I OSK 2218/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Zygmunt Zgierski Sędziowie sędzia NSA Iwona Bogucka (spr.) sędzia NSA Karol Kiczka po rozpoznaniu w dniu 8 listopada 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej P. S.A. w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 stycznia 2021 r. sygn. akt I SA/Wa 1757/20 w sprawie ze skargi P. S.A. w W. na decyzję Ministra Rozwoju z dnia 3 czerwca 2020 r. nr DO-II.7610.547.2019.KC w przedmiocie odmowy stwierdzenia nabycia prawa użytkowania wieczystego nieruchomości oddala skargę kasacyjną. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 29 stycznia 2021 r., I SA/Wa 1757/20, oddalił skargę P. S.A. w W. na decyzję Ministra Rozwoju z 3 czerwca 2020 r. nr DO-II.7610.547.2019.KC utrzymującą w mocy decyzję Wojewody Śląskiego z 20 września 2016 r. nr NW/lV/77200/43/11 w przedmiocie odmowy stwierdzenia nabycia z mocy prawa z dniem 27 października 2000 r. przez przedsiębiorstwo państwowe P. w W. prawa użytkowania wieczystego gruntu położonego w B., obręb [...], obejmującego działkę nr [...] o pow. 194 m2, dla której Sąd Rejonowy w Bytomiu IV Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą nr [...] oraz prawa własności części budynku nastawni. W skardze kasacyjnej strona skarżąca zaskarżyła wyrok Sądu I instancji w całości, wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, a także o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych oraz o rozpoznanie skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym. Sądowi I instancji zarzucono naruszenie: 1. prawa materialnego przez błędną jego wykładnię w postaci art. 34 ust. 1 ustawy z 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" (Dz.U. z 2020 r. poz. 292 ze zm.; dalej: ustawa) przez bezzasadne przyjęcie, że P. S.A. nie nabyły z dniem 27 października 2000 r. prawa użytkowania wieczystego nieruchomości, pomimo iż w niniejszej sprawie realizowały się wszystkie podstawy do jej uwłaszczenia; 2. przepisów postępowania, które to uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy w postaci: a) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. przez niezastosowanie oraz art. 151 p.p.s.a. przez błędne zastosowanie i oddalenie skargi, mimo że zachodziły podstawy do jej uwzględnienia i uchylenia zaskarżonej decyzji z uwagi na naruszenie przez organ art. 75 § 1 ab initio k.p.a. oraz art. 7 w zw. z art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. polegające na ograniczeniu w postępowaniu administracyjnym zasady równej mocy środków dowodowych, mimo że takie ograniczenie jest nieuzasadnione, nie wynika wprost z przepisu ustawy, przerzuca na stronę odpowiedzialność za ewentualne błędy organu administracji państwowej, a przez wprowadzenie takiego wymogu ex post – faktycznie pozbawia stronę rzeczywistej ochrony jej praw majątkowych, przy jednoczesnym przerzuceniu obowiązków dowodowych na stronę; gdyby Sąd I instancji dostrzegł powyższe uchybienie, zaskarżone rozstrzygnięcie mogłoby być inne, tj. skarga mogłaby zostać uwzględniona, b) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. przez niezastosowanie oraz art. 151 p.p.s.a. przez jego błędne zastosowanie i oddalenie skargi, pomimo że zachodziły podstawy do jej uwzględnienia i uchylenia zaskarżonej decyzji z uwagi na naruszenie przez organ art. 61 § 1-2 k.p.a. przez brak wszczęcia postępowania o wywłaszczenie nieruchomości i jej uwłaszczenie w oparciu o art. 37a ust. 1-2 ustawy, pomimo iż organ ustalił w niniejszej sprawie okoliczności wypełniające ww. podstawę wywłaszczenia i uwłaszczenia gruntów, będących elementem infrastruktury kolejowej. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, że do przesłanek warunkujących możliwość uwłaszczenia skarżącej należy zaliczyć (a) posiadanie gruntu przez przedsiębiorstwo państwowe P. w dniu 5 grudnia 1990 r., (b) brak dysponowania przez wspomniane przedsiębiorstwo państwowe stosowną dokumentacją na potwierdzenia przekazania mu danych gruntów w formie prawem przewidzianej, (c) przysługiwanie Skarbowi Państwa prawa własności do danego gruntu. Zdaniem strony skarżącej rozstrzygnięcia wydane w niniejszej sprawie oparto o ustalenia dokonane na podstawie niewystarczającej dokumentacji. W toku postępowania administracyjnego nie doszło bowiem do podjęcia wszystkich koniecznych czynności niezbędnych dla załatwienia sprawy, jak również dokonania właściwej oceny w zakresie braku spełnienia jednej z przesłanek zastosowania art. 34 ust. 1 ustawy. W efekcie rozstrzygnięcie Sądu I instancji błędnie oparto na założeniu, że Skarb Państwa miałby nie być właścicielem nieruchomości w dniu 5 grudnia 1990 r. jak i 27 października 2000 r. Niezależnie od powyższego w niniejszej sprawie zrealizowały się wszystkie wymienione wyżej przesłanki uwłaszczenia. Nadto, nawet gdyby przyjąć, że w niniejszej sprawie nie wystąpiła przesłanka przysługiwania Skarbowi Państwa prawa własności do gruntu to realizują się podstawy do stwierdzenia nabycia z mocy prawa własności do gruntu będącego elementem infrastruktury kolejowej z dniem 1 czerwca 2003 r. na rzecz Skarbu Państwa, jak też stwierdzenia nabycia ex lege prawa użytkowania wieczystego i prawo własności budynków, lokali i innych urządzeń znajdujących się na tych gruntach na rzecz skarżącej z tymże dniem w oparciu o art. 37a ust. 1-2 ustawy. Naczelny Sąd Administracyjny rozważył, co następuje: Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329, dalej: p.