I OSK 2247/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Jan Paweł Tarno, Sędzia NSA Joanna Banasiewicz, Sędzia del. WSA Mirosław Gdesz (spr.), Protokolant starszy inspektor sądowy Anna Krakowiecka, po rozpoznaniu w dniu 18 marca 2014 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej [...] S.A. w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 maja 2012 r. sygn. akt I SA/Wa 15/12 w sprawie ze skargi [...] S.A. w W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...] listopada 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nabycia prawa użytkowania wieczystego gruntu oddala skargę kasacyjną. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 16 maja 2012 r. sygn. akt I SA/Wa 15/12 oddalił skargę [...] "[...]" S.A. z/s w W. (dalej powoływana jako skarżąca spółka) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...] listopada 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nabycia prawa użytkowania wieczystego gruntu oddalił skargę. Wyrok ten zapadł w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych: Prezydent m.st. Warszawy decyzją z dnia [...] listopada 2010 r. nr [...] działając na podstawie art. 200 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2010 r. Nr 102, poz. 651 ze zm.; dalej powoływana jako ugn) odmówił stwierdzenia nabycia z dniem 5 grudnia 1990 r. z mocy prawa, przez państwowe przedsiębiorstwo pod nazwą [...] "[...]" z siedzibą W. prawa użytkowania wieczystego gruntu położonego w Warszawie przy ul. [...], stanowiącego obecnie część działki ewidencyjnej nr [...] (dawniej część działki ewidencyjnej nr [...]) o powierzchni 519 m2 oraz prawa własności budynku i innych urządzeń znajdujących się na gruncie. Uzasadniając wydaną decyzję organ pierwszej instancji wyjaśnił, że wnioskodawca nie spełnił przesłanki z art. 200 ugn nakazującej składanie wniosków uwłaszczeniowych w ściśle określonym terminie. Ponadto wnioskodawca nie wykazał spełnienia kolejnej przesłanki z art. 200 ugn, a mianowicie legitymowania się przez przedsiębiorstwo państwowe prawem zarządu do nieruchomości na dzień 5 grudnia 1990 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie, po rozpatrzeniu odwołania skarżącej spółki, decyzją z dnia [...] listopada 2011 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Kolegium wskazało, że skarżąca spółka nie udokumentowała, że jej poprzednik prawny posiadał przedmiotową nieruchomość w zarządzie w dniu 5 grudnia 1990 r. Organ odwoławczy zauważył, że w toku prowadzonego postępowania nie uzyskano dokumentów wymaganych w myśl § 4 ust. 1 Rady Ministrów z dnia 10 lutego 1998 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczenia osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu (Dz.U. Nr 23, poz. 120 ze zm.; dalej powoływane jako rozporządzenie), które potwierdzałyby, że grunt znajdował się w dniu 5 grudnia 1990 r. w zarządzie. Jako dowód posiadania przez przedsiębiorstwo państwowe prawa zarządu do przedmiotowej nieruchomości spółka przedstawiła zeznania świadka A. O. z dnia [...] października 2004 r., byłej pracownicy działu księgowości [A] "[...]" złożone w trybie § 4 ust. 3 rozporządzenia. Z zeznania tego wynika, że nieruchomość w postaci budynku hotelowego przeznaczonego na hotel robotniczy dla pracowników [A] w 1952 r. została przekazana w zarząd na podstawie decyzji wydanej przez Dzielnicową Radę Narodową m. st. Warszawa-Ochota. Natomiast z oświadczenia z dnia [...] czerwca 1998 r. R. L. i R. M. - członków Zarządu [...] S.A. złożonego w trybie § 4 ust. 