I OSK 248/10

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Małgorzata Pocztarek Sędziowie: sędzia NSA Leszek Leszczyński sędzia del. WSA Marzenna Linska - Wawrzon (spr.) Protokolant asystent sędziego Marcin Rączka po rozpoznaniu w dniu 14 grudnia 2010 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A. J. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 lipca 2009 r. sygn. akt IV SA/Wa 1647/08 w sprawie ze skargi A. J. K. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] sierpnia 2008 r. nr [...] w przedmiocie reformy rolnej postanawia: zawiesić postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym Wojewódzki Sad Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 7 lipca 2009 r. oddalił skargę A. J. K. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] sierpnia 2008 r. nr [...] w przedmiocie reformy rolnej. Powyższy wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym: Zaskarżoną decyzją z dnia [...] sierpnia 2008 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymał w mocy decyzję Wojewody M. z dnia [...] września 2006 r. nr [...] o stwierdzeniu, że nieruchomość ziemska pn. "N.", położona w powiecie [...], podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji opisano stan faktyczny sprawy, stwierdzając, iż nieruchomość ziemska pn. "N." o powierzchni 130,64 ha była własnością A. K. i została przejęta na rzecz Państwa na podstawie dekretu PKWN z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. Nr 10, poz. 51 ze zm.). Z powodu braku przeprowadzenia postępowania o dział spadku nieruchomość ziemska "N." stanowiła współwłasność łączną spadkobierców po A. K. i spełniała normy obszarowe określone w dekrecie PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. W skardze do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] sierpnia 2008 r. skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji wskazując m. in., iż wbrew twierdzeniom organu orzekającego wspólność majątku spadkowego nie powstaje ex lege natomiast zgodnie z obowiązującym w 1937 r. Kodeksem Napoleona nastąpił podział majątku między spadkobierców. Skarżący podniósł, iż w żadnym dokumencie dotyczącym majątku "N." nie występuje termin "współwłasność", co wynika również z postanowienia Sądu Rejonowego w C. z dnia [...] czerwca 2005 r. stwierdzającego iż " z mocy ustawy spadek nabyli synowie w częściach równych po ½ części, a małżonce Klementynie Kownackiej przypadła 1/3 spadku w dożywotnie użytkowanie. Oznacza to, że każda z trzech części spadku obejmowała mniej niż 50 ha ziemi podlegającej parcelacji i nie mogła podlegać przejęciu na podstawie dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Skarżący wskazał, iż brak jest ustawowego wymogu przeprowadzenia postępowania sądowego o dział spadku, ponieważ "ex lege" nastąpił podział spadku w oparciu o obowiązujący w 1937 r. Kodeks Cywilny, z którego wynika że z dniem śmierci spadkodawcy następuje podział między spadkobierców. W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju wsi wniósł o jej oddalenie, podtrzymując motywy zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu wyroku Sąd, wskazał, że w rozpatrywanej sprawie, organy administracyjne obu instancji wydały decyzję stwierdzające, że nieruchomość ziemska p.n. "N." położona w powiecie [...] podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 Nr 3, poz. 13, ze zm). Zgodnie z art. 2 ust. 1 lit. e powołanego dekretu, na cele reformy rolnej przeznaczone zostały nieruchomości ziemskie stanowiące własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województw poznańskiego, pomorskiego i śląskiego, jeśli ich rozmiar łączny przekraczał 100 ha powierzchni ogólnej, niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni. Wszystkie nieruchomości ziemskie, wymienione m. in. w punkcie e, przechodziły bezzwłocznie, beż żadnego wynagrodzenia w całości, na własność Skarbu Państwa z przeznaczeniem na cele, wskazane w art. 1 dekretu, cześć druga. Zasadniczym przedmiotem sporu w niniejszej sprawie między organami orzekającymi a skarżącym stała się kwestia dziedziczenia po A. K. wskazanej nieruchomości ziemskiej, co ma istotne znaczenie przy określeniu norm, obszarowych określonych w dekrecie o przeprowadzeniu reformy rolnej Zgodnie z postanowieniem Sadu Rejonowego w C. z dnia [...] czerwca 2005 r. sygn. akt [...] spadek po A. K. w dniu [...] maja 1937 r., tj. w dniu śmierci A. K., nabyli synowie K. M. K. i A. J. K. po ½ części każdy z nich, z tym że małżonka spadkodawcy K. K. nabyła 1/3 