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod uwagę tylko nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie stwierdzono żadnej z przesłanek nieważności wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a., wobec czego rozpoznanie sprawy nastąpiło w granicach zgłoszonych podstaw i zarzutów skargi kasacyjnej. Stosownie do art. 176 p.p.s.a. skarga kasacyjna winna zawierać zarówno przytoczenie podstaw kasacyjnych, jak i ich uzasadnienie. Przytoczenie podstaw kasacyjnych oznacza konieczność konkretnego wskazania tych przepisów, które zostały naruszone w ocenie wnoszącego skargę kasacyjną, co ma istotne znaczenie ze względu na zasadę związania Sądu II instancji granicami skargi kasacyjnej. Rozpoznana w tych granicach skarga kasacyjna nie podlega uwzględnieniu. Podstawę decyzji odmownej stanowiło ustalenie, że nieruchomość objęta wnioskiem w dniu 27 października 2000 r. pozostawała w zarządzie Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasy Państwowe – Nadleśnictwo B. Jakkolwiek zatem w dacie istotnej z punktu widzenia uwłaszczenia P. Skarb Państwa był właścicielem nieruchomości, to prawo zarządu do tej nieruchomości przysługiwało podmiotowi trzeciemu. Zgodnie zaś z art. 34 ust. 4 ustawy, nabycie praw o jakich mowa w art. 34 ust. 1 i 3 ustawy, nie może naruszać praw osób trzecich. Podważenie tego stanowiska wymagało wykazania w skardze kasacyjnej, że ustalenia przyjęte w tym zakresie są niezgodne ze stanem faktycznym, że żadnemu podmiotowi trzeciemu prawa do nieruchomości nie przysługują, a w konsekwencji nie zachodzi przeszkoda z art. 34 ust. 4 ustawy. Żaden ze zgłoszonych zarzutów takich miarodajnych twierdzeń jednak nie zawiera. W zupełnym oderwaniu od okoliczności sprawy pozostaje uzasadnienie zarzutu naruszenia przepisów postępowania dotyczące wadliwości ustaleń faktycznych, wskazujące, że rozstrzygnięcie zostało oparte na wadliwym założeniu, jakoby Skarb Państwa nie był właścicielem nieruchomości w dniu 5 grudnia 1990 r. i 27 października 2000 r. Takie ustalenie w sprawie nie zostało przyjęte, wręcz odwrotnie, zarówno decyzje organów, jak i wyrok Sądu I instancji zostały oparte na ustaleniu, że w tych datach Skarb Państwa był właścicielem nieruchomości. Zarzut ewidentnie zatem nie przystaje do okoliczności sprawy i został postawiony bez jakiegokolwiek uzasadnienia. Z tego też powodu nie mógł odnieść skutku zarzut naruszenia art. 61 § 1-2 k.p.a. w zw. z art. 37a ust. 1-2 ustawy, w sprawie stan prawny gruntów wchodzących w skład linii kolejowej jest uregulowany i stanowią one własność Skarbu Państwa. Wobec powyższego nie znajdują potwierdzenia zarzuty naruszenia art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 75 § 1, art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. oraz art. 61 § 1-2 k.p.a. i art. 37a ust. 1-2 ustawy, Sąd I instancji nie miał podstaw do zastosowania art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. Nie mógł odnieść skutku również zarzut naruszenia prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 34 ust. 1 ustawy. Zarzut błędnej wykładni wymaga wskazania naruszonych dyrektyw interpretacyjnych, będącego skutkiem takiego naruszenia wadliwego ustalenia treści normy prawnej, wskazania na prawidłową wykładnię przepisu. Żadnych takich argumentów skarga kasacyjna nie zawiera. Zarzutem błędnej wykładni nie można zwalczać ani ustaleń faktycznych w sprawie, ani prawidłowości zastosowania przepisu. Nie dotyczy natomiast kwestii wykładni zarzut sprowadzony do tezy, że bezzasadnie przyjęto, iż P. nie nabyły prawa użytkowania wieczystego nieruchomości z dniem 27 października, mimo iż zrealizowały się podstawy uwłaszczenia. Jeszcze raz zatem należy zwrócić uwagę, że oprócz przesłanek pozytywnych do nabycia przez P. prawa użytkowania wieczystego gruntów na podstawie art. 34 ust. 1 ustawy, przepis art. 34 ust. 4 tej ustawy przewiduje przesłankę negatywną – takie nabycie nie możne naruszać praw osób trzecich. W sprawie organy wprost deklarowały, że przesłanki pozytywne zostały spełnione, na przeszkodzie do uwzględnienia wniosku stoją okoliczności przewidziane w art. 34 ust. 4 ustawy. Do tej podstawy prawnej w skardze kasacyjnej nie skierowano jednak żadnego zarzutu. Mając na uwadze podane argumenty, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji o oddaleniu skargi kasacyjnej. Podstawą do rozpoznania skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym był przepis art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a. Uzasadnienie wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego zostało sporządzone z uwzględnieniem przepisu art. 193 in fine p.p.s.a., zgodnie z którym uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej.