I OSK 2244/20

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jolanta Rudnicka Sędziowie: Sędzia NSA Monika Nowicka Sędzia NSA Marian Wolanin (spr.) po rozpoznaniu w dniu 23 lutego 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skarg kasacyjnych Wojewody [...] i Stowarzyszenia [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 12 grudnia 2019 r. sygn. akt II SA/Kr 812/19 w sprawie ze skargi Polskiego [...] na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] maja 2019 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie odmowy ustalenia i wypłaty odszkodowania: 1) oddala skargi kasacyjne; 2) zasądza od Wojewody [...] i Stowarzyszenia [...] na rzecz Polskiego [...] kwoty po 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Zaskarżonym wyrokiem z 12 grudnia 2019 r., sygn. akt II SA/Kr 812/19, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uchylił decyzję Wojewody [...] z [...] maja 2019 r., nr [...], oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty [...] z [...] września 2018 r., nr [...], w sprawie ze skargi Polskiego [...] (dalej: "[...]") w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie odmowy ustalenia i wypłaty odszkodowania. Od powyższego wyroku skargi kasacyjne wnieśli: Wojewoda [...] oraz Stowarzyszenie [...] W skardze kasacyjnej Wojewoda [...], jako podstawy kasacyjne wskazał na naruszenie prawa materialnego, polegające na naruszeniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2012 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325) – dalej ppsa, przez błędne przyjęcie, że w okolicznościach faktycznych rozpoznawanej sprawy roszczenie Stowarzyszenia [...] do ustalenia i wypłaty odszkodowania na jego rzecz z tytułu prawa użytkowania wieczystego, które wygasło przed wyodrębnieniem z Polskiego [...] struktury tego Stowarzyszenia, nie wchodzą do zakresu praw i obowiązków, o których mowa w art. 73 ust. 3 ustawy z dnia 13 grudnia 2013 r. o rodzinnych ogrodach działkowych (Dz.U. z 2017 r. poz. 2176) oraz przez błędne przyjęcie w związku z tym, że organ odwoławczy naruszył art. 12 ust. 4f ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych (Dz.U. z 2018 r. poz.1474). W skardze kasacyjnej Stowarzyszenie [...], jako podstawy kasacyjne wskazało na naruszenie prawa materialnego przez jego błędną wykładnię, tj.: 1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ppsa w zw. z art. 73 ust. 3 w zw. z art. 65 ust. 1 pkt 1 ustawy o rodzinnych ogrodach działkowych przez błędne przyjęcie, że ze względu na fakt, iż Stowarzyszenie [...] powstało w momencie, gdy prawo własności działki nr [...] przysługiwało już Gminie [...], a użytkowanie wieczyste [...] wygasło, to prawo do odszkodowania nie weszło do zakresu praw i obowiązków, o których mowa w art. 73 ust. 3 tej ustawy, podczas gdy prawo to jest objęte hipotezą tego przepisu i zostało przez Stowarzyszenie [...] nabyte ex lege w drodze sukcesji uniwersalnej w dniu [...] października 2014 r., na podstawie art. 73 ust. 3 w zw. z art. 65 ust. 1 pkt 1 ustawy; 2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ppsa w zw. art. 12 ust. 4f ustawy o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych przez błędne uznanie, że uprawnioną do otrzymania odszkodowania jest wyłącznie osoba będąca właścicielem nieruchomości w dniu, w którym decyzja o ustaleniu lokalizacji drogowej stała się ostateczna, podczas gdy w przypadku sukcesji uniwersalnej, która - co zostało przyznane przez Sąd pierwszej instancji - miała miejsce w niniejszej sprawie, roszczenie takie przechodzi na następcę prawnego podmiotu pierwotnie uprawnionego, czyli w niniejszej sprawie na Stowarzyszenie [...] 3) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ppsa w zw. art. 12 ust. 4f specustawy drogowej w zw. z art. 73 ust. 3 w zw. z art. 65 ust. 1 pkt 1 ustawy o rodzinnych ogrodach działkowych przez błędne przyjęcie, że odszkodowanie powinno zostać ustalone na rzecz [...], który był użytkownikiem wieczystym wywłaszczonej nieruchomości według jej stanu prawnego w dniu wydania przez Starostę [...] decyzji z [...] grudnia 2012 r. o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej, która w dniu [...] stycznia 2013 r. stała się ostateczna, podczas gdy prawidłowe zastosowanie powołanych w niniejszym punkcie przepisów powinno doprowadzić Sąd pierwszej instancji do konstatacji, że odszkodowanie to powinno zostać ustalone na rzecz Stowarzyszenia [...] które w zakresie prawa do odszkodowania stało się następcą prawnym [...] pod tytułem ogólnym, co implikowało nabycie prawa do uzyskania odszkodowania w drodze sukcesji uniwersalnej. W odpowiedzi na skargi kasacyjne [...], reprezentowany przez radcę prawnego, wniósł o ich oddalenie oraz zasądzenie na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skargi kasacyjne nie zawierają usprawiedliwionych podstaw do ich uwzględnienia, dlatego podlegają oddaleniu. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje bowiem sprawę tylko w granicach skargi kasacyjnej (art. 183 § 1 ppsa), z urzędu biorąc pod uwagę jedynie nieważność postępowania, co oznacza związanie przytoczonymi w skardze kasacyjnej jej podstawami, określonymi w art. 174 ppsa. Wobec niestwierdzenia zaistnienia przesłanek nieważności postępowania, oceniając wyrok Sądu pierwszej instancji w ramach zarzutów zgłoszonych w skargach kasacyjnych, Naczelny Sąd Administracyjny uznał te zarzuty za niezasadne. W obu podstawach kasacyjnych zarzuty sprowadzały się w istocie do naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ppsa w zw. z art. 73 ust. 3 (w zw. z art. 65 ust. 1 pkt 1) ustawy o rodzinnych ogrodach działkowych oraz art. 12 ust. 4f specustawy drogowej przez błędne przyjęcie, że odszkodowanie za wygaśnięcie prawa użytkowania wieczystego powinno zostać ustalone na rzecz [...]. W ocenie wnoszących skargi kasacyjne, odszkodowanie to powinno zostać ustalone na rzecz Stowarzyszenia [...], które w zakresie prawa do odszkodowania stało się następcą prawnym [...] pod tytułem ogólnym, co warunkowało nabycie prawa do uzyskania odszkodowania w drodze sukcesji uniwersalnej. W przedmiotowej sprawie decyzja o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej, na mocy której wygasło przysługujące [...] prawo użytkowania wieczystego działki nr [...], została wydana w dniu [...] grudnia 2012 r. i stała się ostateczna w dniu [...] stycznia 2013 r. Następnie w dniu [...] września 2014 r. podjęte zostały uchwały: o wyodrębnieniu rodzinnego ogrodu działkowego [...] ze stowarzyszenia ogrodowego [...] (uchwała nr [...]) i powołaniu nowego stowarzyszenia ogrodowego o nazwie [...] w Z. (uchwała nr [...]). Zgodnie z postanowieniami tej ostatniej uchwały Stowarzyszenie [...] w Z. stało się następcą prawnym [...] i przejęło prowadzenie ogrodu. Stowarzyszenie to zostało zarejestrowane w Krajowym Rejestrze Sądowym w dniu [...] października 2014 r. i z tą datą nabyło osobowość prawną. Zgodnie z art. 73 ust. 3 ustawy o ogrodach działkowym, z dniem nabycia osobowości prawnej przez Stowarzyszenie [...] powołane na podstawie uchwały o wyodrębnieniu [...], staje się ono następcą prawnym Stowarzyszenia [...], o którym mowa w art. 65 ust. 1 pkt 1 (czyli [...]), w zakresie praw i obowiązków terenowej jednostki organizacyjnej, której dotyczyła uchwała o wyodrębnieniu [...]. Następstwo prawne obejmuje w szczególności prawa do nieruchomości zajmowanych przez rodzinny ogród działkowy, własność infrastruktury ogrodowej oraz środki na rachunkach bankowych prowadzonych dla terenowej jednostki organizacyjnej. Z treści cytowanego przepisu wynika, że powołane na podstawie uchwały o wyodrębnieniu [...] stowarzyszenie ogrodowe staje się następcą prawnym [...] jedynie w zakresie praw i obowiązków terenowej jednostki organizacyjnej, której dotyczyła ta uchwała. Oznacza to, że omawiane następstwo prawne należy odczytywać w zakresie przedmiotowym uchwały o wyodrębnieniu [...], co potwierdza także treść art. 70 ust. 1 pkt 2 ustawy o rodzinnych ogrodach działkowych stanowiąca, że zebranie działkowców, o którym mowa w art. 69 ust. 1, w drodze głosowania, podejmuje uchwałę o wyodrębnieniu rodzinnego ogrodu działkowego ze stowarzyszenia ogrodowego, o którym mowa w art. 65 ust. 1 pkt 1, i powołaniu nowego stowarzyszenia ogrodowego, które przejmie prowadzenie tego ogrodu (uchwała o wyodrębnieniu [...]). W uchwale o wyodrębnieniu dochodzi zatem do określenia dwóch zasadniczych elementów: wyodrębnienia ogrodu działkowego oraz powołania nowego stowarzyszenia mającego zarządzać tym ogrodem. Uchwała o wyodrębnieniu rodzinnego ogrodu działkowego [...] została podjęta dopiero w dniu [...] września 2014 r., dlatego nie obejmuje swoim zakresem terenu, do którego prawo użytkowania wieczystego przysługujące [...] wygasło w wyniku decyzji Starosty [...] z [...] grudnia 2012 r. o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej. Uchwała ta dotyczy jedynie terenu, do którego przysługiwało [...] prawo użytkowania wieczystego w dniu jej podjęcia. Skoro od dnia [...] stycznia 2013 r., tj. od chwili, gdy decyzja Starosty [...] o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej stała się ostateczna, użytkowanie wieczyste [...] do przedmiotowej nieruchomości już nie istniało, to tym samym w chwili wyodrębnienia Stowarzyszenia [...] nie istniało roszczenie odszkodowawcze związane z przejmowanym przez to Stowarzyszenie ogrodem działkowym do zarządzania. W związku z tym roszczenie odszkodowawcze związane z utraconym przez [...] prawem użytkowania wieczystego w wyniku decyzji Starosty [...] z [...] grudnia 2012 r. nie przeszło na rzecz Stowarzyszenia [...]. Podmiotem uprawnionym do otrzymania odszkodowania, w trybie art. 12 ust. 4f specustawy drogowej, pozostaje zatem [...], jako podmiot pozbawiony prawa użytkowania wieczystego w wyniku powołanej wyżej decyzji z [...] grudnia 2012 r. W związku z powyższym, nie zasługują na uwzględnienie zarzuty kasacyjne naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ppsa w zw. z art. 73 ust. 3 (w zw. z art. 65 ust. 1 pkt 1) ustawy o rodzinnych ogrodach działkowych oraz art. 12 ust. 4f specustawy drogowej, skoro Sąd pierwszej instancji prawidłowo stwierdził, że odszkodowanie za wygaśnięcie prawa użytkowania wieczystego przedmiotowej nieruchomości powinno zostać ustalone na rzecz [...]. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 i art. 193 zdanie drugie w zw. z art. 182 § 2 ppsa, orzekł jak w sentencji wyroku. O zwrocie kosztów postępowania kasacyjnego, na które składało się wynagrodzenie radcy prawnego za sporządzenie odpowiedzi na skargi kasacyjne, orzeczono na podstawie art. 204 pkt 2 i art. 205 § 2 ppsa w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2018 r. poz. 265).