części spadku w dożywotnie użytkowania, co znajduje oparcie w z art. 232 Kodeksu Cywilnego Królestwa Polskiego obowiązującego w dacie śmierci spadkodawcy tj. w 1937 r. stanowiącym, iż "małżonkowi przy życiu pozostałemu, należy się po współmałżonku zmarłym część spadku, równa części, jaka na każde dziecko przypada, licząc pozostałego małżonka przy podziale spadku za jedno dziecko i zostawiając onemuż wybór między częściami. Część na małżonka przypadła służyć mu tylko będzie do użytkowania dożywotniego". Oznacza to, iż spadek po A. K. nabyli jego synowie w częściach równych po ½ spadku, natomiast K. K. nabyła jedynie dożywotnie użytkowanie 1/3 spadku, co jest ograniczonym prawem rzeczowym. Postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku z mocy ustawy nie przesądza o sposobie podziału odziedziczonego majątku, który do chwili działu stanowi współwłasność spadkobierców w częściach ułamkowych. Dopóki więc nie nastąpi dział spadku, to spadek ten – jako całość – jest przedmiotem praw przysługujących wszystkim spadkobiercom w określonym udziale. Również cytowany art. 232 Kodeksu Cywilnego Królestwa Polskiego, wówczas obowiązujący, nie stanowił, aby stwierdzenie nabycia spadku było równoznaczne z działem spadku a jedynie ustalał krąg spadkobierców, wskazując ułamkową część prawa do spadku jaki przypada spadkobiercom. Oznacza to, iż z chwilą otwarcia spadku, tj. w dniu śmierci A. K., a więc w dniu [...] maja 1937 r., K. M. K. i A. J. K. stali się współwłaścicielami w częściach ułamkowych spadku, w tym nieruchomości ziemskiej "N." , i z uwagi na brak podziału tej nieruchomości organy orzekające w przedmiotowej sprawie prawidłowo uznały, iż spełniający normy obszarowe określone w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej podpadała pod działanie tego dekretu. Podnoszona na rozprawie przed Sądem kwestia ewentualnego pozyskania w przyszłości przez skarżącego dowodów mających świadczyć o zaistnieniu w przeszłości faktycznego podziału przedmiotowej nieruchomości nie ma znaczenia dla sądowej oceny zaskarżonej decyzji, skoro skarżący nie powoływał w dotychczasowym postępowaniu tej okoliczności, podczas gdy Sąd ma obowiązek oceniać legalność zaskarżonej decyzji jedynie przez pryzmat stanu prawnego obowiązującego w dniu jej wydania, i czy na owy dzień zebrany został wystarczający materiał dowodowy do wyjaśnienia wszystkich okoliczności wpływających na wynik rozstrzygnięcia. Kierując się treścią art. 151 p.p.s.a. sąd orzekł o oddaleniu skargi. Od powyższego wyroku skargę kasacyjną wniósł A. K. zarzucając Sądowi: 1. naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, tj. art. 2 ust. 2 Dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, polegające na uznaniu, iż dokonany przed 1 września 1939 r. podział faktyczny wywłaszczonej nieruchomości nie stanowił przesłanki do uznania, iż w/w nieruchomość nie podlega wywłaszczeniu w oparciu o przepisy w/w dekretu. 2. Naruszenie przepisów postępowania w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, tj. art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przez nierozpatrzenie istoty skargi. Autor skargi kasacyjnej wniósł o uchylenie wyroku w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiego Sądowi Administracyjnemu w Warszawie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 125 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) Sąd może zawiesić postępowanie z urzędu jeżeli rozstrzygnięcie sprawy zależy od wyniku innego toczącego się postępowania sądowoadministracyjnego. Naczelny Sąd Administracyjny w dniu 7 maja 2010 r. w sprawie o sygn. akt I OSK 176/10 przedstawił do rozstrzygnięcia przez skład siedmiu sędziów następujące zagadnienie prawne: "czy w obecnym stanie prawnym przepis § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13 ze zm.) może stanowić podstawę orzekania w drodze decyzji administracyjnej o tym, czy dana nieruchomość lub jej część wchodzi w skład nieruchomości ziemskiej, o której mowa w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13 ze. zm.)". Sprawa przytoczonego wyżej pytania prawnego nie została jeszcze rozstrzygnięta. Natomiast udzielenie odpowiedzi na powyższe pytanie może, mieć wpływ na rozstrzygnięcie także w przedmiotowej sprawie. Tym samym z uwagi na prejudycjalność innego toczącego się przed Naczelnym Sądem Administracyjnym postępowania, w rozpoznawanej sprawie, na podstawie art. 125 § 1 pkt 1 w zw. z art. 193 ustawy procesowej, Naczelny Sąd Administracyjny postanowił jak w sentencji. .