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 lutego 1998 r. wynika, że nieruchomość zabudowana byłym hotelem robotniczym znajduje się w użytkowaniu Spółki. Organ odwoławczy uznał, że ww. oświadczenia nie są ze sobą spójne, a ponadto nie mogą być uznane za wystarczające dla przyjęcia, iż przedmiotowy grunt znajdował się w dniu 5 grudnia 1990 r. w zarządzie. Kolegium zaznaczyło, że faktu sprawowania zarządu nieruchomością nie można wywodzić z samego złożenia przez wnioskodawcę oświadczenia o tym, iż zarząd był wykonywany. Organ odwoławczy zaznaczył również, że tytułu prawnego do przedmiotowej nieruchomości nie można wywodzić z aktów normatywnych dotyczących poprzedników prawnych przedsiębiorstwa państwowego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie nie podzieliło natomiast stanowiska wyrażonego w uzasadnieniu decyzji organu I instancji, zgodnie z którym z art. 200 ugn wynika obowiązek składania wniosków uwłaszczeniowych w ściśle określonym terminie. Na powyższą decyzję skarżąca spółka wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zarzucając naruszenie: art. 7, art. 11, art. 15, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 1 i art. 138 § 2 Kpa oraz naruszenie art. 200 ugn. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie powołanym wyrokiem z 16 maja 2012 r. skargę Spółki oddalił. W uzasadnieniu wyroku stwierdzono, że zgodnie z treścią § 4 ust. 3 powołanego rozporządzenia jeżeli dokumenty potwierdzające istnienie zarządu się nie zachowały, stwierdzenia dotychczasowego prawa zarządu można dokonać na podstawie zeznań świadków lub oświadczeń stron złożonych zgodnie z art. 75 Kpa, potwierdzających przekazanie nieruchomości państwowym i komunalnym jednostkom organizacyjnym. Warunkiem koniecznym dla zastosowania trybu z ust. 3 § 4 rozporządzenia jest ustalenie, że dokumenty nie zachowały się. Powyższe oznacza, że dokumenty takie musiały istnieć i ich istnienie winno zostać potwierdzone zeznaniami świadków z powodu ich niezachowania się. Zdaniem sądu powyższego nie dowiedziono co prawidłowo zważyły organy. Ponadto w ocenie Sądu I instancji organy obu instancji słusznie uznały, że skarżąca spółka nie wykazała, iż jej poprzednik prawny dysponował w dacie 5 grudnia 1990 r. prawem zarządu do opisanej nieruchomości w sposób zgodny z regulacją powołanego wyżej rozporządzenia. Skarżąca spółka nie przedłożyła któregokolwiek z dokumentów o których mowa w pkt 1-10, jak również nie udowodniła posiadania przez nią prawa zarządu w formie o której mowa w ust. 3 § 4 rozporządzenia. Z materiału dowodowego dostępnego w niniejszej sprawie wynika, że w postępowaniu uwłaszczeniowym skarżąca spółka wskazała na następujące dokumenty, które jego zdaniem miałyby potwierdzić okoliczność legitymowania się przez poprzednika prawnego wnioskodawcy prawem zarządu: - zarządzenie Ministra Przemysłu i Handlu z dnia 15 września 1948 r., wydane w porozumieniu z Ministrem Skarbu i Prezesem Centralnego Urzędu Planowania o utworzeniu przedsiębiorstwa państwowego pod nazwą Wytwórnie Sprzętu Komunikacyjnego (Monitor Polski nr A-84, poz. 911), - umowy najmu zawartej w dniu 22 października 1990 r. przez [...] "[...]" W., - deklaracje podatkowe od podatku od nieruchomości składanych przez [...] "[...]" w roku 1990 (a także w latach 1991, 1992, 1993,1995, 1996, 1997, 1998, 1999 do 2008 r.), - zeznania świadka A. O., pracownika działu księgowości [A] "[...]", - oświadczenie R. L. i R. M. - członków Zarządu Spółki złożone w trybie art. 75 Kpa. Zdaniem Sądu I instancji dokumentów tych nie można uznać za decyzje, umowy, uchwały, zarządzenia czy protokoły o których mowa w § 4 ust. 1 pkt 1-4 i 6-10 rozporządzenia. Zgodzić również należy się z argumentacją organu drugiej instancji, że zeznania świadka A. O. oraz oświadczenie członków zarządu skarżącej spółki Wskazują jedynie na pewną sytuację faktyczną natomiast nie potwierdzają istnienia prawa zarządu do nieruchomości. Nie wynika z nich kwestia zasadnicza czyli to, że dokumenty potwierdzające prawo zarządu kiedykolwiek istniały. Nie można zatem stwierdzić, że oświadczenia te nie spełniają przesłanki o której mowa w § 4 ust. 3 rozporządzenia. Skarżąca spółka od powyższego wyroku wniosła skargę kasacyjną zarzucając naruszenie następujących przepisów postępowania: a) art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm. – zwanej dalej Ppsa) poprzez jego zastosowanie i art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 3 § 1 Ppsa poprzez ich niezastosowanie i oddalenie skargi, pomimo naruszenia przez organ I instancji przepisów prawa materialnego tj. dokonania błędnej wykładni art. 200 ugn i błędne uznanie, że skarżąca spółka złożyła wniosek uwłaszczeniowy po upływie terminu do jego złożenia; b) art. 151 Ppsa poprzez jego zastosowanie i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 3 § 1 Ppsa poprzez ich niezastosowanie pomimo błędnego zastosowania przez: - organ I instancji § 4 ust. 1 i 3 powołanego rozporządzenia wykonawczego z 10 lutego 1998 r., który błędnie przyjął że w prowadzonym postępowaniu można przeprowadzać tylko dowody z dokumentów określonych rodzajowo w tym rozporządzeniu, - organ II instancji przepisu § 4 ust. 1 i 3 powołanego rozporządzenia, przez błędne przyjęcie, że obowiązek dowodzenia na okoliczność istnienia prawa zarządu spoczywa na skarżącej spółce, zarówno co do istoty (istnienia prawa zarządu) jak i co do wykazania pierwotnego istnienia środka dowodowego określonego w § 4 ust. 1 tego rozporządzenia; c) art. 151 Ppsa poprzez jego zastosowanie i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 3 § 1 Ppsa poprzez ich niezastosowanie, co skutkowało oddaleniem skargi pomimo naruszenia przez organ II instancji: - art. 138 § 2 Kpa poprzez nieuchylenie decyzji Prezydenta m. st. Warszawy, mimo że została ona wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy miał istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie, podczas kiedy organ I instancji nie przeprowadził postępowania dowodowego uznając wniosek skarżącej spółki za złożony po terminie, - art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 Kpa polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu materiału dowodowego i nie podjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, w tym niewyjaśnienie na podstawie zeznań świadków i oświadczeń stron złożonych na podstawie art. 75 Kpa faktu przekazania nieruchomości poprzednikowi skarżącej, - art. 7, art. 80 i art. 107 § 1 Kpa polegające na niewyczerpującym rozpatrzeniu materiału dowodowego oraz na jego dowolnej ocenie wyrażającej się zwłaszcza w odmówieniu mocy dowodowej i wiarygodności oświadczeniom składanym przez członków zarządu skarżącej spółki i jej pracownika, pomimo że zawarte w nich oświadczenia są spójne i pozwalają na ustalenia faktu przysługiwania skarżącej spółce prawa zarządu do przedmiotowej nieruchomości, - art. 77 i art. 80 Kpa poprzez oparcie rozstrzygnięcia na oczywiście sprzecznych tezach, poprzez przyjęcie, że z materiału dowodowego zebranego w toku postępowania nie wynika, że dokumenty dotyczące przekazania nieruchomości istniały, podczas gdy z twierdzeń członków zarządu skarżącej spółki i jej pracownika wynika wprost, że dokumenty takie z prawdopodobieństwem graniczącym z pewnością istniały i zaginęły w czasie zmian organizacyjnych w skarżącej spółce, w trakcie zalania lub z przyczyn leżących po stronie organów publicznych; d) art. 141 § 4 Ppsa w zw. z art. 3 § 1 Ppsa poprzez zaniechanie ustosunkowania się do poszczególnych zarzutów przedstawionych przez skarżącą w skardze oraz sprzeczność w treści uzasadnienia, a tym samym uniemożliwienie przeprowadzenia prawidłowej kontroli instancyjnej; e) art. 151 Ppsa poprzez jego zastosowanie i art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 3 § 1 Ppsa poprzez ich niezastosowanie, polegające na oddaleniu skargi pomimo naruszenia przez organy prawa materialnego – art. 200 ugn poprzez jego niezastosowanie mimo istnienia przesłanek stwierdzenia nabycia przez skarżącą spółkę prawa użytkowania wieczystego gruntu i prawa własności budynków i urządzeń znajdujących się na nim. W związku z powyższym skarżąca spółka wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. W postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym prowadzonym na skutek wniesienia skargi kasacyjnej obowiązuje generalna zasada ograniczonej kognicji tego sądu (art. 183 § 1 Ppsa). Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, wyznaczonych przez przyjęte w niej podstawy, określające zarówno rodzaj zarzucanego zaskarżonemu orzeczeniu naruszenia prawa, jak i jego zakres. Z urzędu bierze pod rozwagę tylko nieważność postępowania. Ta jednak nie miała miejsca w rozpoznawanej sprawie. Tego rodzaju stan rzeczy sprawia, że zarzuty skargi kasacyjnej wywierają doniosły wpływ na przebieg i wynik postępowania kasacyjnego, wyznaczając zakres wspomnianej kontroli instancyjnej. Przypomnieć należy, że stosownie do treści art. 174 Ppsa skarga kasacyjna może być oparta na następujących podstawach: naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie lub naruszenie przez Sąd pierwszej instancji przepisów postępowania w sposób, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Są to dwie odrębne podstawy kasacyjne, które nie podlegają łączeniu, ponieważ odnoszą się do różnego rodzaju uchybień. O ile zarzut naruszenia prawa procesowego ma na celu wykazanie, że stan faktyczny przyjęty przez Sąd w zaskarżonym wyroku jest nieprawidłowy, o tyle przy ocenie zarzutu naruszenia prawa materialnego przez jego niewłaściwe zastosowanie, ocenie podlega proces subsumcji danego stanu faktycznego pod zastosowany przez Sąd przepis prawa materialnego. Zarzut naruszenia prawa procesowego - art. 151 Ppsa poprzez jego zastosowanie i art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 3 § 1 Ppsa poprzez ich niezastosowanie i oddalenie skargi, pomimo naruszenia przez organ I instancji przepisów prawa materialnego tj. dokonania błędnej wykładni art. 200 ugn oraz zarzut naruszenia art. 151 Ppsa poprzez jego zastosowanie i art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 3 § 1 Ppsa poprzez ich niezastosowanie, polegające na oddaleniu skargi pomimo naruszenia przez organy prawa materialnego – art. 200 ugn są dla Sądu w ogóle niezrozumiałe. Postawienie takich zarzutów jest niedopuszczalne i wynika z niezrozumienia przez pełnomocnika skarżącej spółki podstaw kasacyjnych określonych w art. 174 Ppsa. Nie można bowiem łączyć naruszenia prawa procesowego z prawem materialnym w ramach jednego zarzutu – z uwagi na ich specyfikę. Zarzut "b" skargi kasacyjnej, w którym wywiedziono naruszenie art. 151 Ppsa poprzez jego zastosowanie i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 3 § 1 Ppsa poprzez ich niezastosowanie pomimo błędnego zastosowania przez organy § 4 ust. 1 i 3 rozporządzenia nie zasługuje na uwzględnienie. W sytuacji kiedy skarżąca spółka nie przedłożyła dowodu potwierdzającego zarząd gruntem, a świadkowie nie mieli jakiejkolwiek wiedzy na temat dokumentacji dotyczącej władania gruntem w formie prawem przewidzianej i nie zeznali, że fakt sprawowania zarządu miał miejsce, to zarówno Prezydent m. st. Warszawy jak i Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie trafnie wywiedli, że nie było podstaw