I OSK 2451/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Marek Stojanowski (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Marian Wolanin Sędzia del. WSA Jakub Zieliński po rozpoznaniu w dniu 14 stycznia 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M.W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 28 sierpnia 2024 r. sygn. akt II SA/Ke 359/24 w sprawie ze skargi M.W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia 22 kwietnia 2024 r. znak: SKO.PS-80/1219/393/2024 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę kasacyjną. Wyrokiem z 28 sierpnia 2024 r. sygn. akt II SA/Ke 359/24 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach oddalił skargę M.W. (dalej: "skarżąca kasacyjnie") na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia 22 kwietnia 2024 r. znak: SKO.PS-80/1219/393/2024 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżąca kasacyjnie zarzuciła Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Kielcach naruszenie prawa materialnego, tj.: 1. art. 17 ust. 5 lit. b w zw. z art. 27 ust. 5 pkt 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2023 r. poz. 390 ze zm., dalej: "uśr") poprzez uznanie, że fakt pobierania przez skarżącą specjalnego zasiłku opiekuńczego jest negatywną przesłanką do przyznania świadczenia, w sytuacji gdy nie została ona poinformowana o konieczności rezygnacji z tego prawa w ten sposób, że okoliczność pobierania specjalnego zasiłku opiekuńczego jest to jedyna przesłanka negatywna do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego; 2. art. 17 ust. 1 uśr poprzez uznanie, że prowadzenia gospodarstwa rolnego przez męża skarżącej prowadzi do wniosku, że skarżąca nie zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego, bowiem skarżąca dalej jest właścicielem nieruchomości rolnej. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej zawarto argumentację mającą przemawiać za jej zasadnością. W oparciu o tak sformułowane zarzuty skarżąca kasacyjnie wniosła o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznawania oraz zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu kasacyjnym według norm przepisanych. Nadto skarżąca kasacyjnie wskazała, że zrzeka się rozprawy. Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie wniesiono. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 183 § 1 ppsa, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod uwagę nieważność postępowania. W sprawie nie występują enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 ppsa przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej. Sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym, zgodnie z art. 182 § 2 ppsa, albowiem strona skarżąca kasacyjnie zrzekła się rozprawy a druga strona nie zażądała jej przeprowadzenia. W skardze kasacyjnej powołano wyłącznie podstawę kasacyjną określoną w art. 174 pkt 1 ppsa, wskazując na naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie wskazanych przepisów ustawy. W takiej sytuacji Naczelny Sąd Administracyjny jest zobligowany przyjąć, że stan faktyczny sprawy przedstawia się w taki sposób, jak wynika to z ustaleń zaakceptowanych przez Sąd I instancji. W pierwszej kolejności należy zwrócić uwagę na błędne sformułowanie podstaw kasacyjnych. Przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych nie zawierają przepisu "art. 17 ust. 5 lit b", zaś przepis art. 17 ust. 1 tej ustawy składa się z czterech mniejszych jednostek redakcyjnych. Należy wyjaśnić, że przez przytoczenie podstaw kasacyjnych, o których stanowi art. 176 ppsa należy rozumieć szczegółowe określenie tych przepisów prawa, które - zdaniem wnoszącego skargę kasacyjną – uległy naruszeniu przez sąd wydający zaskarżone orzeczenie i ich uzasadnienie. W odniesieniu do przepisu, który nie stanowi jednej zamkniętej całości, a składa się z ustępów, punktów i innych jednostek redakcyjnych, wymóg skutecznie wniesionej skargi kasacyjnej jest spełniony wówczas, gdy wskazuje ona konkretny przepis naruszony przez sąd z podaniem numeru artykułu, ustępu, punktu i ewentualnie innej jednostki redakcyjnej przepisu (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 30 lipca 2025 r. sygn. akt I OSK 1831/23). Warunek przytoczenia podstawy kasacyjnej i jej uzasadnienia nie jest spełniony, gdy skarga kasacyjna zawiera wywody zmuszające Sąd do domyślania się, który przepis prawa, w zakresie wyrażonej w nim normy prawnej, autor skargi kasacyjnej miał na uwadze (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 12 listopada 2025 r. sygn. akt III OSK 2419/24 i powołane tam orzecznictwo). Nadto jako błąd konstrukcyjny skargi kasacyjnej należy również ocenić niewskazanie przy poszczególnych podstawach kasacyjnych którą z form naruszenia prawa materialnego przewidzianych w art. 174 pkt 1 ppsa skarżąca kasacyjnie zarzuca. Budując zarzut kasacyjny dotyczący naruszenia prawa materialnego należy w każdym przypadku wskazać, czy naruszenie to ma miejsce ze względu na błąd w interpretacji, czy ze względu na błąd subsumpcji, czy też ze względu na oba te błędy, gdyż w przeciwnym przypadku następuje przeniesienie obowiązku konkretyzacji zarzutu w tym zakresie na Sąd II instancji. W związku z obowiązującą w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym zasadą dyspozycyjności, w ramach rozpoznania skargi