I OSK 2064/10

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Wojciech Chróścielewski (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Leszek Leszczyński Sędzia del. WSA Jolanta Rudnicka Protokolant st. inspektor sądowy Tomasz Zieliński po rozpoznaniu w dniu 18 marca 2011 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej P. U. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 22 września 2010 r. sygn. akt IV SA/Po 581/10 w sprawie ze skargi P. U. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kaliszu z dnia [...] kwietnia 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oddala skargę kasacyjną. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 22 września 2010 r., IV SA/Po 581/10 oddalił skargę P. U. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kaliszu z dnia [...] kwietnia 2010 r., nr [...]w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Wyrok został wydany w następujących okolicznościach sprawy: Decyzją z dnia [...] lutego 2010 r. Prezydent Miasta Kalisza na podstawie art. 2 pkt 9, 12, 27 ust.2, i art. 30, 41 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2009 r. nr 1, poz. 7 ze zm.), art.16 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz.U. nr 86, poz.732 ze zm.), odmówił umorzenia kwoty 17.603,54 zł z tytułu wypłaconej zaliczki alimentacyjnej przyznanej na rzecz P. U. i N. U. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Kaliszu, po rozpoznaniu odwołania P. U. decyzją z dnia [...] kwietnia 2010 r. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Uzasadniając rozstrzygnięcie organ podał, iż: wnioskodawca P. U. prowadzi wraz z matką gospodarstwo domowe, która załatwia jego wszelkie formalności w MOPS, do lipca 2010 r. pobiera rentę, nie występował do OPS o zasiłki. Organ przytoczył treść art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów -w podstawie prawnej rozstrzygnięcia powołał także art. 41 tej ustawy - wskazujący, w jakich sytuacjach może organ właściwy dłużnika może umorzyć należności, o których mowa w art. 28 ust. 1 pkt 1, 2 i 4 ustawy. Mając na uwadze informacje uzyskane od Komornika Sądowego, stan zdrowia oraz sytuację osobistą i materialną wnioskodawcy organ uznał, iż nie zachodzą okoliczności wskazujące na możliwość zastosowania art. 30 powołanej ustawy, zatem brak podstaw do umorzenia zadłużenia. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżący uznał, że Kolegium nie uwzględniło jego odwołania i domagał się całkowitego umorzenia zaległych alimentów wraz z odsetkami. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonym akcie, wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalając skargę wskazał, że organ odwoławczy trafnie uznał, że wysokość zaległości alimentacyjnych świadczy o tym, że kumulowały się one przez lata i w ogóle nie były spłacane. Płatności nie następowały choćby częściowo, czy też w symbolicznych kwotach, co świadczy o braku woli po stronie odwołującego, co do zapłaty świadczeń alimentacyjnych. Organy obu instancji prawidłowo dokonały ustaleń faktycznych i trafnie rozważyły przesłanki umorzenia należności. Skarżący jest osobą młodą, od sierpnia 2010 r. przyznaną ma na stałe rentę z tytułu niezdolności do pracy, utrzymuje go matka, nie zgłaszał się w MOPS o pomoc finansową, nie ma nikogo na utrzymaniu. Umorzenie na podstawie art. 16 winno mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa zobowiązanego lub jego rodziny nie pozwala mu na wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego, o ile stan taki jest efektem czynników obiektywnych, na które zobowiązany nie ma wpływu, gdyż tylko takie przesłanki mogą uzasadniać umorzenie jakichkolwiek zaliczek alimentacyjnych. Państwo obciążyło podatników ciężarem częściowego comiesięcznego utrzymywania dzieci skarżącego, a skarżący ma obowiązek wydatkowane kwoty zwrócić. Zabezpieczenie społeczne nie ma na celu przejmowania w całości kosztów utrzymania dzieci z barków rodziców tychże dzieci, na barki podatników. W ocenie Sądu organy nie przekroczyły granic uznania administracyjnego. Od powyższego wyroku P. U. wniósł skargę kasacyjną, zarzucając: - naruszenie