I OSK 2278/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Monika Nowicka (spr.) Sędziowie: sędzia NSA Jolanta Rudnicka sędzia del. WSA Agnieszka Miernik po rozpoznaniu w dniu 29 października 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M.M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 18 lipca 2024 r., sygn. akt II SA/Łd 82/24 w sprawie ze skargi M. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 30 października 2023 r., nr SKO.4115.235.2023 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do zasiłku celowego oddala skargę kasacyjną. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, wyrokiem z dnia 18 lipca 2024 r. (sygn. akt II SA/Łd 82/24) - orzekając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej jako "p.p.s.a.") – oddalił skargę M. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 30 października 2023 r. nr SKO.4115.235.2023 utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta Miasta Łodzi z dnia 28 sierpnia 2023 r. nr I WPŚ.4120.17076.2023 o odmowie przyznania skarżącej zasiłku celowego w miesiącu maju 2023 r. z przeznaczeniem na zakup butów. W skardze kasacyjnej, zaskarżając powyższy wyrok w całości, M. M. zarzuciła Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Łodzi: 1. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. a) art. 133 § 1 w zw. z art. 134 § 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit c w zw. z art. 151 p.p.s.a. w zw. art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a.- poprzez ich niewłaściwe zastosowanie (a w przypadku art. 151 p.p.s.a. przez jego niezastosowanie), tj. nieodoniesienie się do istotnej części zarzutów podniesionych w skardze i akceptację nieprawidłowości postępowania przed organami, które zaprezentowały następujące naruszenia: ocenę faktów i materiału dowodowego zebranego w sprawie sprzecznie z rzeczywistością i faktyczną treścią materiału w sprawie i oparcie rozstrzygnięcia na nieprawdziwych okolicznościach, które nie miały miejsca, akceptację przez organ II Instancji naruszeń organu pierwszej instancji w tym zakresie- a w konsekwencji oddalenie skargi, b) art. 133 § 1 w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit c w zw. z art. 151 p.p.s.a. w zw. art. 8 k.p.a.- poprzez ich niewłaściwe zastosowanie (a w przypadku art. 151 p.p.s.a. przez jego niezastosowanie), tj. nieodoniesienie się do istotnej części zarzutów podniesionych w skardze, akceptację nieprawidłowości postępowania przed organami, które zaprezentowały następujące naruszenia: naruszenie przepisów postępowania tj. art. 8 k.p.a. poprzez naruszenie zasady zaufania do władzy publicznej i utrwalonej praktyki rozstrzygania spraw poprzez oparcie rozstrzygnięcia na fałszywych okolicznościach, które nie miały miejsca oraz odstąpienie od utrwalonej, stałej praktyki przeprowadzania wywiadów środowiskowych w formie telefonicznej, za czym przemawiała i nadal przemawia sytuacja życiowa, zdrowotna oraz sytuacja epidemiologiczna w kraju, akceptację przez organ II Instancji naruszeń organu pierwszej instancji w tym zakresie- a w konsekwencji oddalenie skargi, c) art. 133 § 1 w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit a w zw. z art. 151 p.p.s.a. w zw. art. 2 ust. 1 w zw. z art. 4, art. 11 ust. 2 oraz art. 38 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - poprzez ich niewłaściwe zastosowanie (a w przypadku art. 151 p.p.s.a. przez jego niezastosowanie), tj. nieodoniesienie się do istotnej części zarzutów podniesionych w skardze, akceptację nieprawidłowości postępowania przed organami i w konsekwencji oddalenie skargi mimo, że organy dopuściły się naruszeń prawa materialnego, d) art. 133 § 1 w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 151 p.p.s.a. w zw. art. 11 ust. 2 w zw. art. 107 ust. 4 i 4a ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej i w konsekwencji oddalenie skargi mimo, że organy dopuściły się naruszeń prawa materialnego, e) art. 133 § 1 w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit a w zw. z art. 151 p.p.s.a. w zw. art. 15o ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych i w konsekwencji oddalenie skargi mimo, że organy dopuściły się naruszeń prawa materialnego; 2. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. - art. 4, art. 11 ust. 2 oraz art. 38 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, art. 11 ust. 2 w zw. art. 107 ust. 4 i 4a ustawy z dnia 12 marca 2004 o pomocy społecznej, art. 15o ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych - poprzez ich niewłaściwą interpretację a w konsekwencji nieprawidłowe zastosowanie polegającego na przyjęciu, że działania skarżącej stanowią o braku współpracy z organem skutkującym odmową świadczenia, gdy okoliczności sprawy przesądzają, że skarżąca współpracowała z organem w miarę możliwości zdrowotnych, nigdy nie odmówiła wywiadu, a odnośnie telefonicznej formy wywiadu oparła się wprost na oświadczeniach i zapewnieniach przekazanych jej przez pracowników MOPS i w konsekwencji akceptację naruszenia organu, tj. braku przyznania świadczeń mimo spełnienia warunków do ich przyznania i przeprowadzenia wywiadu oraz jego aktualizacji i ustalenia wszystkich wymaganych objętych nimi informacji, w tym nieuwzględnienie formy telefonicznej aktualizacji, która wobec sytuacji skarżącej, w tym zagrożenia jej zdrowia i ponownego wzrostu zachorowania na covid była dopuszczalna, wskazana i możliwa i o której zapewnił sam pracownik organu, a także mimo faktu, że obecnie skarżąca odpowiedziała na wezwanie przesłane drogą pisemną, stawiając się w wyznaczonym terminie, w wyznaczonym miejscu i do wyznaczonego pracownika w dniu 12.06.2024 r. zaś to pracownik organu (M. K.) odmówił wówczas przeprowadzenia wywiadu mimo, że miał taką możliwość, a ponadto pracownik ten dopuścił się dalszych naruszeń, m.in. nie zapewniając nawet podstawowych środków ochrony przed zarażeniami, które miał zapewnić (brak maseczki, brak rękawiczek, brak osobnego pokoju - przyjęcie skarżącej w punkcie ksero, obecność innych osób, którym polecił opuścić pokój dopiero po zwróceniu uwagi przez skarżącą i jej pełnomocnika). W ramach podniesionych zarzutów, skarżąca wskazała, że (cyt.): "Wszystkie powyższe naruszenia miały istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż skutkują odmową świadczenia i akceptacją tego stanu rzeczy przez sąd- gdy jest to nieprawidłowe. Przepisy wymienione powyżej zostały naruszone poprzez akceptację odmowy przyznania zasiłku okresowego z powołaniem się na odmowę przez wnioskodawczynię przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania, w sytuacji, gdy: • nie było podstaw do wymagania takiego wywiadu w miejscu zamieszkania, wywiad taki był już przeprowadzony (w okresie krótszym niż 6 miesięcy) i od tego czasu nie zmieniły się żadne okoliczności, które wymagałyby przeprowadzenia kolejnego wywiadu ani jego aktualizacji (o czym oświadczyła pisemnie wraz z wnioskami), oraz w sytuacji, gdy ze względu na sytuację epidemiologiczną w kraju oraz sytuację zdrowotną i życiową wnioskodawczym uzasadnione (oraz wystarczające) było przeprowadzenie wywiadu środowiskowego (aktualizacji) w formie telefonicznej; • skarżąca prosiła o telefoniczną aktualizację wywiadu do czego miała prawo w jej sytuacji, a MOPS sukcesywnie to uniemożliwia ignorując jej sytuację zdrowotną, w tym choroby zakaźne (a w ostatnim czasie także grypę), kilkudniowe migreny, bezsenność, ostre problemy gastryczne i jelitowe (biegunki, wymioty), zawroty głowy, obniżoną odporność, zagrożenie COVID, oraz sytuację bytową (to, że mieszka sama); • wnioskodawczym spełniała i spełnia wszystkie przesłanki przyznania zasiłku okresowego; • wywiad środowiskowy został faktycznie przeprowadzony przed wydaniem decyzji 11.08.2023 r. (czego pełnomocnik był świadkiem); • wnioskodawczyni nie odmówiła przeprowadzenia wywiadu środowiskowego ani jego aktualizacji ani nie unikała jego przeprowadzenia". Mając powyższe na uwadze, skarżąca wnosiła o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz zobowiązanie organu do przedłożenia notatki i pozostałej dokumentacji dotyczącej wizyty skarżącej w celu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w MOPS przy ul. [...] w dniu 12 czerwca 2024 i przeprowadzenie dowodu z tej dokumentacji na okoliczność stawienia się skarżącej w organie celem przeprowadzenia aktualizacji wywiadu, przebiegu wizyty, zachowania i stanowiska pracownika MOPS. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej rozwinięto argumentację na poparcie ww. zarzutów. W piśmie z dnia 9 października 2024 r. pełnomocnik skarżącej złożył oświadczenie o zrzeczeniu się rozprawy. Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie została wniesiona. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.), Naczelny Sąd Administracyjny związany jest podstawami skargi kasacyjnej, z urzędu zaś bierze pod uwagę jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie, ponieważ żadna z wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a. przesłanek nieważności postępowania nie zaistniała, kontrola Naczelnego Sądu Administracyjnego ograniczała się wyłącznie do zbadania zawartych w skardze kasacyjnej zarzutów. Zarzuty te okazały się nie tylko niezasadne, ale również nie w pełni zostały one poprawnie sformułowane. Zwrócić bowiem należy uwagę, że skarga kasacyjna jest sformalizowanym środkiem odwoławczym, który można oprzeć na dwóch odrębnych podstawach określonych w art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a., tj. na naruszeniu przepisów prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (pkt 1) i /bądź/ na naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 2). W niniejszym przypadku autor skargi kasacyjnej precyzując, iż zarzuca zaskarżonemu wyrokowi naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, pośród sformułowanych na tej podstawie zarzutów, wymienił także art. 2 ust. 1, art. 4, art. 11 ust. 2, art. 38 oraz art. 107 ust. 4 i 4a ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. Są to jednak przepisy o charakterze materialnoprawnym. Natomiast powiązane z nimi przepisy art. 151 p.p.s.a. oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. mają jedynie charakter wynikowy a zatem ich zastosowanie czy niezastosowanie przez sąd administracyjny jest wyłącznie następstwem przyjęcia określonej oceny prawnej w stosunku do zaskarżonego aktu prawnego. Poza tym nie było też w ogóle zrozumiałe wskazywanie jako wzorca kontroli art. 38 ustawy o pomocy społecznej. Przepis ten reguluje bowiem zasady przyznawania zasiłku okresowego. Tymczasem przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie była decyzja dotycząca zasiłku celowego (art. 39 u.p.s.). Ponadto dodać też trzeba, że zgodnie z art. 176 § 1 pkt 2 p.p.s.a., skarga kasacyjna powinna zawierać przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie. Przez podstawy kasacyjne należy zaś rozumieć nie tylko wskazanie określonych przepisów prawa i aktu w którym one się znajdują ale też datę jego publikacji i miejsce. Tego wymogu skarga kasacyjna nie spełnia, bowiem zarówno co do ustawy o pomocy społecznej jak i ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych, autor skargi kasacyjnej podał jedynie daty tych aktów prawnych, nie wskazał natomiast stosownych dzienników te akty promulgujących. Okoliczność ta jest zaś na tyle istotna, że obie ustawy były wielokrotnie nowelizowane, wobec czego może powstać wątpliwość, który stan prawny autor skargi kasacyjnej starał się uwzględnić konstruując przytoczone wyżej zarzuty. Tym niemniej, mimo wskazanej wadliwości, z uwagi na fakt, że autor skargi kasacyjnej wskazał jako wzorce kontroli konkretne przepisy i ewentualne konkretne jednostki redakcyjne tych przepisów – powyższe, zdaniem składu orzekającego, umożliwiało odniesienie się do tak skonstruowanych zarzutów (vide: uchwała NSA z 26 października 2009 r., sygn. akt: I OPS 10/09 – dostępna w CBOSA). Wobec tego więc Naczelny Sąd Administracyjny uwzględnił jako wzorce kontroli przepisy obowiązujące w dacie wydania zaskarżonej decyzji, zgodnie z zasadą tempus regit actum. Przed przystąpieniem do merytorycznej oceny wywiedzionych