kasacyjnej nie jest dopuszczalna wykładnia zakresu zaskarżenia i jego kierunków oraz konkretyzowanie, uściślanie zarzutów skargi kasacyjnej, czy też poprawianie jej niedokładności. Stanowi to powinność autora skargi kasacyjnej, który jest profesjonalnym pełnomocnikiem strony. Orzekanie przez Naczelny Sąd Administracyjny wyłącznie w granicach przedstawionych podstaw kasacyjnych oznacza, że wadliwe sformułowanie tych podstaw obciąża stronę wnoszącą tak ułomnie skonstruowany środek zaskarżenia. Przyjmując, że w świetle uchwały I OPS 10/09 powyższe błędy konstrukcyjne nie dyskwalifikują automatycznie tak wadliwie sformułowanych zarzutów, skarga kasacyjna nadal nie zasługuje na podzielenie zaś rezultat postępowania kasacyjnego wynika przede wszystkim z błędnej konstrukcji zarzutów. W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowane jest obecnie stanowisko, że w świetle art. 17 ust. 1 pkt 5 lit. b w zw. z art. 27 ust. 5 pkt 3 uśr nie jest możliwe najpierw przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, a dopiero po jego otrzymaniu zrezygnowanie z dotychczas pobieranego specjalnego zasiłku opiekuńczego. W sytuacji, gdy strona ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, warunkiem skutecznego ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, na zasadzie wyboru, o którym mowa w art. 27 ust. 5 uśr jest rezygnacja z przysługującego świadczenia – przy czym wola zrzeczenia się prawa do konkurencyjnego świadczenia musi być wyrażona w sposób jednoznaczny i wyraźny a nie tylko hipotetyczny, czy warunkowy. Oświadczenie strony w tym zakresie musi doprowadzić do wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji przyznającej to świadczenie (zob. np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 22 października 2025 r. sygn. akt I OSK 1983/24). Prawidłowo zatem Sąd I instancji przyjął, że pobieranie przez skarżącą kasacyjnie specjalnego zasiłku opiekuńczego jest negatywną przesłanką do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i dopiero usunięcie z obrotu prawnego decyzji przyznającej to świadczenie wyeliminuje przesłankę negatywną. W kontekście braku poinformowania skarżącej kasacyjnie o konieczności rezygnacji ze specjalnego zasiłku opiekuńczego należy zauważyć, że Sąd Wojewódzki przyjął, iż skarżąca kasacyjnie posiadała wiedzę na ten temat, zaś w skardze kasacyjnej nie zakwestionowano ustaleń faktycznych poczynionych w sprawie, co uniemożliwia rozważanie przez Naczelny Sąd Administracyjny powyższej okoliczności oraz jej wpływu na wynik sprawy. Zarzut dotyczący powyższej okoliczności nie jest trafny również z tego powodu, że wbrew treści uzasadnienia zarzutu, fakt pobierania przez skarżącą kasacyjnie specjalnego zasiłku opiekuńczego nie był jedyną przesłanką negatywną do przyznania jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika jednoznacznie, że drugą przesłanką negatywną było niezaprzestanie prowadzenia przez skarżącą kasacyjnie gospodarstwa rolnego, w związku z czym organy nie miały podstaw informować, że jedyną przesłanką negatywną jest pobieranie specjalnego zasiłku opiekuńczego. Na marginesie można zauważyć, że wywód skargi kasacyjnej jest w tym zakresie niezrozumiały, albowiem drugi spośród postawionych zarzutów dotyczy tej właśnie przesłanki. Odnośnie okoliczności związanych z prowadzeniem przez skarżącą kasacyjnie gospodarstwa rolnego, aktualna pozostaje powyższa uwaga co do niedopuszczalności oceny ustaleń faktycznych w ramach zarzutu naruszenia prawa materialnego. Wbrew twierdzeniu skargi kasacyjnej Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach nie przyjął, że sam fakt iż skarżąca kasacyjnie jest właścicielką gospodarstwa rolnego stanowi przesłankę negatywną do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Sąd I instancji uznał, że materiał dowodowy zebrany w sprawie wskazuje, że skarżąca kasacyjnie nie zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego, albowiem choć osobiście nie wykonuje pracy w gospodarstwie, to w jej imieniu czyni to jej mąż, zaś ona sama nadal osiąga dochody z gospodarstwa. Nie stawiając zarzutów procesowych dotyczących ustaleń faktycznych sprawy skarżąca kasacyjnie pozbawiła się możliwości zakwestionowania stanowiska Sądu I instancji we wskazanym zakresie. Tymczasem trafnie Sąd Wojewódzki wywiódł, że w tak ustalonym stanie faktycznym nie można przyjąć, że skarżąca kasacyjnie zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego, gdyż "prowadzenie" gospodarstwa rolnego nie ogranicza się wyłącznie do osobistego wykonywania prac. Zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego i pracy w nim ma miejsce wtedy, gdy następuje zaprzestanie działalności w gospodarstwie rolnym nakierowanej na osiągnięcie dochodu z tego gospodarstwa, przy tym tylko całkowita rezygnację z prowadzenia gospodarstwa rolnego uprawnia rolnika do świadczenia pielęgnacyjnego z powodu konieczności sprawowania tej opieki (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 9 listopada 2022 r. sygn. akt I OSK 136/22). Z tych względów skarga kasacyjna jako pozbawiona usprawiedliwionych podstaw podlegała oddaleniu i dlatego na podstawie art. 184 w zw. z art. 182 § 2 i 3 ppsa Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji. Uzasadnienie wyroku zostało sporządzone stosownie do wymagań art. 193 ppsa.