentacyjnym. Powiększony skład Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazał, że świadczenie pielęgnacyjne jest instrumentem wspierania rodzin będących w trudnej sytuacji ze względu na konieczność opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Obowiązek wsparcia rodziny jako wspólnoty nie oznacza jednak obowiązku wspierania każdego z jej członków w taki sam sposób. Przez odesłanie do standardów określanych w ustawie, ustrojodawca w Konstytucji upoważnił ustawodawcę do przyjęcia szczegółowych form i zasad realizowania wskazanych zadań państwa. Ich katalog może być różny, a przyjęte rozwiązania ustawowe zróżnicowane. Być może, w przypadku analizowanych regulacji dotyczących przyznawania świadczeń pielęgnacyjnych, przyjęte aktualnie rozwiązanie regulujące kolejność dostępu poszczególnych osób do świadczenia, nie jest optymalne z punktu widzenia interesów świadczeniobiorców. W ocenie powiększonego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego, wprowadzenie przez ustawodawcę określonej kolejności dla członków rodziny do ubiegania się przez nich o przyznanie świadczenia socjalnego nie oznacza, że państwo nie wywiązuje się z obowiązku ochrony rodziny i nie uwzględnia jej dobra, jak też nie udziela wsparcia rodzinom znajdującym się w trudnym położeniu ze względu na niepełnosprawność. To właśnie sytuacja rodziny jako całości, związana ze stanem zdrowia poszczególnych jej członków, uzasadnia udzielanie pomocy. Uwzględnienie kontekstu systemowego i celu ustawy oznacza wzięcie pod uwagę również katalogu pozostałych świadczeń opiekuńczych. Ustawodawca świadomy zadań administracji publicznej w zakresie ochrony i opieki nad rodziną, które wynikają z Konstytucji RP, określił bowiem katalog rodzinnych świadczeń opiekuńczych, do których zaliczył: zasiłek pielęgnacyjny, specjalny zasiłek opiekuńczy oraz świadczenie pielęgnacyjne (art. 2 pkt 2 u.ś.r.). W przypadku świadczenia pielęgnacyjnego zasady dostępu do niego zostały określone z uwzględnieniem pierwszeństwa małżonka osoby wymagającej opieki, jako zobowiązanego do alimentacji w pierwszej kolejności oraz pierwszeństwa określonego w art. 17 ust. 1a u.ś.r. Powiększony skład Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazał, że regulując kryteria przyznawania świadczenia pieniężnego ze środków publicznych w trybie administracyjnym ustawodawca był uprawniony do takiego skonstruowania przesłanek, które zapewniają ich konkretność i ograniczają sferę uznaniowości organu, co sprzyja zachowaniu równości i transparentności w udzielaniu świadczeń ze środków publicznych. Stopień orzeczonej niepełnosprawności osoby uprawnionej do świadczenia w pierwszej kolejności, jako kryterium "przesunięcia" uprawnienia do świadczenia na osoby uprawnione w dalszej kolejności, stanowi kryterium zobiektywizowane, a jednocześnie w sposób rzeczowy związane z możliwością sprawowania osobistej opieki nad osobą tego wymagającą. Taka regulacja nie jest – w ocenie powiększonego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego - sprzeczna z wyrażoną w art. 32 ust. 1 Konstytucji RP zasadą równości wobec prawa, jak też z wyrażoną w art. 2 zasadą sprawiedliwości społecznej. Sprawiedliwość społeczna oznacza nakaz równego traktowania podmiotów należących do takiej samej kategorii istotnej. Wyróżnienie tej kategorii nastąpiło za pomocą kryterium sformalizowanego związanego z orzeczeniem o niepełnosprawności, które pozostaje w rzeczowym związku z celami świadczenia pielęgnacyjnego, nie jest kryterium przyjętym arbitralnie. Zastosowanie takiego zobiektywizowanego kryterium, a nie zależnego od ocen stanu faktycznego dokonywanych każdorazowo przez organ, nie narusza w oczywisty sposób wartości związanych z państwem prawnym, takich jak pewność prawa i przewidywalność rozstrzygnięć władzy publicznej w stosunku do obywatela. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym w niniejszej sprawie, będąc związany powołaną wyżej uchwałą Naczelnego Sądu Administracyjnego, w pełni podziela zawarte w niej stanowisko. Podkreślić trzeba, że ogólna moc wiążąca uchwał konkretnych i abstrakcyjnych nie pozwala na samodzielne rozstrzygnięcie przez jakikolwiek skład sądu administracyjnego sprawy w sposób sprzeczny ze stanowiskiem zawartym w uchwale i przyjęcie wykładni prawa odmiennej od tej, która została przyjęta przez skład poszerzony Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. wyrok NSA z 4 grudnia 2023 r. sygn. akt I OSK 2044/22). W myśl bowiem art. 269 § 1 zdanie pierwsze P.p.s.a., jeżeli jakikolwiek skład sądu administracyjnego rozpoznający sprawę nie podziela stanowiska zajętego w uchwale składu siedmiu sędziów, całej Izby albo w uchwale pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego, przedstawia powstałe zagadnienie prawne do rozstrzygnięcia odpowiedniemu składowi. Zagadnienie uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu niepodejmowania lub rezygnowania z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, przez osoby wskazane w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. w sytuacji, gdy współmałżonek osoby wymagającej opieki (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.) nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale z przyczyn obiektywnych nie może sprawować realnie i efektywnie opieki nad osobą wymagającą wsparcia, zwłaszcza gdy współmałżonek osoby wymagającej opieki ukończył 75 lat (art. 16 ust. 1 i ust. 2 pkt 3 u.