w skardze kasacyjnej zarzutów przypomnieć należy, że – jak wyjaśniono to na wstępie – skarga złożona w niniejszej sprawie dotyczyła decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 30 października 2023 r. utrzymującej w mocy decyzję Prezydenta Miasta Łodzi z dnia 28 sierpnia 2023 r. o odmowie przyznania skarżącej zasiłku celowego w miesiącu maju 2023 r. z przeznaczeniem na zakup butów. Organy obu instancji uznały bowiem, że skarżąca nie wypełniła obowiązku współdziałania z organem, o którym mowa w art. 11 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 901 ze zm.; dalej jako: "u.p.s."). Kolegium w uzasadnieniu decyzji podkreślało, że postawa strony pozorującej chęć współdziałania z organem była przyczyną, która uniemożliwiała przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego przed wydaniem decyzji w przedmiocie zasiłku celowego. Z akt administracyjnych sprawy wynikało, że pracownik socjalny wielokrotnie próbował podjąć kontakt z wnioskodawczynią celem przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania jednak próby te okazały się bezskuteczne, gdyż skarżąca nie wyrażała zgody na przeprowadzenie wywiadu w miejscu zamieszkania, wnosząc zamiast tego o przeprowadzenie takiego wywiadu w formie telefonicznej. Unikanie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego uniemożliwiało zaś dokonanie prawidłowych ustaleń faktycznych będących podstawą do wydania decyzji w przedmiocie zasiłku celowego, zatem strona nie mogła kwestionować negatywnych skutków, wynikających ze swojej biernej czy negatywnej postawy. Wobec powyższego odmowa przyznania wnioskowanego świadczenia nastąpiła z powodu braku możliwości przeprowadzenia wywiadu w miejscu zamieszkania wnioskodawczyni. Sąd I instancji, oddalając opisaną na wstępie skargę, podzielił stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wskazał, że organy obu instancji zasadnie uznały, iż postępowanie skarżącej wypełniało przesłankę braku współdziałania z organem, a co jest obowiązkiem osób korzystających z pomocy społecznej (art. 4 u.p.s.), gdyż - w świetle brzmienia art. 11 ust. 2 oraz art. 107 ust. 4a u.p.s. - może stanowić powód wydania decyzji odmownej. Sąd zauważył, że odmawiając skarżącej pomocy, organy w żaden sposób nie kwestionowały jej trudnej sytuacji materialnej i zdrowotnej, a jedynie uznały, że konieczne było w tym przypadku przeprowadzenie aktualizacji wywiadu środowiskowego, wskazując w tym zakresie na podnoszone przez stronę pogorszenie sytuacji, w jakiej się znajdowała, jak również na konieczność przeprowadzenia oceny rzeczywistych potrzeb skarżącej oraz ich zakresu w miejscu zamieszkania strony, a co dotychczas nie było możliwe z uwagi na ogłoszony Rzeczypospolitej Polskiej stan epidemii, a następnie stan zagrożenia epidemicznego wirusem Coivid-19 (odwołany z dniem 1 lipca 2023 r.) i wynikające z powyższego ograniczenia. Sąd podkreślił przy tym, że z materiału dowodowego wynikało dostatecznie jasno, iż skarżąca nie miała woli współdziałania z organem, mimo przychylnej jego postawy. W toku postępowania przed organem I instancji strona skarżąca bądź ignorowała wezwania organu, bądź też wskazywała, że przeprowadzenie wywiadu, w jej ocenie, nie jest zasadne a organ nie ma takiego obowiązku. Sąd dodał także w tym miejscu, iż skarżąca była informowana o obowiązku przeprowadzenia wywiadu i skutkach niedochowania tej czynności, toteż zasadnie doszło do odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia. Organy orzekające, uzasadniając zajęte stanowisko, nie przekroczyły zatem granic uznania administracyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi uznał również, że art. 15o ustawy covidowej nie miał w sprawie zastosowania, gdyż nie zachodziły okoliczności związane z przeciwdziałaniem COVID-19, bowiem - w dacie złożenia przez skarżącą wniosku z dnia 25 kwietnia 2023 r. - na terenie kraju obowiązywał stan zagrożenia epidemicznego, który został już w dużej mierze opanowany, a z dniem 1 lipca 2023 r. stan ten został odwołany. Z powyższym orzeczeniem Sądu I instancji skarżąca się nie zgodziła, zarzucając naruszenie szeregu przepisów prawa materialnego jak i postępowania. Mimo znacznej multiplikacji zarzutów i – jak to wskazano wcześniej - częściowo błędnej ich konstrukcji, istota wszystkich zarzutów dotyczyła kwestii prawidłowości działania organu administracji publicznej co do braku współpracy skarżącej z organem, polegającym na uniemożliwieniu przez stronę przeprowadzenia z nią wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania, o którym mowa w art. 107 ust. 4 u.p.s., a co w konsekwencji skutkowało negatywnym rozpatrzeniem żądania skarżącej, zawartym we wniosku z dnia 25 kwietnia 2023 r. o udzielenie pomocy finansowej w postaci zasiłku celowego w maju 2023 r. z przeznaczeniem na zakup butów. W ocenie skarżącej, nie było podstaw do przeprowadzania wywiadu środowiskowego w jej miejscu zamieszkania, gdyż wywiad ten mógł być przeprowadzony telefonicznie z uwagi na jej stan zdrowia. Ponadto skarżąca podnosiła, że w sprawie nie było potrzeby przeprowadzania wywiadu lub jego aktualizacji, gdyż wywiad taki został faktycznie przeprowadzony w dniu 11 sierpnia 2023 r. Skarżąca wskazywała również, że nigdy nie odmówiła przeprowadzenia wywiadu środowiskowego ani jego aktualizacji, ani też nie unikała jego przeprowadzenia. Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela jednak stanowiska skarżącej, co do braku potrzeby prowadzenia wywiadu bądź jego aktualizacji, jak również co do kwestii odmowy przez skarżącą przeprowadzenia z nią wywiadu środowiskowego. Przede wszystkim trzeba zauważyć, że zgodnie z art. 39 ust. 1 u.p.s. w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków, środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego, wyrobów medycznych i leczenia, ogrzewania, w tym opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu (art. 39 ust. 2 u.p.s.). Podkreślenia również wymaga, że ustawodawca zwraca uwagę na konieczność współdziałania świadczeniobiorcy z pracownikami pomocy społecznej. Wyrazem tego jest w szczególności treść art. 4 u.p.s., zgodnie z którym, osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Z kolei przepis art. 11 ust. 2 u.p.s. wymienia szereg okoliczności, związanych z brakiem współpracy zainteresowanych z organami pomocy społecznej, które mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych. Decyzja rozstrzygająca o przyznaniu tego typu zasiłku musi zostać poprzedzona postępowaniem wyjaśniającym, którego elementem koniecznym, zgodnie z art. 106 ust. 4 u.p.s. jest rodzinny wywiad środowiskowy. Rodzinny wywiad środowiskowy jest bowiem szczególnym rodzajem dowodu, przewidzianym w ustawie o pomocy społecznej i pełni on w sprawach pomocowych niezwykle ważną rolę. Przeprowadza się go w celu ustalenia sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej osób i rodzin ubiegających się o świadczenia oraz korzystających ze świadczeń. Jest on ustawowo określonym sposobem zbierania informacji, rozmową z osobą starającą się o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej (i jej rodziną) a także szczególnym rodzajem postępowania dowodowego. Rodzinny wywiad środowiskowy ma ukazać w sposób wszechstronny sytuację osoby i rodziny starającej się o przyznanie świadczenia lub korzystającej z pomocy. Na jego podstawie pracownik socjalny dokonuje analizy i oceny sytuacji określonego podmiotu i formułuje wnioski dotyczące planowania pomocy, które są podstawą rozstrzygnięcia sprawy (vide: wyrok NSA z 23 maja 2017 r., I OSK 3469/15, LEX nr 2325373). Przeprowadzenie wywiadu środowiskowego jest obligatoryjną czynnością organu przed dokonaniem rozstrzygnięcia w sprawie w drodze decyzji administracyjnej przyznającej prawo do świadczenia z pomocy społecznej lub takiego prawa odmawiającej. Utrudnianie albo uniemożliwianie przez wnioskodawcę przeprowadzenia wywiadu środowiskowego lub jego aktualizacji może być potraktowane jako brak jego współdziałania z pracownikiem socjalnym, a przez to może prowadzić do odmowy przyznania świadczenia. Nie można bowiem czynności wywiadu środowiskowego zastąpić innymi środkami dowodowymi, co oznacza, że strona musi liczyć się z koniecznością ścisłej aktywności podczas przeprowadzania wywiadu środowiskowego (vide: wyrok NSA z 5 października 2021 r., I OSK 502/21, LEX nr 3267412). Co więcej, zgodnie z art. 107 ust. 4 u.p.s. w przypadku ubiegania się o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej po raz kolejny, a także gdy nastąpiła zmiana danych zawartych w wywiadzie, sporządza się aktualizację wywiadu. W przypadku osób korzystających ze stałych form pomocy aktualizację sporządza się, mimo braku zmiany danych, nie rzadziej niż co 6 miesięcy, a w przypadku osób przebywających w domach pomocy społecznej oraz w ośrodkach wsparcia dla osób z zaburzeniami psychicznymi – nie rzadziej niż co 12 miesięcy. Wykładnia językowa powołanego art. 107 ust. 4 zd. 1 u.p.s. prowadzi do wniosku, że aktualizacja wywiadu środowiskowego ma być sporządzana nie tylko w razie zmiany danych zawartych w wywiadzie. Co więcej nawet korzystanie ze stałych form pomocy nie ogranicza organu do przeprowadzenia wywiadu raz na 6 miesięcy. Organ może zatem przeprowadzić aktualizację wywiadu środowiskowego częściej niż w okresach wskazanych w art. 107 ust. 4 u.p.s., zwłaszcza, gdy osoba taka ubiega się często o pomoc społeczną. Samo bowiem składanie takich wniosków może oznaczać zmianę sytuacji strony, co stanowi podstawę, a nawet potrzebę przeprowadzenia wywiadu środowiskowego lub jego aktualizacji. W rozpoznawanej sprawie nie ulega wątpliwości, że zaistniała potrzeba przeprowadzenia aktualizacji wywiadu środowiskowego. Organ pomocowy był do tego uprawniony na podstawie art. 107 ust. 4 u.p.s., z uwagi na żądanie przez skarżącą otrzymania kolejnych świadczeń z pomocy społecznej, a co mogło oznaczać, zmianę jej sytuacji osobistej. W sprawie było również oczywiste, że nie przeprowadzono aktualizacji wywiadu, gdyż skarżąca tego unikała. Jak słusznie zauważył Sąd I instancji, i co też wynika bezpośrednio z akt administracyjnych, w okresie następującym po złożeniu przez skarżącą wniosku o przyznanie zasiłku celowego w kwietniu 2023 r. do dnia wydania decyzji organu I instancji organ pomocowy wielokrotnie podejmował próby nawiązania kontaktu zarówno ze skarżącą, jak i z ustanowionym przez nią pełnomocnikiem, celem ustalenia dogodnej dla strony daty przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w miejscu jej zamieszkania. O powyższym świadczą między innymi próby nawiązania kontaktu telefonicznego ze skarżącą, przedłożone przez organ protokoły kontroli w miejscu zamieszkania skarżącej, czy też wydruki dokumentujące przebieg rozmów poprzez sms z pełnomocnikiem skarżącej, a z których wprost wynikało, że miała ona wiedzę, co do konieczności przeprowadzenia tego wywiadu w miejscu i w formie wskazywanej przez organ, jako niezbędny warunek rozpatrzenia zgłoszonego przez nią żądania. Z przedłożonych dokumentów wynikało, że skarżąca konsekwentnie natomiast odmawiała przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania, argumentując to złym stanem zdrowia. Naczelny Sąd Administracyjny zauważa przy tym, że okoliczność nagłego pogorszenia stanu zdrowia, zachorowania czy wystąpienie innych nagłych i nadzwyczajnych sytuacji może wprawdzie uniemożliwić przeprowadzenie wywiadu środowiskowego lub jego aktualizację, jednakże w żadnym przypadku nie może to prowadzić do wniosku, że wywiad taki staje się zbędny. Wówczas po ustaniu ww. okoliczności organ pomocowy jest bowiem zobowiązany podjąć kolejne próby przeprowadzenia takiego wywiadu lub jego aktualizacji. W tej sprawie działanie organu było zatem w pełni prawidłowe, gdyż podejmował on wielokrotne próby przeprowadzenia aktualizacji wywiadu środowiskowego, które jednak nie doszły do skutku z przyczyn zawinionych przez skarżącą. Sam w sobie przewlekły zły stan zdrowia wnioskodawczyni nie był natomiast przeszkodą przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, gdyż właśnie jednym z celów wywiadu środowiskowego jest ustalenie stanu zdrowia osoby, która wnioskuje o przyznanie jej pomocy. Z uwagi, że skarżąca żądała przeprowadzenia aktualizacji wywiadu środowiskowego w formie telefonicznej, powołując się na art. 15o ustawy covidowej, wyjaśnić należy, iż zgodnie z art. 15o ust. 1 ustawy covidowej z przyczyn związanych z przeciwdziałaniem COVID-19, ilekroć zgodnie z ustawą z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej wymagane jest przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego lub jego aktualizacji, w szczególności z osobą lub rodziną, które zostały poddane kwarantannie w związku z podejrzeniem zakażenia lub choroby zakaźnej, ustalenie sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej zamiast przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego lub jego aktualizacji może nastąpić na podstawie: 1) rozmowy telefonicznej z pracownikiem socjalnym, a w przypadku osób niepełnosprawnych z powodu dysfunkcji narządu słuchu przy wykorzystaniu środków wspierających komunikowanie się, o których mowa w art. 3 pkt 5 ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. o języku migowym i innych środkach komunikowania się (Dz. U. z 2023 r. poz. 20), oraz, 2) dokumentów lub oświadczenia, o których mowa w art. 107 ust. 5b ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, a także ich kopii, w tym elektronicznych, uzyskanych od osoby lub rodziny ubiegającej się o pomoc lub 3) informacji udostępnionych przez podmioty, o których mowa w art. 105 tej ustawy. Przeprowadzenie wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania wnioskodawcy jest zatem zasadą wynikającą z u.p.s., natomiast przeprowadzenie wywiadu środowiskowego w formie przewidzianej w art. 15o ust. 1 ustawy covidowej jest wyjątkiem od tej zasady i - jako takie – powinno być przeprowadzane jedynie wyjątkowo Przepis art. 15o ust. 1 ustawy covidowej winien więc być stosowany tylko w przypadkach szczególnych, gdyż jako unormowanie wyjątkowe nie powinien być nadużywany. Zastosowanie tego przepisu jest uzasadnione zatem tylko wówczas, gdy ze względów związanych z przeciwdziałaniem COVID-19 przeprowadzenie wywiadu w formie wymaganej przez przepisy u.p.s. napotykało by obiektywne problemy. Z akt sprawy nie wynikało zaś, aby na przeszkodzie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania skarżącej stały powody związane z przeciwdziałaniem COVID-19, w szczególności, aby była ona poddana kwarantannie lub izolacji. Żądając przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w formie telefonicznej skarżąca powoływał się bowiem tylko ogólnie na obawę o swoje zdrowie swoje i obawę zakażania się wirusem. W tej sytuacji trudno zatem było dopatrzeć się istnienia obiektywnych okoliczności, uniemożliwiających przeprowadzenie wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania skarżącej. Ponadto, co słusznie podkreślały zarówno organy, jak i Sąd Wojewódzki, z dniem 1 lipca 2023 r. został odwołany obowiązujący wcześniej stan zagrożenia epidemicznego wirusem COVID-19. Nie zachodziły zatem okoliczności, związane z przeciwdziałaniem tego rodzaju zakażeniu. W związku z tym, za prawidłowe należało uznać stanowisko Sądu I instancji, że w niniejszej sprawie ww. przepis art. 15o ustawy covidowej nie miał zastosowania. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny odmówił zasadności zarzutom postawionym w skardze kasacyjnej. Sąd Wojewódzki, nie naruszył bowiem wskazanych przepisów postępowania, a zatem - wbrew twierdzeniom skarżącej - prawidłowo ocenił, że postępowanie administracyjne zostało przeprowadzone z zachowaniem zasad wynikających z: art. 7, art. 8, art. 77 § 1 czy art. 80 k.p.a. Nie można było również dopatrzeć się naruszenia przez Sąd I instancji oraz przez organ wskazanych wyżej przepisów u.p.s. czy ustawy covidowej. Prowadzi to zatem do wniosku, iż Sąd I instancji dokonał prawidłowej kontroli i oceny zaskarżonej w sprawie decyzji. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga kasacyjna była nieuzasadniona i - na podstawie art. 184 w zw. z art. 182 § 2 p.p.s.a. - orzekł, jak w sentencji.