do uwzględnienia wniosku uwłaszczeniowego. Odnośnie dopuszczalności wykorzystania w sprawie zeznań świadków lub oświadczeń stron na okoliczność stwierdzenia prawa zarządu wskazać należy, że zgodnie z § 4 ust. 3 rozporządzenia z dnia 10 lutego 1998 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczania osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu - jeżeli nie zachowały się dokumenty, potwierdzające dotychczasowe prawo zarządu, stwierdzenia tego prawa można dokonać na podstawie zeznań świadków lub oświadczeń złożonych zgodnie z art. 75 Kpa, potwierdzających przekazanie nieruchomości państwowym i komunalnym jednostkom organizacyjnym. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, w trybie tego przepisu można dowodzić istnienia prawa zarządu jedynie wtedy, gdy przesądzone zostanie uprzednio, że prawo zarządu nieruchomości było ustanowione, lecz nie zachowały się dokumenty stwierdzające tę okoliczność. W przedmiotowej sprawie, jak słusznie wskazał Sąd I instancji taka sytuacja nie miała miejsca. Skoro świadkowie nie mieli jakiejkolwiek wiedzy na temat dokumentacji dotyczącej władania gruntem w formie prawem przewidzianej i nie zeznali, że fakt sprawowania zarządu miał miejsce, to zarówno Prezydent m. st. Warszawy jak i Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie trafnie wywiedli, że nie było podstaw do uwzględnienia wniosku uwłaszczeniowego. W sytuacji zaś ustalenia przez organ, że prawo zarządu co do działki ustanowione nie było, dowodzenie istnienia tego prawa poprzez przesłuchanie świadków i stron, stanowiłoby obejście przepisu § 4 ust. 1 rozporządzenia, wymagającego przedłożenia enumeratywnie wymienionych w tym przepisie dokumentów. Tym samym, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie zasługuje na uwzględnienie również zarzut naruszenia art. 151 Ppsa poprzez jego zastosowanie i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 3 § 1 Ppsa w zw. z art. 138 § 2 Kpa, art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 Kpa, art. 7, art. 80 i art. 107 § 1 Kpa oraz art. 77 i art. 80 Kpa, ponieważ Sąd I instancji w sposób prawidłowy dokonał badania zaskarżonej decyzji, dokładnie wyjaśniając motywy wydanego w sprawie wyroku i wskazując, że organ w sposób wszechstronny i prawidłowy ocenił materiał dowodowy. Odnosząc się do zarzutu uchybienia przez Sąd I instancji art. 141 § 4 Ppsa, należy podkreślić, że do naruszenia tego przepisu dochodzi w sytuacji gdy uzasadnienie orzeczenia nie pozwala jednoznacznie ustalić przesłanek, jakimi kierował się wojewódzki sąd administracyjny podejmując zaskarżone orzeczenie, a wada ta nie pozwala na kontrolę kasacyjną orzeczenia, lub brak jest uzasadnienia któregokolwiek z rozstrzygnięć sądu, albo gdy uzasadnienie obejmuje rozstrzygnięcie, którego nie ma w sentencji orzeczenia (wyrok NSA z 19 marca 2012 r., II GSK 85/11, LEX nr 1135531). Taki przypadek w niniejszej sprawie nie zachodzi. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego uzasadnienie zaskarżonego wyroku spełnia powyższe wymagania, a Sąd I instancji odniósł się do wszystkich zarzutów i argumentów przedstawionych w skardze oraz wszechstronnie wyjaśnił podstawę rozstrzygnięcia. Natomiast fakt, że stanowisko przyjęte przez Sąd I instancji w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku jest niekorzystne dla skarżącej kasacyjnie, nie oznacza, iż doszło do naruszenia art. 141 § 4 Ppsa. Biorąc zatem pod uwagę okoliczności faktyczne sprawy nie można zarzucić Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie błędnej oceny zaskarżonej decyzji. W konsekwencji skarga kasacyjna, jako pozbawiona usprawiedliwionych podstaw, podlegała oddaleniu na podstawie art. 184 Ppsa.