ś.r) i zachodzą w stosunku do niego przesłanki uzasadniające przyznanie mu dodatku pielęgnacyjnego lub zasiłku pielęgnacyjnego, zostało przedstawione składowi siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego do rozstrzygnięcia, na podstawie art. 269 § 1 P.p.s.a., przez Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z 12 kwietnia 2024 r. sygn. akt I OSK 903/23 oraz przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu postanowieniem z 22 listopada 2024 r. sygn. akt II SA/Po 460/24. Naczelny Sąd Administracyjny uchwałami z 6 października 2025 r. sygn. akt I OPS 2/24 i I OPS 1/25 pozostawił przedstawione zagadnienia prawne bez rozpoznania. Odnosząc powyższe do niniejszej sprawy, za nieusprawiedliwiony należało uznać zarzut skargi kasacyjnej dotyczący naruszenia prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a w związku z art. 17 ust. 1a i ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Skarżący, będąc synem osoby wymagającej opieki – B.B., niewątpliwie należy do osób, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Żona osoby wymagającej opieki – C.C. nie posiadała na dzień złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego i orzekania przez organ odwoławczy orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Sprawuje natomiast opiekę nad niepełnosprawnym synem D.D. i pobiera z tego tytułu świadczenie pielęgnacyjne. W świetle powołanej uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego skarżącemu, tj. synowi osoby wymagającej opieki, konieczne byłoby spełnienie przez niego wszystkich przesłanek określonych w tym przepisie oraz legitymowanie się przez żonę B.B. orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Brak legitymowania się przez nią orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności w dniu wydania zaskarżonej decyzji oznacza, że występuje negatywna przesłanka określona w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a w związku z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. W konsekwencji nie jest możliwe przyznanie skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym ojcem. Dlatego też stanowisko Sądu I instancji, jako uwzgledniające przedstawioną w powołanej wyżej uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego wykładnię prawa, należało uznać za trafne. Podkreślić trzeba, że powołane w uzasadnieniu Sądu I instancji wyroki WSA w Kielcach z 25 stycznia 2023 r. sygn. akt II SA/Ke 684/22, 28 marca 2023 r. sygn. akt II SA/Ke 167/23, 11 października 2023 r. sygn. akt II SA/Ke 480/23 i 31 stycznia 2024 r. sygn. akt II SA/Ke 757/23 zostały uchylone wyrokami Naczelnego Sądu Administracyjnego odpowiednio z: 27 maja 2024 r. sygn. akt I OSK 957, 28 czerwca 2024 r. sygn. akt I OSK 1468/23, 27 listopada 2024 r. sygn. akt I OSK 3140/23 i 14 lutego 2025 r. sygn. akt I OSK 857/24, jednocześnie skargi zostały oddalone. Niezasadne okazały się również zarzuty naruszenia prawa procesowego, tj. art. 151 P.p.s.a. w związku z art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a. oraz art. 269 § 1 P.p.s.a., ponieważ przy zastosowaniu powyższej wykładni prawa materialnego niepotrzebne stało się dokonywanie w tej sprawie ponownych ustaleń. Zaznaczyć jeszcze należy, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 8 lipca 2025 r. sygn. akt SK 33/23 orzekł: "Art.17 ust. 1 pkt 4 i ust. 1a pkt 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2024 r. poz.323, ze zm.), w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r., w zakresie, w jakim nie przyznaje prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osobie, o której mowa w tym przepisie, sprawującej wyłączną opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny i w związku z tym rezygnującej z zatrudniania, jest niezgodny z art. 71 ust. 1 w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej." Wyrok ten do chwili obecnej nie został ogłoszony (opublikowany) w Dzienniku Ustaw, zgodnie z art. 190 ust. 2 i ust. 3 Konstytucji RP. Zgodnie zaś z art.190 ust. 3 Konstytucji RP orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego wchodzi w życie z dniem ogłoszenia. Powołany wyrok dotyczy art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 1a pkt 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. Tego zagadnienia dotyczy też punkt 1 uchwały I OPS 2/22. Natomiast przedmiotem niniejszej sprawy jest zagadnienie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 i art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a powołanej ustawy, w szczególności fundamentalne znaczenie ma wskazany art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy. To zagadnienie zaś jest objęte punktem 2 uchwały I OPS 2/22. Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu z urzędu jest wiadomo, że zagadnienie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 i art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. jest przedmiotem skargi konstytucyjnej z 25 kwietnia 2023 r. zarejestrowanej pod sygn. akt SK 66/24. Wniesiono w niej do Trybunału Konstytucyjnego o "stwierdzenie, że przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. w zakresie, w jakim uniemożliwia osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu niepodejmowania lub rezygnowania z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji w sytuacjach, gdy współmałżonek osoby wymagającej opieki (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.) nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale z przyczyn obiektywnych nie może sprawować realnie i efektywnie opieki nad osobą wymagającą wsparcia, jest niezgodny z art. 2 Konstytucji w zw. z art. 32 ust. 1 Konstytucji w zw. z art. 18 Konstytucji zw. z art. 71 ust. 1 zdanie 2 Konstytucji.". Z uwagi na powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 P.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną.