I OSK 238/06

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Joanna Runge - Lissowska (spr.) Sędziowie NSA Małgorzata Pocztarek Zbigniew Rausz Protokolant Michał Zawadzki po rozpoznaniu w dniu 15 grudnia 2006 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej I. W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 2 marca 2005 r. sygn. akt IV SA 3899/03 w sprawie ze skargi I. W. na decyzję Ministra Finansów z dnia [...] nr [...] w przedmiocie przejęcia nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa oddala skargę kasacyjną Wyrokiem z dnia 2.03.2003 r. sygn. akt IV SA 3899/03. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę I. W. na decyzję Ministra Finansów z dnia [...] nr [...], którą utrzymał on w mocy swoją decyzję z dnia [...] nr [...], odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji również tego organu z dnia 29.06.2000 r. nr [...] o stwierdzeniu przejęcia na rzecz Skarbu Państwa prawa własności nieruchomości położonej w [...], będącej własnością J. i H. W., których I. W. jest następcą prawnym. Decyzja z dnia 29.06.2000 r. została wydana na podstawie art. 1, 2 i 5 ust. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych (Dz. U. Nr 12, poz. 65) w zw. z Układem zawartym pomiędzy Rządem Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej a Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, wobec przyznania I. W. odszkodowania przez Komisję USA ds. Uregulowania Roszczeń Zagranicznych, decyzją nr PO-7477, ze względu na ograniczenie prawa własności do wskazanej wyżej nieruchomości - wobec zastosowania do niej przepisów ustawy z dnia 30 stycznia 1959 r. - Prawo lokalowe (Dz. U. Nr 4o, poz. 59) i zrzeczenia się przez niego i przekazania na Rząd Polski prawa, tytułu własności tego mienia, dokonanego przed Komisją w dniu 17.06.1965 r. Oddalając skargę na decyzje odmawiające stwierdzenia nieważności decyzji z dnia 28.06.2000 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny podkreślił, że przepisy stanowiące podstawę tej decyzji nie wskazują wprawdzie przesłanek, jakie muszą być spełnione przez Ministra Finansów, jednakże odwołał się do wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w składzie 7 sędziów z dnia 17.05.1999 r. OSA 2/98, który stoi na stanowisku, że ww. Układ jest umową międzynarodową w rozumieniu przepisów ww. ustawy i że postawą przejęcia na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości lub prawa jest przyznanie odszkodowania przez Komisję Odszkodowawczą Stanów Zjednoczonych. Sąd stwierdził, że z akt postępowania wynika, iż I. W. złożył wniosek o odszkodowanie, które mu przyznano, i dokonał zrzeczenia swoich praw na rzecz Rządu Polskiego, a był osobą uprawnioną jako następca prawny J. i H. W. Za niezasadny Sąd uznał zarzut skargi naruszenia przepisów prawa lokalowego, zwłaszcza, że nie został skonkretyzowany, zarzut retroakcji, gdyż ustawa z dnia 9.04.1968 r. miała na celu wykonanie układów indemnizacyjnych i odnosiła się do stanów faktycznych jakie już istniały w dacie jej wejścia w życie, jak też zarzut naruszenia aktu układu indemnizacyjnego, zgodnie z którym Rząd Stanów Zjednoczonych nie będzie przedstawiał Rządowi Polskiemu ani nie będzie popierał roszczeń obywateli Stanów Zjednoczonych do Rządu Polskiego, a gdyby takie roszczenie zostało bezpośrednio złożone przez obywatela Stanów Zjednoczonych Rządowi Polskiemu - Rząd ten przekaże je Rządowi Stanów Zjednoczonych, a wobec tego nawet jeśli ustalone odszkodowanie nie zostało w pełni wypłacone nie ma to znaczenia dla sprawy, a nadto warunek cesji jest skuteczny, wobec wypłaty przez Rząd Polski całej umówionej układem kwoty Rządowi Stanów Zjednoczonych. Skargę kasacyjną od tego wyroku wniósł I. W., reprezentowany przez adwokata, domagając się uchylenia zaskarżonego wyroku, stwierdzenia nieważności decyzji Ministra Finansów i umorzenia postępowania w sprawie, ewentualnie uchylenia wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania i zarzucając: - naruszenie przepisu art. 156 & 1 kpa, poprzez rażące naruszenie prawa polegające na ustaleniu, że treść Decyzji Ministra Finansów z 4.09.2003r. Nr BR5-0341/MS/22/3454/03 nie pozostaje w wyraźnej i oczywistej sprzeczności z treścią przepisów prawa, a charakter naruszenia nie skutkuje sprzeczności tej Decyzji z aktem wydanym przez organ praworządnego Państwa w czasie wydania tej decyzji na tle obowiązujących przepisów prawa naruszenie art. 156 & 1 kpa, poprzez wydanie zaskarżonego orzeczenia, gdy Decyzja Ministra Finansów z dnia 4.09.2003r., przy jej wydaniu naruszyła przepis art. 1, 2, 5, ustęp 2 ustawy z 9.04.1968r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń, poprzez niewłaściwe zastosowanie tych przepisów w sprawie i zastosowaniu tej ustawy co do nieruchomości stanowiącej własność skarżącego, pomimo, iż nie zachodzą przesłanki dla przyjęcia takiego naruszenia przepisów prawa materialnego, aby przyjąć, że zaskarżona Decyzja Ministra Finansów narusza i to w sposób rażący prawa uczestniczącego w postępowaniu jako strona I. W., a zatem przyjął, iż nie zachodzą przesłanki z art. 156 &1 pkt. 2 kpa. Skarga kasacyjna złożona na skutek wydania zaskarżonego orzeczenia zarzuca, iż decyzja Ministra Finansów wydana została z rażącym naruszeniem prawa, albowiem przepisy prawa, na których oparta została decyzja Ministra Finansów, a więc art. 1, 2 i 5 ustęp 2 ustawy z 9.04.1968r. nie dawały podstaw do zastosowania w oparciu o przytoczone przepisy, podobnie jak i treść układu zawartego pomiędzy Rządem Stanów Zjednoczonych Ameryki, a PRL, przy równoczesnym powołaniu deklaracji zrzeczenia złożonej przez I. W. do przyjęcia, że nieruchomość położona w [...] przy ul. [...] objęta Lwh 331 przeszła na własność Skarbu Państwa. Jak wykazano w petitum skargi kasacyjnej, przy omawianiu zarzutów rażącego naruszenia prawa, obowiązujące przepisy prawa w tej konkretnie sprawie nie uzasadniają przejścia prawa własności, gdyż zarzut wynikający z braku przesłanek opisanych w art. 1 i 2 układu, a więc braku przejęcia przez Polskę w dniu lub przed wejściem w życie układu, mienia oraz praw, a także braku przesłanki opisanej w art. 2, a więc wystąpienia daty , w której przejęto własność, lub zastosowano co do własności I. W. polskie prawo, wynika między innymi nie tylko z naruszenia, a ściśle błędnej interpretacji obowiązującego wówczas prawa lokalowego z 30.01.1959r., ale i z przepisu ustawy, której zastosowaniu sprzeciwiał się skarżący zgłaszając zarzut" lex retro non agit", a ponadto treść przepisu ustawy z 9.04.1968r., w szczególności brzmienia art. 1 i 5 tejże ustawy, które przewidują wpis własności Skarbu Państwa prawa własności nieruchomości, które przeszły na rzecz Skarbu Państwa na podstawie międzynarodowej umowy. W sprawie przedmiotowej nieruchomości rozstrzygając kwestię "przejścia prawa własności" przy stosowaniu obowiązującego prawa należało ją rozpatrywać nie w oderwaniu, lecz właśnie w związku zarówno z deklaracją zrzeczenia, jak i przede wszystkim z treścią art. 1 i 2 układu pomiędzy Rządami USA, a PRL. Prawidłowa interpretacja ustawy z 9.04.1968r. oraz treści układu, przy bezspornym stanie faktycznym jaki istniał i trwa do chwili obecnej, to jest rzeczywistego wykonywania prawa własności i to bez jakichkolwiek ograniczeń na przedmiotowej nieruchomości, winien przy prawidłowych ustaleniach uzasadniać przyjęcie w zaskarżonym orzeczeniu, iż decyzja Ministra Finansów wydana została z naruszeniem prawa i to rażącym, a więc iż zachodzą warunki do stwierdzenia jej nieważności, zgodnie z treścią art. 156 & 1 ustęp 2 kpa. Dodatkowo za przyjęciem, iż zachodzą powołane wyżej przesłanki z art. 156 kpa, przemawiają okoliczności, które podnoszono w skardze, a mianowicie, że w dacie złożenia oświadczenia, które nie dawało jakichkolwiek podstaw do przeniesienia prawa własności I. W. nie wykazał swej legitymacji dla złożenia tej treści oświadczenia, jako że postępowania wszczętego Decyzją Ministra Finansów dnia 29.06.2000r., stwierdzającą przejście na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości położonej w [...] przy ul, [...], obj. Lwh 331, a wznowionego 21.01.2003r. na skutek wniosku o stwierdzenie nieważności tej Decyzji. Zarzuty zgłoszone w skardze kasacyjnej, a więc zgodnie z treścią art. 174 prawa o postępowaniu przed Sądami Administracyjnymi, polegające na naruszeniu zaskarżonym wyrokiem prawa materialnego, przez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie wespół z zarzutem: - naruszenia przepisów postępowania, w szczególności zaś art. 156 & 1 ustęp 2 kpa, a więc zarzutu, że zaskarżone orzeczenie wydane zostało z rażącym naruszeniem prawa materialnego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stwierdzić należy, że skarga kasacyjna I. W. została sporządzona w sposób bardzo chaotyczny i trudno rozpoznać, czy przytoczone jako podstawa, przepisy odnoszą się do wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, czy do decyzji Ministra Finansów, a nadto które dotyczą naruszenia prawa materialnego, a które postępowania. Artykuł 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej "ppsa", zawiera dwie podstawy skargi kasacyjnej, stanowiąc, iż są nimi: naruszenie prawa materialnego przez jego błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (pkt 1) oraz naruszenie przepisów postępowania, jeśli naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 2). Zgodne z tym przepisem przytoczenie podstaw kasacyjnych będzie wskazanie konkretnego przepisu, konkretnego aktu prawnego i charakteru naruszenia. Ponadto powinny być wskazane te przepisy, które stosował Wojewódzki Sąd Administracyjny, bowiem skarga kasacyjna jest środkiem odwoławczym od orzeczeń sądów wojewódzkich, jak stanowi art. 173 § 1 ppsa. Jako przepisy prawa materialnego powinny być wskazane te, do których Wojewódzki Sąd Administracyjny się odniósł (błędna wykładnia), lub do których się nie odniósł, a powinien, czy odwrotnie (niewłaściwe zastosowanie), natomiast jeżeli idzie o przepisy procesowe, to tymi są przepisy cyt. ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, gdyż te w swoim postępowaniu wojewódzkie sądy administracyjne stosują. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany granicami skargi kasacyjnej, a z urzędu bierze pod uwagę tylko nieważność postępowania, jak wynika z art. 183 § 1 ppsa. Oznacza to, że Sąd ten ma ani obowiązku, ani uprawnienia do poprawiania, uzupełniania, czy interpretowania zarzutów skargi kasacyjnej, nie może bowiem domyślać się jakie w istocie skarga kasacyjna upatruje mankamenty w rozstrzygnięciu sądu. W skardze kasacyjnej I. W. zarzucił naruszenie art. 156 § 1 kpa, poprzez rażące naruszenie prawa, polegające na ustaleniu, że decyzja Ministra Finansów narusza art. 1, 2, 5 ust. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń poprzez niewłaściwe zastosowanie tych przepisów. Tak przytoczone podstawy po pierwsze nie wiadomo czy dotyczą wyroku Sądu, czy decyzji Ministra, czy są to zarzuty dotyczące prawa materialnego, na co wskazywałoby użycie sformułowania "poprzez niewłaściwe zastosowanie". Jeśli miałyby to być zarzuty dotyczące prawa materialnego, to czy Sądowi zarzucono naruszenie art. 156 § 1 kpa przez rażące naruszenie prawa, czy art. 1, 2, 5 ust. 2 ustawy z dnia 6 kwietnia 1968 r., czy też sądowi zarzuca się naruszenie tych ostatnich przepisów przez ich niewłaściwe zastosowanie. Dalej w podstawach skargi mówi się, iż wyrokowi zarzuca się naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, nie wskazując tych przepisów, a wobec tego nie wiadomo o jakie przepisy chodzi, czy to sformułowanie odnosi się do wskazanych na początku skargi art. 156 § 1 kpa i art. 1,2, 5 ust. 2 ustawy z dnia 6 kwietnia 1968 r. Zidentyfikować się tylko da zarzut naruszenia przepisów postępowania - art. 156 § 1 ustęp 2 kpa (powinno być punkt). Jednak, jak wskazano wyżej, postępowanie przed sądami administracyjnymi reguluje ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, nie zaś Kodeks postępowania administracyjnego, zatem postawienie sądowi zarzutu naruszenia przytoczonego aktu jest nietrafne. Analizując zarzuty postawione w skardze kasacyjnej Naczelny Sąd Administracyjny uznał, iż z formalnego punktu widzenia skarga ta odpowiada art. 176 ppsa, który wśród jej elementów wymienia przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie. Podstawy niniejszej skargi kasacyjnej nie całkiem odpowiadają cyt. na wstępie art. 174 ppsa, jednak wskazują konkretne przepisy konkretnych aktów prawnych, zatem Naczelny Sąd Administracyjny nie miał podstaw do odrzucenia tej skargi. Natomiast ich sformułowanie czyni je, z przyczyn wyżej wymienionych, zupełnie nieczytelnymi, a przez to nieusprawiedliwionymi. Skarga kasacyjna nie jest zwykłym środkiem odwoławczym od wyroków wojewódzkich sądów administracyjnych. Jest ona obwarowana szczególnymi wymogami, z których jeden, najistotniejszy, to przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie. Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej, o czym była mowa wyżej, wymaga aby podstawy te były sformułowane precyzyjnie, w sposób wymagany art. 174 ppsa i uzasadnione korespondująco do nich. Temu służy wymóg sporządzenia skargi przez fachowego pełnomocnika (adwokata lub radcę prawnego), nałożony art. 175 § 1 ppsa. Z przyczyn wyżej wskazanych zarzuty skargi kasacyjnej należało uznać za nieusprawiedliwione i skargę tę oddalić, na podstawie art. 184 ppsa.