przepisów proceduralnych, a w szczególności art. 106 § 3, 4 i 5 p.p.s.a., a w konsekwencji, przyjęcie, iż organy obu instancji prawidłowo dokonały ustaleń faktycznych i trafnie rozważyły przesłanki umorzenia należności; - naruszenie przepisów proceduralnych - art. 7 k.p.a. poprzez jego błędne zastosowanie w niniejszej sprawie, a w konsekwencji niezastosowanie zasady uwzględnienia słusznego interesu strony w niniejszej sprawie, - naruszenie przepisów proceduralnych - art. 8 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie w niniejszej sprawie, a w konsekwencji działanie nieuwzględniające zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa oraz umożliwić uregulowanie jego sytuacji prawnej w oparciu o obowiązujące prawo, przy czym powyższe uchybienia proceduralne miały istotny wpływ na wynik sprawy. Mając powyższe na uwadze skarżący wniósł "o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości, rozpoznanie niniejszej skargi i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania z uwzględnieniem kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych, ewentualnie zmianę zaskarżonego wyroku w całości i orzeczenie co do istoty sprawy oraz zasądzenie od organu II instancji na rzecz skarżącego kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych". W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że Sąd I instancji błędnie ustalił, iż w decyzjach organów obu instancji prawidłowo dokonano ustaleń faktycznych i trafnie rozważono przesłanki umorzenia należności stwierdzając, że skarżący jest osobą młodą, ma na stałe rentę z tytułu niezdolności do pracy, utrzymuje go matka, nie zgłaszał się do MOPS o pomoc finansową, nie ma nikogo na utrzymaniu. Takie stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego dowodzi ewidentnego naruszenia art. 106 § 3, 4 i 5 p.p.s.a. bowiem Sąd w pełni podzielił stanowisko SKO, w którym organ pominął przedstawione przez skarżącego dowody dotyczące jego stanu zdrowia, sytuacji finansowej skarżącego i jego matki - emerytki oraz czynionych starań w celu wspierania finansowego i utrzymywania dobrych kontaktów z córkami. Wojewódzki Sąd Administracyjny winien wyeliminować z obrotu prawnego zaskarżoną decyzję i to bez potrzeby przeprowadzania uzupełniającego postępowania dowodowego, co przepisy p.p.s.a. przewidują jedynie w uzasadnionych przypadkach. Uchybienia proceduralne Sądu I instancji skutkują usankcjonowaniem błędnych rozstrzygnięć organów administracyjnych mających wpływ na wynik sprawy. Sąd I instancji zaskarżonym wyrokiem nie wyeliminował z obrotu prawnego decyzji organów administracji, przez co wyraził przyzwolenie na załatwianie spraw indywidualnych obywateli wymagających szczególnej ochrony prawnej w sposób opieszały, niezgodny z zasadą praworządności i bez dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Nie wyjaśniono przecież sprzecznych dowodów dotyczących postępowania egzekucyjnego. Według organów administracji skarżący nie dokonywał nawet symbolicznych wpłat na poczet zaległości alimentacyjnych - dowody wpłat skarżący załączył do akt sprawy. Sąd w żaden sposób nie odniósł się do tych dowodów i w pełni podzielił błędne rozstrzygnięcie SKO wydając wyrok z naruszeniem omawianych przepisów ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z przepisem art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2009 r. nr 1, poz. 7 ze zm.), który był w sprawie niniejszej podstawą wydania zaskarżonej decyzji, organ właściwy dłużnika może umorzyć należności, o których mowa w art. 28 ust. 1 pkt 1 (należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego), pkt 2 (należności powstałe z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych) i pkt 4 ustawy (należności likwidatora funduszu alimentacyjnego), w łącznej wysokości określonej w pkt 1-3 i pod warunkiem, że przez określony czas egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego była skuteczna w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasadzonych alimentów. Art. 30 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów w ust. 2 przewiduje, iż organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Stosownie natomiast do art. 16 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz.U. nr 86, poz.732 ze zm.), który również był podstawą wydania decyzji w sprawie niniejszej, organ właściwy dla wierzyciela może umorzyć należności dłużnika alimentacyjnego z tytułu wypłaconych zaliczek, a także wierzyciela z tytułu nienależnie pobranej zaliczki, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną tych osób. W orzecznictwie dotyczącym spraw odnoszących się do umorzenia należności, o których mowa w powyższych przepisach podkreśla się, że rozstrzygnięcie organu winno być poprzedzone wyjaśnieniem okoliczności sprawy w zakresie sytuacji rodzinnej i dochodowej wnioskodawcy oraz jej analizą z zachowaniem wymogów proceduralnych przewidzianych w przepisach k.p.a. Z ustaleń organów wynika, że P. U. jest niezdolny do pracy od lipca 2010 r. Posiada prawo do renty i zasiłku pielęgnacyjnego. Świadczenie jest zajęte przez komornika na poczet zaległości alimentacyjnych. Wnioskodawca nie podejmował próby uzyskania pomocy społecznej. Wnioskodawca zamieszkuje u swojej matki i nie ponosi kosztów związanych z eksploatacją mieszkania. Nie posiada żadnych innych obciążeń finansowych ani rodziny na utrzymaniu. Zdaniem organu, wysokość zaległości alimentacyjnych świadczy o tym, że kumulowały się one przez lata i w ogóle nie były płacone. Zauważyć przy tym trzeba, iż w aktach sprawy wbrew temu, co podniesiono w skardze kasacyjnej, brak jest dowodów wpłat wnioskodawcy na poczet zaległości alimentacyjnych. Nawet jednak, jeżeli rzeczywiście skarżący dokonywał wpłat na poczet zaległości alimentacyjnych to z wysokości sumy objętej decyzją odmawiającą ich umorzenia wynika, że nie mogły one być znaczne, co pozostaje w związku z tym bez wpływu na rozstrzygnięcie niniejszej sprawy. Mając powyższe na uwadze należy uznać, że organy orzekające w sprawie niniejszej dostatecznie wyjaśniły sytuację rodzinną i dochodową wnioskodawcy w konsekwencji odmawiając umorzenia kwoty 17.603,54 zł z tytułu wypłaconej zaliczki alimentacyjnej przyznanej na rzecz P. U. i N. U. Tym samym za nieuzasadnione należało uznać zarzuty naruszenia przepisu art. 7 i 8 k.p.a. Zauważyć ponadto należy, że jak wynika z przytoczonej wyżej treści przepisów art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów oraz art. 16 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej decyzje wydane na ich podstawie podejmowane są na zasadzie uznania administracyjnego. W przypadku rozstrzygnięć podejmowanych w trybie uznania administracyjnego kontroli sądowej podlega jedynie to, czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo prowadzonym postępowaniem z zachowaniem procedury administracyjnej, zwłaszcza szczegółowym ustaleniem stanu faktycznego. Natomiast ocena pod kątem kryteriów słuszności i celowości prowadzona jest wyłącznie w zakresie – czy organy administracji nie przekroczyły granicy uznania administracyjnego. Oczywistym jest, że podejmowanie decyzji opartych na uznaniu administracyjnym nie może oznaczać dowolności i arbitralności. Zakres uznania wyznaczony jest zawsze normami kompetencyjnymi, przepisami o postępowaniu administracyjnym i przepisami prawa materialnego. Wydając decyzje o charakterze uznaniowym, organ jest związany nie tylko przepisem, ale i celem określonej regulacji. Uznanie administracyjne nie pozwala zatem organowi na dowolność w załatwieniu sprawy, ale jednocześnie nie nakazuje mu spełnienia każdego żądania obywatela (por. wyrok NSA z dnia 25 marca 2009 r., I OSK 1535/08). W sprawie niniejszej należy podzielić stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, że organy administracyjne orzekające w tej sprawie nie przekroczyły granic uznania administracyjnego przeprowadzając wyczerpującą analizę sytuacji wnioskodawcy. Tym samym za nieuzasadnione należało uznać podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia przez Sąd przepisów proceduralnych: art. 106 § 3, 4 i 5 p.p.s.a. Z powyższych względów skoro skarga kasacyjna okazała się być oparta na nieusprawiedliwionych podstawach Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.